ولار سول بۇرىنعى ەسكى ادەتى بويىنشا ازاماتتارعا قۇقىق قورعاۋ ورگانى نەمەسە بانك وكىلىمىن دەپ تەلەفون ارقىلى قوڭىراۋ شالىپ, سەنىمدەرىنە كىرىپ, بانكتەگى ەسەپشوتتا تۇرعان اقشالارىن ۇرلاپ الادى. نە بولماسا سولاردىڭ اتىنان ونلاين-نەسيە راسىمدەيدى. بىراق پوليتسيا دەپارتامەنتى جانىنان قۇرىلعان كيبەرقىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى تالاي قىلمىستىڭ بەتىن اشىپ ۇلگەرىپ جاتىر. ولاردىڭ مىندەتىنە ينتەرنەتتىڭ كومەگىمەن جاسالاتىن قىلمىستاردىڭ جولىن كەسۋ, الدىن الۋ جانە پارمەندى كۇرەسۋ شاراسى كىرەدى. بۇگىنگىدەي تسيفرلىق تەحنولوگيا دامىعان, ادامداردىڭ ءبارى تەلەفون شۇقىلاپ الەۋمەتتىك جەلىگە بايلانعان زاماندا ينتەرنەتتەگى الاياقتاردىڭ دا ايى وڭىنان تۋىپ تۇر.
سونىمەن بىرگە كيبەرقىلمىستىڭ ىشىندە تانىمال تۇلعالاردى كومپيۋتەردىڭ كومەگىمەن سويلەتۋ ارقىلى الپاۋىت كومپانيالاردىڭ اكتسياسىن ساتىپ الۋعا اقشا سالدىرعان نەمەسە وزىندە جوق تاۋاردى ارزان باعادا كورسەتىپ, ونلاين ساۋدا ارقىلى الدىن الا اقشاسىن اۋدارتقان وقيعالار ءورشىپ تۇر. ودان قالسا, ءبولىپ تولەۋگە العان تاۋار اقشاسىن بانكتەن اپەرەم دەيتىندەرگە الدانىپ, سان سوققان حالىقتىڭ قاراسى كوپ. اقىرى سوڭىندا نە زات جوق, نە اقشا جوق, ەكى ورتادا الاياقتارعا سەنگەن جۇرت زار يلەپ ءجۇر. بۇنداي قىلمىسكەرلەردىڭ دە تالايىنىڭ قولىنا پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ارناۋلى توبى كىسەن سالدى.
«الاياقتىق تاسىلدەردى ابدەن جاتتاپ العانبىز. ولار كەز كەلگەن قۇربانىنا تەلەفون شالىپ, «پوشتا بولىمشەسىنە كەلگەن زاتىڭىزدى الىپ كەتىڭىز, بولماسا تەلەفون كارتاڭىزدىڭ مەرزىمى ءوتىپ بارادى, قايتا جاڭارتىپ قويۋ كەرەك» دەگەن ءارتۇرلى سىلتاۋمەن تەلەفونعا تۇسكەن SMS كودتى ءبىلىپ الادى. ءسويتىپ, ارتىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگانىنىڭ نەمەسە بانك قىزمەتىنىڭ وكىلى رەتىندە حابارلاسىپ, ءسىز الاياقتاردىڭ شابۋىلىنا تاپ بولدىڭىز دەپ قورقىتىپ-ۇركىتىپ الگى ادامنىڭ ەسەپشوتتاعى بار اقشاسىن سىپىرىپ الادى. ۇستىنەن ونلاين-نەسيە راسىمدەپ, ءتىپتى جىلجىمايتىن مۇلكىنە دەيىن ساتقىزىپ, اقشاسىن يەمدەنىپ كەتەدى. سوسىن الدانعان ادام قايدا بارادى؟ ساسقانىنان جارناماسىنان كوز سۇرىنەتىن جالعان ادۆوكات, زاڭگەرلەردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنەدى. جالعان دەيتىن سەبەبىمىز, ولار دا – الاياقتاردان وتكەن قىلمىسكەرلەر. ولاردىڭ ماقساتى وزدەرىن مامان رەتىندە تانىتىپ, كليەنتكە جانى اشىعانسىپ, ايىرىلىپ قالعان اقشاسىن قايتارىپ بەرۋگە ۋادە ەتەدى. بىراق كوكەيىنىڭ ار جاعىندا قىزمەتاقىسى ءۇشىن كليەنتتى الداپ اقشالارىن الىپ, سوڭىندا ۇشتى-كۇيلى جوعالىپ كەتۋ پيعىلى تۇرادى. قازىر ادامداردىڭ باسىم بولىگى قىلمىسكەرلەرگە الاياقتىقتىڭ وسى تاسىلدەرى بويىنشا الدانىپ قالىپ جاتىر. جاس ەرەكشەلىگىنە كەلسەك, قۇربانداردىڭ كوبى ورتا جاس پەن ەگدە جاستاعى كىسىلەر. سوسىن ولاردىڭ اراسىندا مۇعالىم, دارىگەر, زەينەتكەرلەر مەن جۇمىسسىز جۇرگەن ازاماتتار كوپ», دەيدى شىمكەنت قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتى كيبەرقىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل باسقارماسىنىڭ اعا جەدەل ۋاكىلى, پوليتسيا پودپولكوۆنيگى اليشەر ايساەۆ.
