– ماقسات قايرات ۇلى, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ناقتى دەرەكتەردىڭ ماڭىزدىلىعى نەدە جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ساناعى قانداي اقپارات جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى؟
– اۋىل شارۋاشىلىعى – ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ءارى ەكونوميكامىزدىڭ ماڭىزدى سالاسى. ونداعى احۋال اۋىلدا تۇراتىن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىمەن, ولاردىڭ تۇرمىس ساپاسى مەن تابىسىنا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان مەملەكەتتىك ساياساتتى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا اگرارلىق سالانىڭ شىنايى جاعدايى تۋرالى تولىق ءارى ناقتى مالىمەت كەرەك.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەگىستىك قۇرىلىمى, مال شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايى, اگروتەحنولوگيالار مەن شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ تاسىلدەرى ۇنەمى وزگەرەدى. دەرەكتەر ەسكىرسە, سولاردىڭ نەگىزىندە قابىلداناتىن شەشىمدەر دە بۇرىس بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىن تومەندەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان تۇراقتى تۇردە ناقتى دەرەكتەر جيناپ وتىرۋ قاجەت.
ساناق – اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ تولىق ءتىزىمىن جاساپ, ولار جونىندە جان-جاقتى ءارى بىرىڭعاي مالىمەتتەر جينايتىن شارا. وندا زاڭدى تۇلعالاردان باستاپ, فەرمەرلىك قوجالىقتار, جەكە شارۋا قوجالىقتارى مەن جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتارعا دەيىن قامتىلادى. ساناق اياسىندا جەر كولەمى مەن ونىڭ پايدالانىلۋى, ەگىلەتىن داقىلدار مەن ولاردىڭ قۇرىلىمى, مال مەن قۇس باسى, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن جابدىقتاردىڭ بار-جوعى, جايىلىمداردى پايدالانۋ ەرەكشەلىكتەرى, ءوندىرىس كولەمى, ءونىمدى ساتۋ ارنالارى, ەڭبەك جاعدايى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمى تۋرالى تولىق مالىمەت جينالادى. مىسالى, جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ايتارلىقتاي بولىگىن وندىرەدى, بىراق ولار تۋرالى مالىمەت تولىق ەمەس. ساناق وسى ولقىلىقتى جويۋعا كومەكتەسەدى.
– ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى ساناعى سوڭعى رەت قاشان وتكىزىلدى؟ وسى ارالىقتا اگرارلىق ساياساتتا نە وزگەردى؟
– ساناق سوڭعى رەت 2006–2007 جىلدارى وتكىزىلدى. ول كەزدەن بەرى سالادا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر بولدى. جاڭا تەحنولوگيالار پايدا بولدى, فەرمەرلىك قوزعالىس دامىدى, جەردى پايدالانۋ قۇرىلىمى وزگەردى. جەرگىلىكتى نارىق قانا ەمەس, حالىقارالىق نارىق تا جاڭا تالاپتار قويا باستادى. ارينە, وسى ارالىقتا رەسمي ستاتيستيكا ارقىلى بەلگىلى ءبىر مالىمەتتەر جينالدى. بىراق ولاردىڭ قامتۋ اۋقىمى مەن جيناقتالۋ ءتاسىلىن اۋىل شارۋاشىلىعى ساناعىمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ساناق بارلىق شارۋاشىلىق سۋبەكتىسىن قامتىپ, دەرەكتەردى ەگجەي-تەگجەي جيناقتاۋعا كومەكتەسەدى. ماسەلەن, قوجالىق نە شارۋاشىلىقتا ەڭبەكتەنەتىن جۇمىسشىلاردىڭ سانى, جاسى مەن جىنىسى, ءبىلىم دەڭگەيى تۋرالى اقپارات تەك وسىنداي ساناق كەزىندە جۇيەلەنەدى.
ودان بولەك, مۇنداي ناۋقان كەزىندە ءبىز ءتورت ت ۇلىكتەن وزگە تۇيەقۇس, قۇندىز, ونداتر سياقتى جانۋارلاردى وسىرەتىندەر تۋرالى بىلە الامىز. بۇگىندە الەم ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگى اگرارلىق ساياساتتى ازىرلەۋدە ءدال وسىنداي جان-جاقتى ساناق دەرەكتەرىنە سۇيەنەدى. سوندىقتان ءبىز دە قازىرگى جاعدايدا سالانى دامىتۋ ءۇشىن جاڭارتىلعان ءارى تولىق اقپاراتقا سۇيەنۋىمىز قاجەت.
