سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – اۆتور
ءتيىمدى ءتاسىلدىڭ بەرەرى مول
بۇقتىرما سۋقويماسىن جاعالاي وسىمدىك القاپتارى جايقالىپ تۇر. كۇنى كەشە كۇرشىم دەسە پاروم, پارومعا اسىققان جولاۋشىلار ەلەستەۋشى ەدى, بۇگىندە ءدامى تاڭدايدا قالاتىن قاربىزى ويعا ورالاتىن بولىپتى. كۇنگەيدەگى قاربىز القابى انە-مىنە دەگەنشە تىرسىلداپ پىسە باستايدى. بۇرىن ارىقپەن سۋارىپ كەلگەن ديقاندار ەندى زاماناۋي تەحنولوگياعا كوشكەن. 2023 جىلى كۇرشىمدە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ءادىسى تەك 9 گا القاپتا قولدانىلسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 75 گەكتارعا, ال 2025 جىلى 230 گەكتارعا جەتىپتى. باقشا شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ جۇرگەنىنە 20 جىلدان اسقان اۋدان تۇرعىنى مۇرات بيكەنوۆ بۇل وتە ءتيىمدى ءتاسىل ەكەندىگىن ايتادى.
– وسى سالادا 1993 جىلدان بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلەمىز. بيىل العاش رەت 7 گا جەرگە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن قولداندىق. بۇرىن 9 گا جەرگە ەگىن سالاتىنبىز, بۇل جولى جاڭا تەحنولوگيا ارقىلى ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋدى كوزدەپ وتىرمىز, – دەيدى كاسىپكەر.
جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ كەزىندە سۋدىڭ ىسىراپ بولۋى ازايىپ, ءارامشوپتىڭ ءوسۋى تەجەلەدى. بۇرناعى جىلى ارىق جۇيەسىندە سۋدىڭ كوپ بولىگى دالاعا كەتەتىن, ارتىق جۇمىس كۇشى قاجەت بولاتىن. جاڭا ءادىس وتە ءتيىمدى ءارى ەڭبەك شىعىنىن ازايتادى.
جەرگىلىكتى اكىمدىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, الداعى جىلدارى جاڭبىرلاتىپ سۋارىلاتىن القاپ كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايادى. بيىل كۇرشىم اۋدانىندا ەگىستىكتىڭ جالپى كولەمى 587 گەكتارعا جەتىپ, وتكەن جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 104,3%-دىق ءوسىمدى كورسەتىپ وتىر. ونىڭ 522 گەكتارى 48 شارۋا قوجالىقتارىنا تيەسىلى بولسا, قالعان 65 گەكتارى – جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار ۇلەسىندەگى جەرلەر. بيىل باقشا داقىلدارىنىڭ گەكتارىنان ورتا ەسەپپەن 252 تسەنتنەر ءونىم الىنادى دەگەن بولجام بار.
قۇيعاندا دەمالىس ورنى اشىلادى
قۇيعان اۋىلىندا دا قايناعان تىرشىلىك. كۇرشىم اۋدانىنىڭ اكىمى مەيىرجان البەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا كەلەشەكتە تولىق ينفراقۇرىلىمى بار مۋنيتسيپالدىق دەمالىس ورنى اشىلادى.
– جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان بولەك, كورشى اۋدانداردان دا كەلىپ دەمالاتىندار از ەمەس. ولاردىڭ قاتارى جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. بىراق بۇعان دەيىن دەمالۋشىلارعا ەشقانداي جاعداي جاسالماعان ەدى. وسىنى ەسكەرە كەلە, بۇقتىرما جاعالاۋىندا جاڭا تۋريستىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز, – دەيدى اۋدان اكىمى.
دەمالىس ايماعىن دامىتۋعا ارنالعان ينفراقۇرىلىمدىق جۇمىس بيىل باستالعان. جوبا اياسىندا اۋماق تولىق اباتتاندىرىلىپ, كەلۋشىلەرگە قاجەتتى جاعداي جاسالادى. باستاپقى كەزەڭدە كولىك تۇراعى سالىنىپ, سۋ, ەلەكتر جەلىلەرى تارتىلادى. بۇعان قوسا, ەرەكشە ارحيتەكتۋرالىق شەشىم رەتىندە جاعاجاي اۋماعىندا دومبىرا پىشىنىندەگى شومىلۋ ءپيرسىن سالۋ كوزدەلىپ وتىر. جاعالاۋداعى بىرقاتار جەر ۋچاسكەسى كاسىپكەرلەرگە بەرىلگەن. الداعى ۋاقىتتا تاعى بىرنەشە ۋچاسكە قوناقۇي, ءدامحانا, باسقا دا قىزمەت كورسەتۋ نىساندارىن سالۋ ماقساتتارىنا كونكۋرس ارقىلى ۇسىنىلادى.
