مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قحا ءحححىىى سەسسياسىنداعى تاپسىرماسىنا سايكەس دوستىق ءۇيى زاماناۋي كوميۋنيتي-ورتالىق رەتىندە قىزمەت اتقاراتىنداي ەتىپ وزگەرتىلدى. وسى ماقساتقا وراي عيمارات ىشىنەن 200 شارشى مەتردى قۇرايتىن الاڭشا جاساقتالىپ, سوڭعى ۇلگىدەگى كومپيۋتەر, جىلدام ينتەرنەت, ينتەراكتيۆتى تاقتا, وزگە دە قاجەتتى تەحنيكا جانە جيھازدارمەن جابدىقتالدى.
اتالعان ورتالىق 30 تامىز – كونستيتۋتسيا كۇنى قارساڭىندا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن قحا جانىنداعى قوعامدىق قۇرىلىم بەلسەندىلەرىنە, جالپى قالا تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە تابىستالادى. وسى تۇستا بۇگىندە شىمكەنتتەگى دوستىق ءۇيى تەك اسسامبلەيا جانىنداعى قالالىق قۇرىلىمدار مۇشەلەرى عانا باس قوساتىن ورىن ەمەس, ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى مەگاپوليسىندەگى قوعامدىق-كوپشىلىك ءىس-شارالار مەن ماڭىزدى جيىندار, تالقىلاۋلار وتەتىن اۋقىمدى ديالوگ الاڭى رەتىندە تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتكەن ءجون.
2025 جىلدىڭ باسىنداعى ستاتيستيكالىق دەرەك بويىنشا, شىمكەنتتە 1 ملن 256 مىڭ ادام تۇرادى دەلىنگەن. ونىڭ 71,4 پايىزىن قازاق حالقى قۇرايدى. ول شامامەن 898 مىڭعا جۋىق ادام. ەتنوس وكىلدەرىنەن سانى جاعىنان وزبەكتەر ءبىرىنشى ورىن الادى. ولاردىڭ مەگاپوليستەگى جالپى حالىق سانىنداعى ۇلەسى 15,8 پايىز نەمەسە 200 مىڭعا جۋىق ادام.
وزبەكتەردەن كەيىنگى ورىندا ورىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى. بۇل دياسپورا وكىلدەرى قالا تۇرعىندارىنىڭ 5,9 پايىز ۇلەسىن الادى. ياعني شىمكەتتىكتەردىڭ 75 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى – ورىستار. ال ازەربايجان, تاتار, كورەي, ۋكراين, تۇرىك سەكىلدى وزگە ەتنوس وكىلدەرى قالا حالقىنىڭ قالعان ۇلەسىنىڭ ىشىندە.
شىمكەنتتەگى 81 شاعىن اۋدان مەن تۇرعىن الاپتىڭ 27-سىندە ەتنوس وكىلدەرى جيناقى قونىستانعان. رەسمي دەرەككە كوز جۇگىرتسەك, بۇگىندە قالالىق قحا جانىندا 16 ەتنومادەني بىرلەستىك (سلاۆيان, وزبەك, ازەربايجان, تۇرىك, كورەي, يران, ۇيعىر, شەشەن-ينگۋش, نەمىس, گرەك, گرۋزين, ارميان, ەۆرەي, كۇردى, قىرعىز, تاتار-باشقۇرت جانە از ەتنوستاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن «ىنتىماق» ەتنوسارالىق مادەني ورتالىعى) پەن «قازاقستانداعى وزبەك ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ «دۋستليك» قاۋىمداستىعى جۇمىس ىستەيدى.