وسى رەتتە پوليتسيا وكىلى الاياقتاردىڭ قۇرىعىنا ءتۇسىپ قالماس ءۇشىن ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىقتىق جانە قارجىلىق ساۋاتى بولۋى شارت ەكەنىن العا تارتتى. اسىرەسە قارجىلىق ساۋاتتىلىق – كيبەرقىلمىسكەرلەرگە قارسى تۇراتىن يممۋنيتەت, سولاردىڭ شابۋىلىنان قورعاناتىن قالقان. بۇل رەتتە ءتارتىپ ساقشىسى بىرنەشە قاراپايىم ەرەجەنى اتاپ ءوتتى. بىرىنشىدەن, جەكە دەرەكتەردى تەلەفون ارقىلى ەشكىمگە ايتپاۋ كەرەك. مەيلى, ول ادام ءوزىن بانك قىزمەتكەرى نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگانى وكىلىمىن دەسە دە. ويتكەنى جەكە دەرەكتەردى بوگدە كىسىلەردىڭ سۇراتۋعا حاقىسى جوق. كليەنتتەردىڭ بارلىق دەرەگى بانكتە تۇرادى. سوندىقتان ولار قاجەت بولسا, وزدەرىنەن-اق الا الادى. سوسىن اتىڭىزعا نەسيە رەسىمدەلىپ جاتىر, ەسەپشوتىڭىز بۇعاتتالدى دەگەن سوزدەرگە سەنۋدىڭ قاجەتى جوق. مۇنداي جاعدايدا ادامدار ابدىراپ قالماي, تۇتقانى قويا سالىپ, بانكتىڭ وزىنەن جەكە دەرەكتەرى تۋرالى مالىمەتتى بىلسە بولادى. بانك قىزمەتكەرى ەشقاشان كليەنتتەن تەلەفون ارقىلى بانكتىك كارتانىڭ ءنومىرىن, كودىن نەمەسە SMS كودتى سۇرامايدى. الدا-جالدا بىرەۋ حابارلاسىپ سۇراپ جاتسا, تۇتقانىڭ ار جاعىنداعى ادامنىڭ الاياق ەكەنىن بىلە بەرۋ كەرەك.
ونلاين ساۋدا جەلىسىندە ارزان تاۋاردان ساق بولعان ءجون. ەگەر ساۋداگەر الدىن الا تولەم سۇراسا, ونداي ساتۋشىدان ات-تونىڭدى الا قاشۋ كەرەك. سەبەبى اقشانى الىپ بولعان سوڭ, ونلاين ساۋدا جەلىسىندە كليەنتپەن بايلانىس شورت ۇزىلەدى. سوندىقتان تولىق تولەمدى تاۋاردى ناقتى قولعا العان سوڭ جاساعان ءلازىم. سونىمەن بىرگە وسى كۇندە الاياقتار ادامداردى قارجى پيراميدالارىنا تارتىپ, جىمىسقى ارەكەتتەرىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. ولار كليەنتتەرگە جوعارى پايىزدى تابىسقا كەنەلتەمىز دەپ قۇرعاق ۋادەگە تويدىرادى. ولاردىڭ سوزىنە يلانعان ادامدار جيعان-تەرگەن اقشاسىن قالاي الاياقتارعا ءوز قولدارىمەن تاپسىرعانىن سەزبەي قالادى. ءتىپتى نەسيە الىپ, ءۇيىن, بار مۇلكىن ساتىپ, اقىرىندا دالادا قالعان جاندار دا بار. سول ءۇشىن جوعارى پايىزدى تابىس دەگەن شىنايى ومىردە ەشقاشان بولمايتىن قۇبىلىس ەكەنىن ۇعىناتىن كەز كەلدى.
قىزمەتىن ۇلتتىق بانك رەتتەيتىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ءوزى جىلدىق 10 پايىزدىق قانا تابىس قويادى. وسى كۇندە شىمكەنتتە بىرنەشە قارجىلىق پيراميدا بويىنشا الاياقتىق قىلمىستار تىركەلدى. ءبىر وكىنىشتىسى, جىل سايىن ولاردىڭ قاتارى كوبەيىپ بارادى. الدانعان كليەنتتەردىڭ ءبارى اي سايىن پايىزى جوعارى تابىسقا كەنەلەسىز دەگەن ۋادەلەرگە سەنىپ قالعان. سول ءۇشىن ءاپ-ساتتە بايىپ شىعا كەلەمىن دەگەنى شىنايى ەكونوميكالىق جاعدايدا ەشقاشان جۇزەگە اسپايتىن قيال ەكەنىن ساناعا ابدەن قۇيىپ الۋ قاجەت. ەڭ سوڭعىسى ينتەرنەتتە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە جەكە دەرەكتەردى, ماسەلەن جسن مەن باسقا دا قۇجاتتىق مالىمەتتەردى بولىسۋدە ساقتىق شارالارىن ۇمىتپاعان ءجون.
