قۇجاتتا الەمدىك كومىر نارىعىنداعى ۇردىستەر مەن قازاقستانداعى كومىر سەكتورىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى سارالانىپ, كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىرگە (كتك) قاتىستى بيرجالىق ساۋدا دەرەكتەرى كەڭىنەن تالدانعان.
حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىكتىڭ (حەا) دەرەكتەرىنە سايكەس, 2024 جىلى الەمدە كومىر ءوندىرۋ كولەمى 9,15 ميلليارد تونناعا جەتكەن. بۇل رەتتە 2022 جىلعى رەكوردتىق باعا دەڭگەيىنەن كەيىن نارىق تۇراقتالىپ, دۇنيەجۇزىلىك بانك 2025 جىلى كومىر باعاسى (اۆستراليالىق كومىر) تونناسىنا $100-عا دەيىن تومەندەپ, 2026 جىلى تاعى 5%-عا ءتۇسىپ, $95 بولادى دەپ بولجايدى.
قازاقستان كومىردىڭ دالەلدەنگەن قورى بويىنشا الەمدەگى جەتەكشى ون ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى. ەلدە 25–33 ميلليارد توننا ارالىعىندا كومىر قورى بار دەپ باعالانادى. بۇل كورسەتكىش ەلىمىزگە 200–300 جىلعا جەتەتىن وتىن قورىن قامتاماسىز ەتەدى.
قۇجاتتا كومىردىڭ ەلىمىز ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى ەرەكشە اتاپ وتىلگەن. قازاقستاندا كومىر باستاپقى ەنەرگيا تۇتىنۋ قۇرىلىمىنىڭ 50%-ىن, ال جىلۋ ەنەرگەتيكاسىندا 80%-ىن قۇرايدى. بۇل وتىن ءتۇرىنىڭ ىشكى نارىقتاعى سۇرانىسى ماۋسىمدىق سيپاتتا بولعانىمەن, الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى ءونىم رەتىندە مەملەكەت تاراپىنان قاتاڭ باقىلاۋدا.
كومىر سالاسىنىڭ ەلدىڭ ءجىو-دەگى ۇلەسى 0,7%-دان 1,1%-عا دەيىن بولسا, جۇمىسپەن قامتۋدا شامامەن 0,5%-دى (شامامەن 33 مىڭ ادام) قۇرايدى. دەگەنمەن كومىر ءوندىرۋشى ايماقتار — قاراعاندى جانە پاۆلودار وبلىستارى ءۇشىن ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزى ايتارلىقتاي جوعارى.
كومىر ەنەرگياسىنىڭ تومەن قۇنى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باستى باسەكەلەستىك ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانادى. الايدا 2024 جىلى سالادا باعا ءوسىمى تىركەلدى: قىركۇيەك ايىندا وندىرىستىك تاس كومىردىڭ ورتاشا قۇنى تونناسىنا 17 676 تەڭگەگە جەتىپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 9,8%-عا ارتقان. ال تۇتىنۋشىلار ءۇشىن وڭىرلەردە باعا ايىرماشىلىعى ايتارلىقتاي — تونناسى 8 مىڭنان 26 مىڭ تەڭگەگە دەيىن.
2025 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا «كاسپي» بيرجاسىندا كومىر ساۋداسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى بولعان. ەسەپكە سايكەس, وسى كەزەڭدە كومىرگە دەگەن ەڭ جوعارى سۇرانىس 1 095 280 توننانى قۇراپ, ۇسىنىس كولەمى 543 مىڭ توننادان اسىپ, ناقتى مامىلەلەر 290 مىڭ توننادان كوپ بولعان. ورتاشا ەسەپپەن جارتىجىلدىقتا سۇرانىس — 652 مىڭ توننا, ۇسىنىس — 252 مىڭ توننا, مامىلەلەر كولەمى — 140 مىڭ توننا شاماسىندا.
ساۋداداعى ەڭ جوعارى بەلسەندىلىك قاڭتار-ءساۋىر ايلارىندا تىركەلدى, بۇل كەزەڭدە ءىرى جەتكىزۋشىلەر بيرجالىق ساۋداعا بەلسەندى ارالاسقان.
بيرجا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, كومىردى بيرجالىق ساۋدا ارقىلى وتكىزۋ باعا ينديكاتورلارىن قالىپتاستىرۋعا, جەتكىزىلىم تىزبەگىنىڭ اشىقتىعى مەن تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, دەلدالداردى قىسقارتۋعا جانە جالپى نارىقتى ءتيىمدى رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردىڭ بيرجالىق ساۋداسى باعا بەلگىلەۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, جەتكىزىلىمدەردىڭ تۇراقتىلىعىنا جانە دەلدالدار سانىن ازايتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزىپ وتىر. ءبىزدىڭ تالداۋىمىز كورسەتكەندەي, بۇل تەتىك باعانىڭ ءادىل قالىپتاسۋىنا, ساپانى باقىلاۋعا جانە الىپساتارلىقتى شەكتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل قۇرالدىڭ نارىقتى رەتتەۋدەگى ءرولى ارتا تۇسەتىنى انىق. قىسقا جانە ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا كومىر ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ەنەرگيا كوزى بولىپ قالا بەرەدى», — دەدى «كاسپي» تاۋار بيرجاسى» اق پرەزيدەنتى مۇرات قاديسوۆ.