بيىلعى قاڭتار-شىلدە ايلارى ارالىعىندا قالالىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەرمەن بىرلەسىپ 85 ءىس-شارا وتكىزىلدى. ونىڭ 38-ءى مادەني, قوعامدىق-كوپشىلىك ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, ولار – كورەيلەردىڭ سوللال مەرەكەسى, ء«داستۇر – ۇلت ۇستىنى» بايقاۋى, «العىس ايتۋ – ادامگەرشىلىك بەلگىسى» جانە باسقا دا سالتاناتتى جيىندار. سونىڭ ىشىندە, ماسەلەن, سلاۆيان ەتنومادەني بىرلەستىگى «ماسلەنيتسانى» تويلادى. ناۋرىز ايىندا بارشا اسسامبلەيا مۇشەلەرى « ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ناۋرىز» مەرەكەسىن اتاپ ءوتتى. تاتار-باشقۇرت ەتنومادەني بىرلەستىگى كونتسەرت قويىپ, «التىن كوپىرگە» حالىقتى جيناپ, «انالار داستارقانىن» جايدى. وزبەك ەتنومادەني بىرلەستىگى «بىرلىگىمىز جاراسقان» اتتى كونتسەرتىن بەردى. كوكتەمنىڭ شۋاقتى مەزگىلىندە اسسامبلەيا وكىلدەرى «مارتوبە» تاريحي كەشەنىندەگى «مادەني مۇرا» ەكولوگيالىق اكتسياسىندا اينالانى قوقىستان تازارتتى. قحا شىعارماشىلىق ۇجىمدارىنىڭ وڭىرلىك فەستيۆالى, ازەربايجان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ كونتسەرتى, قحا-نىڭ 30 جىلدىعىنا وراي «ارداگەر» حالىق حورىنىڭ شىعارماشىلىق كەشى, «بىرلىك – بەرەكە باستاۋى» اتتى ەكولوگيالىق باستاماسى قولعا الىندى. جۇرت كۇردى ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ فۋتبولدان دوستىق كەزدەسۋىن, وسى ۇلت وكىلىنىڭ مادەنيەتى, ءتىلى, سالت-ءداستۇرى كۇنىنە ارنالعان مەرەكەلىك قويىلىمدى تاماشالادى.
مامىردا شىمكەنتتىكتەر جاپپاي 1 مامىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىن اتاپ ءوتتى. ءوز كەزەگىندە ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ جاستارى «مەملەكەتتىك ءتىل – حالىقتار دوستىعىنىڭ دانەكەرى» بايقاۋىندا قازاق ءتىلىن كىم قانشالىقتى مەڭگەرگەنى جاعىنان جارىستى. «دوستىق داستارقانى» حالىقارالىق فەستيۆالى دە كوپتەگەن قاتىسۋشىنى جينادى. ونىڭ اراسىندا سلاۆيان ەتنومادەني بىرلەستىگى ارنايى كونتسەرت ۇيىمداستىردى. مەملەكەتتىك رامىزدەر كۇنىنە وراي بارشا دياسپورا وكىلدەرى «كوك تۋ, كوك اسپان – بىرلىگىمىز جاراسقان» مەرەكەلىك جيىنىندا كوك بايراعىمىزعا قۇرمەت كورسەتتى.
ودان بولەك, ەلىمىز اتاپ وتەتىن ارنايى داتالىق كۇندەرگە بايلانىستى اسسامبلەيا مۇشەلەرى «انا مەن بالا» ەسكەرتكىشىنە جانە «مەموريالدىق تاقتاعا» گۇل شوقتارىن قويدى. سونداي-اق بيىل قولعا الىنعان «دوستىق اۋەندەرى» زاماناۋي ۇلتتىق-مۋزىكالىق بايقاۋىندا سىنعا ءتۇستى. بۇدان باسقا اسسامبلەيا قالالىق قحا-نىڭ ءVى سەسسياسىن دا ۇيىمداستىرىپ ۇلگەردى.
