ەل پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» باعدارلاماسى جاھاندىق سىن-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋدان تۋىنداعانى بەلگىلى. بۇل ستراتەگيالىق قۇجات كۇنى بۇگىن ۇلت جوسپارى سانالاتىن بەس ينستيتۋتتىق رەفورمالارمەن ءجانە 100 ناقتى قاداممەن تولىقتىرىلدى.
الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ مۇمكىندىگى وسى 100 قادام ارقىلى جۇزەگە اسادى. سوندىقتان, 100 قادام جۇكتەگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ وتە جاۋاپتى دا ماڭىزدى ءىس. وسىعان وراي باتىس قازاقستان وبلىسىندا, ونىڭ ءاربىر اۋداندارىندا 100 قادام مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋدىڭ جوسپارى جاساقتالىپ, ونى حالىققا تۇسىندىرەتىن, ناسيحاتتايتىن ارنايى اقپاراتتىق توپتار قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەۋدە. جالپى, كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىققان ۇلت جوسپارىنداعى بەس رەفورما مەن 100 ناقتى قادامدى ەل ەكونوميكاسىن قالىپتى دامىتۋدىڭ ايقىن جوسپارى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. «كوپۇلتتىلىق – ءبىزدىڭ بايلىعىمىز» دەدى ەلباسىمىز. ونى ەلدىڭ ءومىرىنەن كورىپ, كۋا بولىپ كەلەمىز. الىسقا بارماي-اق دالەل كەلتىرسەك, جاڭاقالا اۋدانى جۇرتشىلىعىنىڭ قازىرگى اتامەكەنى – قاسيەتتى نارىن جيەگىندەگى قامىس-سامار وڭىرىندە بىرنەشە ەتنوس سان جىلدار بويى تاتۋ تۇرمىس كەشىپ كەلەدى. نەگىزىنەن بۇل ءوڭىردى باسقا ەتنوس وكىلدەرى ون توعىزىنشى عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنان باستاپ قونىستاندى. ولار نەگىزىنەن تاتار ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى ەدى. بۇدان كەيىن ۇلى وتان سوعىسى, تىڭ يگەرۋ جىلدارىندا تاعدىردىڭ تالايىمەن كەلگەن وزگە ۇلت وكىلدەرى قامىس-سامار ءوڭىرى ەلىن, جەرۇيىعى – جاڭاقالا جەرىن دوستىقتىڭ ورداسىنا اينالدىردى. ءبىز ولاردى جاتسىنىپ بولگەن ەمەسپىز, ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ, ەڭبەك ەتىپ ىنتىماعىمىزدى ۇيىتىپ, بىرلىگىمىزدى جاراستىرىپ, ورتاق تىرلىگىمىزدى جالعاپ كەلەمىز.
جاڭاقالا اۋدانى وبلىستىڭ وڭتۇستىك بەتىندە ورنالاسقان. جەر كولەمى 2076073 گەكتار, ونىڭ 1923325 گەكتارى اۋىلشارۋاشىلىق جەرى بولسا, شابىندىق – 139026 گەكتار, جايىلىم – 1768871 گەكتار, بوس جەر – 15428 گەكتار. اۋدان جەرى جارتىلاي شولەيتتى, سوندىقتان حالىقتىڭ نەگىزگى كۇنكورىسى مال شارۋاشىلىعى. ەلباسىمىز يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىم رەفورماسىنىڭ 69-قادامىندا ەت وندىرىسىنە قاتىستى مىندەت – شيكىزات باعاسىن دامىتۋ ەكەندىگىن اتاعان. بۇل قادامعا قاتىستى ءبىزدىڭ اۋدان جاعدايىندا اتقارىلعان دا, اتقاراتىن دا جۇمىستار بارشىلىق. كۇنى بۇگىن اۋداندا 51335 باس ءمۇيىزدى ءىرى قارا, انالىعى – 22141 باس, 218195 قوي مەن ەشكى, 17771 باس جىلقى, 958 باس تۇيە وسىرىلەدى. اۋداندا 4740 اۋلا بارىن ەسكەرسەك, تۇيە مەن قۇستى قوسپاعاندا ءار اۋلاعا 11 سيىر, 46 قوي, 4 جىلقىدان كەلەدى. بۇل تۇرمىسىنىڭ تومەن ەمەستىگىن كورسەتەدى. سول سياقتى جىل باسىنان بەرى 48475 تسەنتنەر ەت, 43987 تسەنتنەر ءسۇت, 142 مىڭ دانا جۇمىرتقا, 1519 تسەنتنەر ءجۇن ءوندىرىلدى. ۇكىمەت اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, سونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعىنا دا باسىمدىق بەرىپ وتىر. وسىعان وراي اۋدان حالقى مال