فوتو: ۇكىمەت, تەلەگرام
ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ەكى نەگىزگى ەلەمەنتكە نەگىزدەلەدى: ازىق-ت ۇلىكتىڭ فيزيكالىق قولجەتىمدىلىگىنە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى, ال ەكونوميكالىق قولجەتىمدىلىگىنە ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى جاۋاپ بەرەدى.
ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ناقتى ءىس-شارالار اوك-ءتى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى مەن 2028 جىلعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ جونىندەگى جول كارتاسىندا بەكىتىلگەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, 2021–2024 جىلدارى جالپى ءونىم كولەمى 11,3%-عا ءوسىپ, 7,5 ترلن تەڭگەدەن 8,3 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعى 14%-عا (4,4-تەن 5 ترلن تەڭگەگە دەيىن), مال شارۋاشىلىعى 5,6%-عا (3,1-دەن 3,29 ترلن تەڭگەگە دەيىن) ارتتى. 2025 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ءوسىم 3,7%-دى قۇراپ, 1,8 ترلن تەڭگەگە جەتتى.
بيىل ەگىس الاڭى 23,6 ملن گەكتارعا دەيىن ۇلعايتىلدى (+322,8 مىڭ گا). بۇل رەتتە ءداندى جانە ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدار ەگىسى قىسقارىپ (-629,9 مىڭ گا), الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ءارى جوعارى رەنتابەلدى داقىلداردىڭ ەگىسى كەڭەيدى: مايلى داقىلدار 4 ملن گا (+1 055,5 مىڭ گا), كارتوپ 131,2 مىڭ گا (+9,3 مىڭ گا).
مال شارۋاشىلىعىندا 2025 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا بارلىق مال تۇرلەرىنىڭ باسى وسكەن: ىقم 8,3%-عا (8,8 ملن باس), قوي مەن ەشكى 0,8%-عا (21,5 ملن باس), جىلقى 4,7%-عا (4,6 ملن باس), قۇس 2,7%-عا (47,7 ملن باس). بۇل ءونىم ءوندىرۋدىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتتى: ەت (تىرىدەي سالماقتا) 529,9 مىڭ توننا (+1,5%), قۇس ەتى 187,7 مىڭ توننا (+4,9%), ءسۇت 1,8 ملن توننا (+7%), تاۋىق جۇمىرتقاسى 2,2 ملرد دانا (+0,9%).
ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 10,5%-عا ءوسىپ, 1,8 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ءسۇت, ەت, ۇن, ماكارون ونىمدەرى, وسىمدىك جانە سارى ماي وڭدەۋ كولەمى ارتتى.
«قازاقستان ءوزىن نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن 80–100% جانە ودان دا جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ەت, ءسۇت, جۇمىرتقا, كوكونىس, ۇن – بۇلاردىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارىنىڭ قاجەتتىلىگىن تولىق وتەپ وتىر. سونىمەن قاتار, قۇس ەتى, شۇجىق, ىرىمشىك, قانت جانە بالىق بويىنشا يمپورت ساقتالىپ وتىر», دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرمەك كەنجەحان ۇلى.
اتالعان باعىتتارداعى تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, 2022–2024 جىلدارى قۋاتتىلىعى 144 مىڭ توننا بولاتىن 17 قۇس فابريكاسى ىسكە قوسىلدى. بۇل قۇس ەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيىن 67%-دان 79%-عا جەتكىزدى. 2028 جىلعا دەيىن تاعى 41 كاسىپورىن ىسكە قوسىلىپ, تولىق ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋگە قول جەتكىزىلەدى.
ەگەر 2019 جىلى ەلدە نەبارى 19 ءسۇت فەرماسى بولسا, بۇگىندە ولاردىڭ سانى 69-عا جەتتى, تاعى 47-ءسى سالىنىپ جاتىر. بارلىعى 116 فەرما ىسكە قوسىلعان سوڭ ءسۇت ءوندىرىسى جىلىنا 600 مىڭ تونناعا ارتىپ, ىرىمشىك پەن سۇزبە قاجەتتىلىگى تولىق قامتاماسىز ەتىلەدى.
نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ەكونوميكالىق قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ءوسۋىن تەجەۋ بويىنشا كەشەندى شارالار جۇرگىزىپ جاتىر. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ايجان بيجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى باعانىڭ ءوسۋ قارقىنى ايتارلىقتاي باسەڭدەگەن. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ورتاشا ءوسىمى 8%-دى قۇرادى, ال ەكىنشى توقساننان باستاپ قارقىننىڭ باسەڭدەۋى بايقالادى: ساۋىردە 1,6%, مامىردا 1%, ماۋسىمدا 0,7%, شىلدەدە 0,4%, تامىزدىڭ ەكى اپتاسىندا نەبارى 0,1%.
ايجان بيجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, قازاقستانداعى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باسىم بولىگى ەاەو ەلدەرى اراسىنداعى ەڭ ارزان بولىپ وتىر.
«15 ازىق-ت ۇلىك ءونىمى (كۇنباعىس مايى, سۇزبە, جۇمىرتقا, تۇز, قاراقۇمىق, كۇرىش, ۇن, كوكونىس جانە ت.ب.) بويىنشا قازاقستاندا ەاەو ەلدەرىنىڭ ىشىندە ەڭ تومەن نارىقتىق باعالار تىركەلگەن. ءسۇت پەن سيىر ەتى بويىنشا قازاقستان تەك بەلارۋستان كەيىن تۇر, قۇس ەتى بويىنشا – بەلارۋس پەن رەسەيدەن كەيىن, ال سارى ماي بويىنشا – قىرعىزستاننان كەيىن», دەدى ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر.
باعانى ىشكى نارىقتا تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن مەملەكەت بورداقىلاۋ الاڭدارىن دامىتۋعا, ەت كلاستەرىن قۇرۋعا قولداۋ كورسەتىپ, وڭىرلەر مەن ءىرى قالالاردا فەرمەرلەرگە تەگىن ساۋدا ورىندارى ۇسىنىلاتىن جارمەڭكەلەر وتكىزىپ كەلەدى.
سونىمەن قاتار وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋ جانە وتاندىق تاۋارلاردىڭ ساۋدا جەلىلەرىندەگى سورەلەرگە ەركىن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى زاڭناماعا وزگەرىستەر دايىنداپ جاتىر: جەتكىزىلىمدەر ءۇشىن تولەمدى كەيىنگە قالدىرۋ مەرزىمىن 30 كۇنمەن شەكتەۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق وتاندىق ونىمدەردى سورەلەرگە ورنالاستىرۋعا قوعامدىق باقىلاۋ تەتىگى ەنگىزىلمەك – تۇرعىندار زاڭبۇزۋشىلىقتاردى تىركەپ, ۋاكىلەتتى ورگانعا جولداي الادى. ول ءۇشىن «ساپالى ءونىم» جۇيەسى ازىرلەنىپ جاتىر.
سونداي-اق كەڭەستە سەرىك جۇمانعارين تاريفتەردىڭ ءوسۋىنىڭ ينفلياتسياعا ىقپالىن تومەندەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسىن تىڭدادى. كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا ەل تۇرعىندارىن وتاندىق ونىمدەرمەن قولجەتىمدى باعامەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