بۇۇ-نىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى (فاو) الەم بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ساناعىن ءار 10 جىل سايىن وتكىزۋدى ۇسىنادى.
ءبىز جۇرگىزىپ وتىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى ساناعى فاو ۇسىنعان 2020 جىلعى ساناق كەزەڭىنىڭ تالاپتارىنا تولىق سايكەس كەلەدى. بۇل – دەرەكتەردى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جيناۋعا جانە ولاردى الەمدىك تاجىريبەمەن سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بيىل بىزبەن قاتار ازەربايجان, قىرعىزستان مەن وزبەكستان دا وزدەرىنىڭ ۇلتتىق اۋىل شارۋاشىلىعى ساناقتارىن وتكىزگەلى جاتىر.
– بيىلعى ساناق قالاي ۇيىمداستىرىلادى؟ قانداي رەسۋرستار تارتىلادى؟
– ماڭىزدى شارا ەكى كەزەڭدە وتەدى. ءبىرىنشى كەزەڭ – 1-31 تامىز ارالىعىندا رەسپوندەنتتەر sanaq.gov.kz سايتى ارقىلى ونلاين فورماتتا وزدەرى ساۋالنامانى تولتىرادى. ەكىنشى كەزەڭدە – 20 قىركۇيەك – 20 قازان ارالىعىندا ينتەرۆيۋەرلەر ەلدى مەكەندەردى ارالاپ, ونلاين فورماتتا جاۋاپ بەرمەگەن ءۇي يەلەرىنەن جاۋاپ الادى. بۇل جۇمىستارعا بارلىق وڭىردەن 3 500-دەن استام ينتەرۆيۋەر تارتىلادى.
سونىمەن قاتار ءاربىر اۋىل اكىمشىلىگى مەن ستاتيستيكا باسقارمالارىندا ازاماتتارعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن ينتەرنەتكە قوسىلعان كومپيۋتەرى بار ورىندار ۇيىمداستىرىلادى. ونلاين ءادىس – الەمدىك تاجىريبەدە دالەلدەنگەن ءتيىمدى ءادىس. ول رەسپوندەنتتەر ءۇشىن دە, ۇيىمداستىرۋشىلار ءۇشىن دە ىڭعايلى. رەسپوندەنت ساۋالنامانى وزىنە ىڭعايلى ۋاقىتتا, كەز كەلگەن جەردەن تولتىرا الادى. بۇل ادامي فاكتوردىڭ اسەرىن ازايتىپ, ۇدەرىستى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتەدى. سونىمەن قاتار ونلاين فورماتتا الىنعان دەرەكتەر تەز وڭدەلەدى, ساناق ناتيجەلەرىن جىلدام جاريالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ساناققا بارلىعى 2 ملن ءۇي شارۋاشىلىعى مەن 300 مىڭعا جۋىق شارۋا جۇرگىزەتىن ۇيىم قاتىسادى دەپ جوسپارلانعان.
– جينالعان اقپاراتتىڭ قۇپيالىلىعى قالاي قامتاماسىز ەتىلەدى؟
– قۇپيالىق – ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزداعى ەڭ باستى قاعيدا. ساناق كەزىندە جينالعان بارلىق دەرەك «مەملەكەتتىك ستاتيستيكا تۋرالى» زاڭ تالاپتارىنا سايكەس قاتاڭ قورعالادى. الىنعان اقپارات ءۇشىنشى تۇلعالارعا جانە سالىق ورگاندارىنا نەمەسە باسقا دا باقىلاۋشى قۇرىلىمدارعا بەرىلمەيدى. ول تەك جالپىلانعان تۇردە, ستاتيستيكالىق قورىتىندى جاساۋ ءۇشىن عانا پايدالانىلادى. اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن دا تولىقتاي قاداعالايمىز, دەرەكتەردىڭ ساقتالۋى مەن قۇپيالىلىعىنا ەرەكشە كوڭىل بولەمىز.
اۋىل شارۋاشىلىعى ساناعى – بۇل جاي عانا ستاتيستيكالىق ناۋقان ەمەس, بۇل – اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان ستراتەگيالىق قادام. ساناقتىڭ ناتيجەلەرى اگرارلىق سەكتوردىڭ دامۋىنا, مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن قولداۋ شارالارىن ءتيىمدى جوسپارلاۋعا, فەرمەرلەردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە اگرارلىق ساياساتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە نەگىز بولادى. سوندىقتان ءبىز ءاربىر اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمىن ساناققا بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىرامىز.
– راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
اباي ايماعامبەت,
«Egemen Qazaqstan»