باسىن ءوسىرىپ قانا قويماي, ۇكىمەت باعدارلامالارىن پايدالانىپ, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ ىسىنە دەن قويۋدا. قازىرگى تاڭدا اۋداندا قازاقتىڭ اقباس تۇقىمدى مالدارىن وسىرەتىن – 8, گەرەفورد, انگۋس مالىن وسىرەتىن – 1, قىردىڭ قىزىل سيىرىن وسىرەتىن – 1, اسىل تۇقىمدى ەدىلباي قويىن وسىرەتىن – 3, كوشىم جىلقىسىن وسىرەتىن 2 شارۋاشىلىق بار. اسىل تۇقىمدى مالدىڭ الىنۋى جىل ساناپ ارتا تۇسۋدە. «ءىرى قارا مالى ەتىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ» جوباسى بويىنشا اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىقتار جەلىسىن قۇرۋ ءۇشىن بيىلعى جىلى رەسەيدەن «شامۇرات» شارۋا قوجالىعى 51 باس, «بەكارىس» شارۋا قوجالىعى 43 باس, «دوس» شارۋا قوجالىعى 30 باس, بوكەي ورداسى اۋدانىنان «عابدى-عالي» شارۋا قوجالىعى 100 باس قاشار ساتىپ الدى. اۋدان شارۋالارى مەملەكەتتىك باعدارلامالارمەن قويانقولتىق جۇمىس ىستەۋدە. تەك ءوتكەن جىلدىڭ وزىندە «قازاگروقارجى» اق ارقىلى ليزينگكە جانە ءوز قارجىلارىنا 102 اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن السا, بۇل جۇمىستار بيىل دا جۇيەلى جالعاسىن تابۋدا. 100 ناقتى قادامدا قۇرىلىس سالاسىن دامىتۋ دا كورىنىس تاپقان. وسى ماقساتتا دا اۋداندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار از ەمەس. وتكەن جىلى «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسىنىڭ 7-باعىتى بويىنشا 5760 شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي الاڭى ىسكە قوسىلدى. بۇل الدىڭعى جىلدان 12 پايىزعا ارتىق. جۇمىس بيىلعى جىلى دا قارقىندى جالعاسۋدا. بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىنا اۋدان ورتالىعىندا 600 ورىندىق مەكتەپ, 100 توسەكتىك جاتاقحانا, سارىكول اۋىلىندا 108 ورىندىق, جۋالىوي اۋىلىندا 108 ورىندىق مەكتەپ ءۇيىنىڭ قۇرىلىستارى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلمەك.
قازاقتىڭ ۇلى جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن كەرەمەت ءسوزى بار. بەسىكتى ءتۇزەۋ دەگەنىمىز – اتا-بابادان بەرى قانمەن بەرىلىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق قاسيەتتەرىمىزدى بويىمىزعا قالىپتاستىرىپ, ەلدىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن تۇگەندەپ, ونى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ. بۇل ورايدا ەل پرەزيدەنتىنىڭ «حالىق تاريح تولقىنىندا» باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزى زور بولدى. وسىعان وراي اۋداندا بىركەلكى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. تاريح پانىنەن بورودينو, كۋرسك شايقاستارىن وقىپ, سانالارىنا ءسىڭىرىپ العان بۋىننىڭ يساتاي-ماحامبەت باستاعان ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستى بىلمەۋىنە تاڭعالۋعا بولمايدى. كەڭەستىك وتارلاۋشى ساياسات بابالار ەرلىگىن ناسيحاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرمەگەنى بەلگىلى. وسى اقتاڭداقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن اۋدان ورتالىعىندا تاستوبە شايقاسىنىڭ 175 جىلدىعىنا وراي ارنايى بەلگى قويىلدى. جىل سايىن قاراشا ايىندا مەكتەپ وقۋشىلارى وسى تاستوبە كەشەنىنە جينالىپ, ماحامبەتتىڭ ءورشىل ولەڭدەرىن وقىپ, شارا وتكىزەدى. بۇل دا وتانشىلدىق تاربيە بەرۋدىڭ ءبىر جولى دەپ ەسەپتەيمىز. اۋداندا التى كۇي الىبىنا, ءتورت ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرىنا ەسكەرتكىش, مامەن مەن تۇياق كەسەنەلەرىنىڭ سالىنۋى, بوكەي كوشىن بەينەلەيتىن بەلگى ۇرپاققا تاعىلىم ەكەنى داۋسىز. ۇلت جوسپارى – 100 ناقتى قادامدا ماقساتى ايقىندالعان ىستەردىڭ ءبىرى – شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك. بۇل باعىتتا اۋداندا 1005 شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك تىركەلگەن. ونىڭ 416-سى شارۋا قوجالىقتارى, 12-ءسى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەر, 577-ءسى جەكە كاسىپكەرلەر. قازىرگى تاڭدا 801 كاسىپكەرلىك جۇمىس جاساپ تۇرسا, ولاردا 1653 ادام ەڭبەك ەتەدى. ەندىگى ماقسات – كاسىپكەرلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, ياعني ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋ. جالپى, ۇلت جوسپارى – 100 قادام جۇكتەگەن مىندەتتەردى حالىققا جەتە ءتۇسىندىرۋ, ورتاق ىسكە جۇمىلدىرۋ ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ العىشارتى ەكەنى بەلگىلى. بۇل ماقساتتا شىلدە ايىندا وبلىس اكىمى بەلگىلەگەن جوسپارعا سايكەس باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باستاعان اقپاراتتىق توپ اۋدانىمىزعا كەلىپ, وبلىستىڭ وڭتۇستىك بەتىندەگى ءتورت اۋدان وكىلدەرى قاتىسقان اكتيۆ جيىنىن وتكىزدى. جيىندا 2-باعىت – زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعدارلاماسى بويىنشا بقو قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى اپپەلياتسيالىق سوت القاسىنىڭ توراعاسى م.ناعاشىباەۆ اڭگىمەلەپ, رەفورمانىڭ 2-باعىتى 19 ناقتى قادام ارقىلى جۇزەگە اساتىنىنا توقتالىپ, ءار قادامدى سارالاپ بەردى. سونداي-اق, ورال قالالىق ادىلەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ە.راشقاليەۆ جەكە سوت ورىنداۋشىسى, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتكەرى جونىندە جاتىق تىلمەن مول ماعلۇمات بەردى. ۇلت جوسپارىنداعى 5-باعىت – ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ تاقىرىبى بويىنشا بقو ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ب.قونىسباەۆانىڭ سلايدتار ارقىلى جاساعان بايانداماسى دا كوڭىلگە قونىمدى بولدى. اكتيۆكە قاتىسۋشىلار اكىمدەر اراسىنداعى مەموراندۋمعا قول جەتكىزۋ, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى وڭتايلاندىرۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىن باعالاۋدىڭ جاڭا جۇيەسى, مەملەكەتتىك اۋديت جۇيەسى, «اشىق ۇكىمەت» پورتالى, قوعامدىق كەڭەستەردىڭ وكىلەتتىلىگى مەن مارتەبەسىن زاڭمەن بەكىتۋ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ دەربەس بيۋدجەتىن قالىپتاستىرۋ, باسقا دا ماسەلەلەردىڭ مانىسىنە ابدەن قانىقتى.
پىكىر الىسۋ جاعدايىندا وتكەن جيىن رەفورمانىڭ 2-باعىتى بويىنشا مول تۇسىنىك بەردى. مۇنداي اكتيۆ جيىنى كورشىلەس اۋدانداردا دا ءوتىپ, رەفورمانىڭ قالعان باعىتتارى ەلگە جاتىق جەتكىزىلدى. مۇنداي التى ادامنان جاساقتالعان بەس اقپاراتتىق توپ اۋداندا دا قۇرىلىپ, جۇمىسىن جۇرگىزۋدە.
قورىتىپ ايتقاندا, ۇلت جوسپارى – 100 ناقتى قادام ەلدى دامۋعا باستايتىن, اتامەكەنىمىز – قازاقستاندى جەرۇيىققا اينالدىرىپ, ەلدىڭ بىرلىگىن, ىنتىماعىن نىعايتىپ, مەرەيىن تاسىتىپ, باقىتقا جەتكىزەتىن ماڭىزدى باعدارلاما. ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ايقىن جولى – ۇيىمداسقان, جۇمىلعان ەڭبەك. ەلدى ەڭبەككە جۇمىلدىرۋ ءبىزدىڭ پارىزىمىز.
لاۆر حايرەتدينوۆ, جاڭاقالا اۋدانىنىڭ اكىمى.
باتىس قازاقستان وبلىسى.
