كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ەلىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋدەگى جەتىستىكتەرى جايىندا ايتىلدى. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە ەلدەرمەن كەلىسسوزدەر ءجۇرگىزۋ كەزىندە قازاقستاندىق دەلەگاتسيا وتاندىق تاۋارلارعا بارىنشا جوعارى يمپورتتىق تاريفتەردى قورعادى, دەدى بريفينگ بارىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ سىرتقى ساۋدا قىزمەتىن دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى جانەل كۇشىكوۆا.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك, 27 شىلدەدە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جانە دسۇ باس ديرەكتورى روبەرتو ازەۆەدو ەلىمىزدىڭ ۇيىمعا كىرۋى تۋرالى حاتتاماعا قول قويدى. بۇل شارا الەمدىك نارىقتىڭ نەگىزگى ويىنشىلارىمەن جۇرگىزىلگەن كوپ جىلدىق كەلىسسوزدەردىڭ قورىتىندىسىن شىعاردى. «ءتۇرلى ءونىم ساناتتارىنا كەدەندىك تاريفتەردى تالقىلاۋ كوپ ۋاقىت الدى. ەڭ الدىمەن, ءبىز ءوندىرىسى قازاقستاندا رەتكە كەلتىرىلگەن تاۋارلار بويىنشا مۇددەلەردى ەسكەردىك. مىسالى, ەڭ ءىرى قانت جەتكىزۋشىلەردىڭ ءبىرى كۋبامەن كەلىسسوز جۇرگىزۋ بارىسىندا ءبىز وندىرۋشىلەرىمىزدىڭ مۇددەسىن قورعادىق. وسى تاۋارعا دەگەن جوعارى تاريفتەر تۋرالى كەلىسىپ, ءبىز ولاردىڭ رومى مەن تەمەكىسىنە باجداردى تومەندەتتىك», دەدى ول. قازاقستاننىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق تارماقتارى بويىنشا وسىنداي ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى. جاڭا وندىرىستەردىڭ اشىلۋى بولجانىپ وتىرماعان سالالار ءۇشىن اناعۇرلىم بەيتاراپ كەدەندىك باجدار ايقىندالدى. نەگىزىنەن بۇلار قازاقستاندا ءوندىرىسىن وبەكتيۆتى سەبەپتەرمەن رەتكە كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس بولاتىن تاۋار توپتارى. ونداي ونىمدەرگە, مىسالى, مۇحيت جانە تەڭىز بالىعى, تروپيكالىق جەمىستەر جانە باسقالار جاتادى. «ونداي تاۋارلارعا دەگەن نەعۇرلىم تومەن تاريفتەردىڭ ارقاسىندا ستراتەگيالىق ماڭىزدى ونىمدەر – كومىرسۋتەكتەر, مەتالدار, بيداي بويىنشا مولشەرلەمەلەردى كوتەرۋ مۇمكىن بولدى. وسىلاي دسۇ-عا كىرۋ ءۇشىن قاجەتتى بولعان وڭتايلى ورتاشا كەدەندىك تاريفكە قول جەتكىزە الدىق», دەپ اتاپ ءوتتى جانەل كۇشىكوۆا. ايتا كەتەرلىگى, قازاقستاندا ەكسپورتتىق باج شاعىن تىزبەدەگى تاۋارلار تۇرلەرىنە ەنگىزىلگەن, سونىڭ ىشىندە تەرىلەرگە, ءۇي جانۋارلارىنىڭ تەرىلەرىنە, قارا جانە ءتۇستى مەتالدار سىنىعىنا, مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىنە ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل رەتتە باج سالىعى رەتتەۋشى قۇرالىن اتقاراتىن بولادى. وسى ارقىلى ىشكى نارىق وتاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن قاجەتتى دەڭگەيدەگى شيكىزاتپەن تولىق قامتاماسىز ەتىلەدى. سونىمەن قاتار, مۇناي مەن مۇناي ونىمدەرىنە ەكسپورتتىق باج بيۋدجەتتى تولىقتىرادى. «جالپى ەۋروپالىق وداق ەكسپورتتىق باجداردى الىپ تاستاۋ ساياساتىن ۇستانادى. دەگەنمەن, ەۋروپالىق وداقپەن سالماقتى جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە ءبىز بۇگىن قولدانىلىپ جۇرگەن تىزبەدەگىنىڭ بارىنە دەرلىك ەكسپورتتىق باجدى قولدانۋ مۇمكىندىگىن ساقتاپ قالدىق. ال تاۋارلاردىڭ باسقا تۇرلەرىنە ەكسپورتتىق كەدەندىك باج سالىعىن قولدانۋ بويىنشا شەشىمدەر تەك دسۇ مۇشەلەرىمەن كەلىسىلگەننەن سوڭ عانا مۇمكىن بولادى. «مۇناي مەن مۇناي ونىمدەرىنە كەلەتىن بولساق, ءبىز بۇل رەتتە كەدەندىك باجداردى رەسەيلىك فورما بويىنشا ەسەپتەۋ مۇمكىندىگى تۋرالى دا قاراستىردىق. الەمدىك كونيۋنكتۋرا مەن مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنا قاتىستى ءبىز بۇگىنگى كۇنى ەكسپورتتىق باجعا ءبىرشاما تومەنگى ستاۆكانى قولدانىپ كەلەمىز. ەگەر الەمدىك نارىقتا مۇناي باعاسى كوتەرىلەتىن بولسا, وندا ءبىز بيۋدجەتكە كىرىستى ارتتىرۋ ءۇشىن ونى دا كوتەرە الاتىن بولامىز», دەدى دەپارتامەنت باسشىسى. ايتپاقشى, تاعى ءبىر ايتات كەتەتىن جايت – دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى اياسىندا قازاقستان اۆتوكولىكتەرگە كەدەندىك باجدى تومەندەتەتىن بولادى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى سىرتقى ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ مالىمدەۋىنشە, كەدەندىك باجدىڭ تومەندەۋى كولىك باعاسىنا قانشالىقتى اسەر ەتەتىنىن بولجاۋ ازىرشە مۇمكىن ەمەس. «دەگەنمەن, كەدەندىك باج مىندەتتى تۇردە تومەندەيدى, ال بۇدان اۆتوكولىك باعاسىنىڭ تومەندەۋى ورىن الا ما, مۇنى نارىق سول كەزدە كورسەتەدى دەپ جاۋاپ بەرە الامىن», دەدى بريفينگ بارىسىندا جۋرناليستەر ساۋالىنا وراي دەپارتامەنت باسشىسى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازاقستاندا ءاۆتووندىرىس ەندى عانا جاندانىپ كەلە جاتقان تۇستا دسۇ اياسىندا يمپورتتىق كەدەندىك باج بويىنشا كەلىسسوزدەر اياقتالىپ كەتكەن بولاتىن. «ەلىمىزدەگى جەڭىل اۆتوكولىكتەر ءوندىرىسى 2010 جىلى ءبىز بىرىڭعاي كەدەندىك ءتاريفتى 30 جانە يمپورتتىق باجدى ودان دا جوعارى مولشەرگە بەكىتكەن كەزدە قۋاتتى سەرپىلىس الدى. سوسىن ول تۇستا ەۋروپا ەلدەرى, اقش پەن جاپونيا وزدەرىنىڭ نارىعىن تازارتۋ ءۇشىن ءۇشىنشى ەلدەرگە مىنىلگەن ەسكى كولىكتەردى قاپتاتا باستاعاندىقتان, ءبىز ەلىمىزگە ولاردى اكەلۋگە مۇلدەم تىيىم سالعان ەدىك. بۇل ءبىر جاعىنان وتاندىق ءوندىرىستىڭ جاندانۋىنا دا وڭ اسەر ەتتى. ءبىر ەسكەرەتىنى, سول كەزدە دسۇ اياسىندا بۇل نارىققا قاتىستى كەلىسسوزدەر اياقتالىپ, ءبىز ونى قايتا باستاي المايتىن بولعانبىز», دەپ ءتۇسىندىردى جانەل كۇشىكوۆا. اۆتوكولىك سالاسى بويىنشا باج سالىعى كەدەندىك قۇنىنىڭ 20-15 پايىزى مولشەرىندە قامتىلادى. «ارينە, بۇل ءبىزدىڭ وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز دەڭگەي. دەگەنمەن, وسى جىلدار ىشىندە ءبىز تەحنيكالىق رەتتەۋ جۇيەلەرىن, ءتۇرلى ستاندارتتاردى رەفورمالاي الدىق. سوعان سايكەس, كەدەن وداعى اياسىندا تەحنيكالىق رەگلامەنتكە ساي كەلمەيتىن كولىكتەر مەن اۆتوكولىكتەر قازاقستانعا يمپورتتالا المايدى. وسى ارقىلى ءبىز ءوزىمىزدىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرىمىزگە قورعانىس تەتىگىن جاسايتىن بولامىز. ال جالپىلاما كەلسەك, وتاندىق ءوندىرىستى قورعاۋ بويىنشا كەشەندى شارالار قازىر ازىرلەنۋ ۇستىندە. بۇل رەتتە ەسكى اۆتوكولىكتەردى نارىققا قاپتاتپاس ءۇشىن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر, باسقا دا شەكتەۋ شارالارى قولدانىلماق», دەدى دەپارتامەنت باسشىسى.
دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».