سونىمەن بىرگە قالالىق دوستىق ءۇيى 22 قايىرىمدىلىق ءىس-شاراسىنىڭ وتۋىنە ۇيىتقى بولدى. ماسەلەن, «جيتس-تەن بالالاردى قورعاۋ» قورىنىڭ عيماراتىن جوندەۋ, الەۋمەتتىك تۇرعىدا از قامتىلعان 50 وتباسىنا ازىق-ت ۇلىك سەبەتىن تاراتۋ, ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارعا سىيلىقتار تابىستاۋ, 100 ادامعا اۋىزاشار بەرۋ, «ارداگەرلەردى ارداقتاۋ», 30 بالاعا ارنالعان سۇندەت توي سەكىلدى ساۋاپتى ىستەردى اتاپ وتۋگە بولادى.
مۇنىمەن قوسا «قازاقستان – تاتۋلىق مەكەنى», «ەل بىرلىگى – تاۋەلسىزدىك كەپىلى», «ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن ىنتىماق – نەگىزگى قۇندىلىعىمىز», «قحا – تاتۋلىق پەن بىرلىكتىڭ كەپىلى», «ەل بىرلىگى – ۇرپاققا امانات» سەكىلدى كونفەرەنتسيالار مەن عىلىمي باسقوسۋلار ۇيىمداستىرىلدى. جوعارىدا اتالعان ءىس-شارالار بارىسىندا ەتنوس وكىلدەرىنە, جاستارعا, قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ, جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ جانە بىرلىك, دوستىق, تاتۋلىق, پاتريوتيزم سىندى قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرۋ ارقىلى «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىلىقتا», ء«بىز – ءارتۇرلىمىز, بىراق ءبارىمىز تەڭبىز» قاعيداتتارى دارىپتەلدى.
جىل باسىنان بەرى قالاداعى اسسامبلەيا وكىلدەرى 3 رەت كەڭەستىك وتىرىستا باس قوستى. ال ەتنوسارالىق احۋالدى جاقسارتىپ, قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى بەكەمدەۋدى كوزدەگەن ءىس-شارالارعا 16 مىڭنان استام ادام قاتىسقان.
اسسامبلەيا جانىندا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ورىنباي راحمانبەرديەۆ باسقاراتىن اقساقالدار كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى. كەڭەستىڭ اتقارعان قىزمەتىنە توقتالساق, ونىڭ مۇشەلەرى جىل باسىنان بەرى ب.مومىش ۇلى اتىنداعى وقۋ ورتالىعىنىڭ كۋرسانتتارىمەن, وڭتۇستىك قازاقستان مەديتسينالىق اكادەمياسىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەستى. «ەل بىرلىگى – ۇرپاققا امانات» حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسىنا, «ەل بىرلىگى – تاۋەلسىزدىك كەپىلى» تاقىرىبىنداعى سەمينارعا, «ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن ىنتىماقتاستىق – نەگىزگى قۇندىلىعىمىز» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ماجىلىسىنە, شىمكەنت كولiك كوللەدجiندەگى, ءا.قۋاتبەكوۆ اتىنداعى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىندەگى جيىندارعا, «اقساقالدار – ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ باستى جاناشىرى» دەگەن تاقىرىپتاعى باسقوسۋلارعا قاتىسىپ, حالىقتى ىنتىماق پەن بىرلىككە ۇندەدى. جاستارعا اتالىق وسيەتتەرىن ايتىپ, تۋرا جول نۇسقادى.
ۇيىم جانىنان انالار كەڭەسى دە اشىلعان. ونى ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى وقپۋ رەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى گۇلجان سۇگىرباەۆا باسقارادى. كەڭەس بيىل وتكەن «شىندىقتى انا ايتادى», «ەل بىرلىگى – ۇرپاققا امانات», «ىسىراپشىلدىق ىرىستى قاشىرادى», «سىيلاستىق پەن قامقورلىق – انا جۇرەگىندە», «ايەلمەن الەم ادەمى», «جاڭا ءومىردىڭ جارقىن باستاماسى» سياقتى ءىس-شارالاردىڭ باستاماشىسىنا اينالدى.
