جوسپارلاۋ مەن يگەرۋدىڭ اراسى

قازىنا قارجىسىن يگەرمەگەن اۋتسايدەرلەر تىزىمىندە جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل باسقارماسى, قۇرىلىس, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسى (1,9 ملرد تگ), ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق باس­قار­ماسى (6,624 ملرد تگ) تۇر. ەكونوميكا باسقارماسىنىڭ تالداۋىنا قاراعاندا, قارجى يگەرىلمەۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اۋدارىلاتىن نىسانالى ترانس­فەرتتەردىڭ كەش ءتۇسۋى, مەر­دىگەردىڭ جۇمىستى مەرزىمىندە اياقتاماۋى جانە اتقارىلعان جۇمىس اكتىلەرىنىڭ بولماۋى, تاپسىرىس بەرۋشى مەن ورىنداۋشى اراسىندا كەلىسىمشارت مىندەتتەمەلەرىنىڭ ۋاقتىلى قابىل­دانباۋى, اعىمداعى جۇمىس تو­لەمدەرىنىڭ ناقتى كورسەتىل­گەن قىزمەت تۇرلەرىنە عانا جۇرگىزىلۋى.

2024 جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە 604,3 ملرد تەڭگە ءتۇسىم تۇسكەن. وبلىستىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسى – 555,2 ملرد تەڭگە, شىعىسى – 616,8 ملرد تەڭگە. بىلتىر بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا 633,7 ملرد تەڭگە قارالسا, سونىڭ ىشىندە وبلىستىق بيۋدجەتتىڭ 25%-ىن قۇرايتىن دامۋ بيۋدجەتى 156,3 ملرد تەڭگەگە تەڭ. دامۋ بيۋدجەتى اياسىندا 94,8 ملرد تەڭگەگە 293 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلدى. وسى كوز­دەن مەكتەپ, بالاباقشا, اۋرۋحانا, جول, ينجەنەرلىك-كوممۋني­كاتسيالىق جەلى, تۇرعىن ءۇي قۇرى­لى­سى مەن كۇردەلى جوندەۋ, قور­شاعان ورتانى قورعاۋ ءىس-شارا­لارى, سپورت, مادەنيەت سالا­سىنىڭ ءىس-شارالارى جوس­پارلانادى. سوعان قاراماس­تان, دامۋ بيۋدجەتىندەگى 88 ماقساتتى ينديكاتوردىڭ 15-ءى ورىندالماعان.

2024 جىلى سالىق بەرەشەك­تەرى 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,9 ەسە تومەندەپ, وڭ ناتيجە كورسەتتى. كىرىستەردىڭ ەڭ جو­عارعى ۇلەسى – ترانسفەرتتىك تۇسىمدەر. ەگەر وتكەن جىلى رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 388,8 ملرد تەڭگە (كىرىستىڭ 72,1%-ى) ترانسفەرت تۇسسە, بيىلعا ترانس­فەرت 318 ملرد تەڭگە دەپ جوسپارلانعان.

ورىندالماعان جوبالاردىڭ كوبى – ۋاقىتىندا سالىنباعان الەۋمەتتىك نىساندار, «ساقالدى قۇرىلىستار». الەۋمەتتىك نىسان قۇرىلىسى كەلەسى جىلدارعا سوزىلىپ كەتسە, قۇرىلىس ماتەريالدارى اي سايىن قىم­بات­تاپ جاتقان تۇستا, بۇل دا قوسىمشا شى­عىنعا اكەلەدى. بولىنگەن قار­جى جەتپەگەن سوڭ قوسىمشا قارجى كوزدەرىن ىزدەۋگە تۋرا كەلەدى. ساپاسىز سالىنعان ۇيلەر, مەزگىلىندە اياقتالماعان نىساندار ءۇشىن باس مەردىگەرمەن بىرگە جوبالاۋشىلار مەن سىزباداعى يدەيانىڭ ورىندالۋىن قۇرىلىس الاڭىندا تەكسەرەتىن اۆتورلىق باقىلاۋشىلاردان دا قاتاڭ سۇرانىس بولۋعا ءتيىس. الايدا جوبالاۋشىلار نىسانعا بولىنگەن سومادان ۇلكەن كولەمدە قارجى الىپ وتىرسا دا, جاۋاپقا تارتىلمايدى.

«ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جەتكىلىكسىز قارجىلاندىرۋ نەمەسە بولىنگەن قاراجاتتى كەرى قايتارۋ دەرەكتەرى كەزدەسەدى. ماسەلەن, قالانىڭ كوممۋنالدىق جەلىلەر قۇرىلىسى مەن قايتا جاراقتاندىرۋدا وسىنداي كەم­شىلىككە جول بەرىلدى. نەگىزى, مۇنداي جوبالاردى الدىن الا جان-جاقتى تالداۋ نەگىزىندە عانا قولعا الۋ كەرەك. بىزدە تالداۋ, الدىن الا ساراپتاۋ جاعى كەمشىن», دەيدى دەپۋتات بوران ءىزباسوۆ.

وبلىس اكىمى اسحات شاحاروۆ­تىڭ ايتۋىنشا, بيۋدجەت قار­جىسىن ۇنەمدەۋ بويىنشا 30 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى قىس­قار­تىلسا دا, ءوڭىردىڭ سترا­تەگيا­لىق دامۋىن ايقىندايتىن – دا­مۋ بيۋدجەتى سول كۇيىندە قالدى.

«اسىرەسە جولداردى جوندەۋگە قارجىنى كوبەيتتىك. سوعان قاراماستان, كەيبىر بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اراسىندا ءتيىمسىز جوسپارلاۋ جويىلماي وتىر. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 8,653 ملرد تەڭگە ءتيىمسىز پايدالانىلعان. 2023 جىلى «اۋىل اماناتى» باعدار­لاماسىمەن بولىنگەن 3,5 ملرد تەڭگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە قارا­جاتى يگەرىلمەگەن. 24 ملرد تەڭگەنىڭ جوباسى ءتيىمسىز جوس­پارلانىپ, 16 ملرد تەڭگە ءتيىمسىز پايدالانىلعان. وسى جاعىنان ءار دەپۋتات باعدارلامالارعا بولىنەتىن قارجىنى بەكىتەر الدىندا تەرەڭ تالداۋ جۇرگىزگەنى ءجون. ماقساتسىز شىعىن بولسا قىسقارتۋ كەرەك», دەيدى.

ايماقتا قازىنا قارجىسىن يگەرۋدە وسىنداي تۇيتكىلدى ماسەلەلەر تۋىنداپ جاتىر. جوعارعى اۋديتورلىق پالاتانىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, اقتوبە وبلىسى بيۋدجەت قارجىسىن يگەرۋگە قاتىستى شەكتىك 50 ۇپايدىڭ 46,5-ءىن العان.

اقتوبە وبلىسى