– ايماق تەك جازعى ەمەس, قىسقى دەمالىس تۇرلەرى ءۇشىن دە قولايلى. سوندىقتان ءتورت مەزگىلگە لايىقتى قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا كۇش سالامىز, – دەپ قوستى اۋدان اكىمى.
قازاندىقتار قايتا جانداندى
بۇل باستامالار ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرىپ قانا قويماي, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اۋدان ورتالىعىنداعى كونەتوز الەۋمەتتىك عيماراتتار قايتا ىسكە قوسىلماقشى. ماسەلەن, كۇرشىم اۋىلىنداعى №5 ورتالىقتاندىرىلعان قازاندىقتى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. 35 جىل بويى قاڭىراپ تۇرعان قازاندىق جاقىن ارادا ىسكە قوسىلادى. مۇندا قۋاتتىلىعى 1,5 گيگاكالوريا بولاتىن بەس قوندىرعى ورناتۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىر ولاردىڭ ۇشەۋى دايىن.
– قازاندىق ىسكە قوسىلعاندا جالپى قۋاتتىلىعى 7,5 گيگاكالورياعا جەتەدى. قازىردىڭ وزىندە 1,9 شاقىرىم جىلۋ قۇبىرى توسەلىپ, جۇمىس كولەمىنىڭ 80%-ى اياقتالدى. تامىزعا دەيىن قالعان جۇمىستاردى ءبىتىرىپ, قازاندىقتى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندايمىز, – دەيدى مەردىگەر كومپانيا «است حيمپروم» جشس-نىڭ وكىلى ولجاس مىرزاحمەتوۆ.
ىسكە قوسىلعان سوڭ قازاندىق ون مەكەمەنى, ءبىر مەكتەپ پەن ءبىر بالاباقشانى جىلۋمەن قامتيدى. كۇرشىم اۋداندىق ساۋلەت-قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى سامال اسكەركەلدىقىزىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل اۋىل ءۇشىن وتە ماڭىزدى جوبا.
– قازاندىقتى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا 333,8 ميلليون تەڭگە, جىلۋ جۇيەلەرىن تارتۋعا 240,7 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. نەگىزى جوبا 2025 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانعان. الايدا ءبىز جۇمىستاردى بيىلعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دەيىن اياقتاپ شىعۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز, – دەيدى ول.
قازىردە كۇرشىم اۋىلىندا ورتالىقتاندىرىلعان 4 قازاندىق جۇمىس ىستەپ تۇر. ولاردىڭ ۇشەۋى بۇرىننان بار, بىرەۋى جاڭا, 2023 جىلى ىسكە قوسىلعان. سوڭعىسى ءبىر مەكتەپ, ءۇش كوپقاباتتى ءۇي مەن پوشتا عيماراتىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق جەرگىلىكتى بيلىك التىنشى قازاندىقتى دا قالپىنا كەلتىرۋدى كوزدەپ وتىر. ەگەر قاجەتتى مولشەردەگى قاراجات بولىنسە, تاعى بىرنەشە كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي مەن ەكى مەملەكەتتىك مەكەمە ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋعا قوسىلادى. جالپى, اۋدان ورتالىعىندا 36 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي بار, ونىڭ 19-ى ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جۇيەسىنە قوسىلعان. ەندى تاعى توعىز ءۇي قوسىلىپ جاتىر. ولار №1, №4 قازاندىقتاردان جىلۋ الادى. ەگەر قاراجات ءبولىنىپ جاتسا, كۇرشىم اۋدانىنداعى كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر 100% ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جۇيەسىنە قوسىلادى.
اينالما جول قاشان اياقتالادى؟
اۋدان ورتالىعىنىڭ سىرتىمەن وتەتىن جول قۇرىلىسىنا 10-نان استام تەحنيكا, 30-عا جۋىق ادام تارتىلعان. باس-اياعى 12 شاقىرىمعا جەتەتىن اينالما جولدىڭ قۇرىلىسى كەيىنگى جىلدارى كۇرشىم اۋدانىندا كوپىردەن كەيىن قولعا الىنعان ەڭ ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبا. جوبا اۋدان ورتالىعى ىشىندەگى كولىك قوزعالىسىن ەداۋىر جەڭىلدەتىپ, جولداعى قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرماق. قۇرىلىس جۇمىستارى 2024 جىلدىڭ كۇزىندە باستالىپ, 2026 جىلدىڭ كۇزىندە اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان.