سونىمەن بىرگە قالالىق اسسامبلەيادا عىلىمي-ساراپشىلىق توپ قۇرىلعان. وعان 13 عالىم مەن پراكتيك مامان مۇشە. توپقا ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى وقپۋ-دىڭ دەپارتامەنت باسشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قايرات انارباەۆ جەتەكشىلىك ەتەدى. توپ مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىك ماسەلەلەرى بويىنشا ساراپتامالىق 5 ماتەريال جاريالاندى. سونداي-اق س.سۇلتانوۆانىڭ «ورتالىق ازياداعى ينتەگراتسيالىق ۇردىستەر» اتتى ماڭىزدى ەڭبەگى جارىق كوردى. عىلىمي-ساراپشىلىق توپپەن قوسا ۇيىمدا جاس عالىمدار كلۋبى دا بار. وعان 28 عالىم مۇشە. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقزۋ «تاريح جانە ەتنولوگيا» عىلىمي ورتالىعىنىڭ باسشىسى, «قازاقتانۋ» عىلىمي جۋرنالىنىڭ جاۋاپتى رەداكتورى شولپان تورعاۋتوۆا وسى كلۋبتىڭ جەتەكشىسى. جاس عالىمدار ىزدەنىسىنىڭ ارقاسىندا وسى كۇندە «ناشا سيلا ۆ ەدينستۆە», «شوحانۋ ۋاليحانوۆۋ 190 لەت», «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قالىپتاسۋى جانە قىزمەتىنىڭ تاريحى: جەتىستىكتەرى جانە بولاشاق پەرسپەكتيۆالارى», «كەلىسىم داۋىلعا توتەپ بەرەتىن ءۇي سەكىلدى», «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 30 جىلدىعى: تاجىريبە جانە الەمدىك تەندەنتسيالار» اتتى ەڭبەكتەر جارىق كوردى.
اسسامبلەيانىڭ ەتنومەدياتسيا كەڭەسى دە جاقسى قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. ونىڭ ماقساتى – داۋلاسقان قوس تاراپتى تاتۋلاستىرۋ. ءارتۇرلى كيكىلجىڭنىڭ ءارى قاراي لاۋلاپ, ءورشىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ. دانا كەنجەقۇلوۆا قازاقستان كاسىبي مەدياتورلارى مەن قۇقىقتىق كەڭەسشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ جەتەكشىسى, زاڭگەر, كاسىبي مەدياتور رەتىندە كەڭەسكە جەتەكشىلىك قىزمەت اتقارادى. مەدياتورلاردىڭ دەرەكتەرى قالا قۇرامىنداعى 5 اۋدان اكىمدىگىنىڭ رەەسترىنە ەنگەن.
جالپى, قالادا كاسىبي كەلىسسوز جۇرگىزۋشىلەر قاۋىمداستىقتارى قۇرىلىپ, ول سوت ورگاندارىمەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكپەن, قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىمەن جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن ءوزارا ارىپتەستىك بايلانىستا جۇمىس جۇرگىزەدى. كەڭەس ساپىنداعى مەدياتورلاردىڭ اتسالىسۋىمەن 12 قىلمىستىق, 548 ازاماتتىق ءىس ءوزارا كەلىسۋمەن شەشىلدى. ەتنومەدياتسيا ۇعىمىن كەڭەيتۋ, ونى ادامداردىڭ ساناسىنا ورنىقتىرۋ ماقساتىندا جىل باسىنان بەرى ءتۇرلى تانىمدىق, قۇقىقتىق جيىندار ءوتتى. ولاردىڭ ىشىندە مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتۋعا ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل ءماجىلىسىن, ەتنومەدياتسيا كەڭەسىنىڭ اربات الاڭىنداعى اقپاراتتىق اكتسياسىن, مەدياتسيا تۋرالى تۇرعىندار اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالناما مەن «قازاقستان – بەيبىتشىلىك پەن دوستىقتىڭ بەسىگى» اتتى كەزدەسۋدى اتاپ وتە الامىز.