– بيىل جوسپارعا سايكەس, جولدىڭ تومەنگى قاباتىن توسەۋ, تەگىستەۋ جۇمىستارىن اياقتاۋعا ءتيىسپىز. كەلەر جىلى ۇستىنەن ەكى قابات اسفالت توسەلەدى. جول ەكى جولاقتى بولادى. جۇرەتىن بولىگى مەن جيەگىن قوسا ەسەپتەگەندەگى جالپى ەنى 10 مەترگە جەتەدى. جالپى العاندا, قۇرىلىس جۇمىستارى كەستەگە ساي ءجۇرىپ جاتىر, – دەيدى «وبلشىعىسجول» جشس №5 وندىرىستىك جول ۋچاسكەسىنىڭ باستىعى باعلان ۇياباەۆ.
دالىرەك ايتساق, كۇرشىم اۋىلىن اينالىپ وتەتىن جول 2026 جىلدىڭ قىركۇيەك-قازان ايلارىندا پايدالانۋعا بەرىلۋى ءتيىس. جوبا قۇنى – 3 ملرد 412 ملن تەڭگە. 2025 جىلى وڭىردە جول جوندەۋ جۇمىستارى مۇنىمەن شەكتەلىپ قالماق ەمەس. ماسەلەن, بيىل العاباس اۋىلىنداعى يبەجانوۆ, كۇرشىم اۋىلىنداعى شاكارىم, زانگين, ۋراجانوۆ كوشەلەرىنىڭ جولدارىنا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق سارىولەڭ مەن توپتەرەك اۋىلدارىنداعى جولداردى قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى جوبالار دا بار.
بىرلىكتە تىرلىك بار
اۋدانداعى ايتۋلى جاڭالىقتىڭ ءبىرى – جاڭا وقۋ جىلىندا سارىولەڭ اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى بىرلىك اۋىلىنىڭ بالالارى جاڭا مەكتەپكە بارادى. بۇعان دەيىن جەرگىلىكتى وقۋشىلار وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارى سالىنعان ەسكى مەكتەپتە وقىپ كەلگەن.
– اۋىلىمىزدا جاڭا مەكتەپ سالىنىپ جاتقانىنا قۋانىشتىمىز. زامان تالابىنا ساي, ءبىلىم مەكەمەسىندە سپورتزال, شاعىن ورتالىق تا بولادى. مەكتەبىمىزدە كادر تاپشىلىعى جوق. اۋىلىمىز اۋدان ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندە ورنالاسقاندىقتان, مۇعالىمدەرىمىز كەلىپ-كەتىپ جۇمىس ىستەي بەرەدى, – دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى.
جاڭا ءبىلىم ورداسىندا 1-9 سىنىپ ارالىعىنداعى 40 وقۋشى ءبىلىم الادى, مەكتەپكە دەيىنگى دايارلىق توبىندا 15 بالاقاي تاربيەلەنبەك. 80-گە جۋىق ءتۇتىنى بار شاعىن اۋىل ءۇشىن بۇل اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتىستىك.
ەسكى مەكتەپ عيماراتىن دا يەن قالدىرماي, پايداعا جاراتۋ جاعى قاراستىرىلىپ جاتىر. سارىولەڭ اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى سەرىك اقسارتوۆتىڭ سوزىنە سەنسەك, مۇندا اۋىلدىق مادەنيەت ءۇيى ورنالاسۋى مۇمكىن.
– تۇرعىنداردىڭ تۇراقتاپ قالۋى ءۇشىن بارىنشا جاعداي جاسالىپ جاتىر. دەموگرافيالىق احۋال قالىپتى. بىلتىر مۇندا ەكى ءۇي سالىنىپ, وعان قىزىلوردا مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىنان كوشىپ كەلگەن وتباسىلار قونىستانعان. بيىل تاعى ءبىر ءۇي سالىنادى, – دەيدى اۋىل اكىمى.
باراق باتىر اۋىلىندا سۋ قۇبىرىن تارتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. جالپى قۇنى 742 ميلليون تەڭگە بولاتىن جوبا جۇزەگە اسقاننان كەيىن 153 ءۇي تولىقتاي تازا اۋىزسۋمەن قامتىلادى. قىس ورتاسىندا جەراستى سۋلارىنىڭ دەڭگەيى كۇرت تومەندەپ, قۇدىقتان سۋ ءىشىپ وتىرعان ءبۇتىن ءبىر اۋىل تىرشىلىك ءنارىنسىز قالعان ەدى. سول سەبەپتى, باراق باتىر اۋىلىندا سۋ قۇبىرى جەلىسىنىڭ سالىنۋى – كۇن تارتىبىندەگى ءبىرىنشى كەزەكتى ماسەلە. بىرلىك اۋىلىندا بلوك-مودۋلدىك جابدىق قويىلعان. ەندى ەلدى مەكەندە كوشە بويلارىنا قۇدىق ورناتىلادى. جالپى, وڭىردەگى 21 ەلدى مەكەننىڭ 20-سى تازا اۋىزسۋمەن قامتىلعان (95,2%).
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كۇرشىم اۋدانى
