قىلمىس سانى ازايىپ, سەنىم ارتپاق

بيىلعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق, قىلمىستىق-اتقارۋ جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستەرىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى قولدانىسقا ەندى. قازىرگى كۇنى بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىلمىستىق سوت ءوندىرىسىنىڭ جاڭا مودەلىمەن جۇمىس ىستەۋدە. بۇل جونىندە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ ءمالىم ەتتى. ونىڭ ايتۋى بويىنشا, جاڭا قىلمىستىق كودەكس گۋمانيزم قاعيداتتارىنا نەگىزدەلەدى, ياعني باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن الماس­تىرا الاتىن بىرنەشە جازا تۇرلەرى ەنگىزىلگەن. بۇل تۇرعىدا العاشقى رەت قك-دە 125 باپتا قىلمىستىق تەرىس قىلىق دەپ اتالاتىن جازا تۇرلەرى قامتىلعان. ول – ايىپپۇل سالۋ, تۇزەۋ جۇمىستارى, قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىندە بولاتىن ءۇي-قاماقتارعا الۋ جانە ت.ب بولىپ تابىلادى. ال 2017 جىلدان باستاپ ۇزاق مەرزىمگە, ياعني 30-دان 90 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ قوسىمشا جازاسى قولعا الىنباق. سونىمەن قاتار, ق.قاسىموۆ: «تەرگەۋگە دەيىنگى انىقتاۋ شارالارى قىسقارعانىن ايتۋ كەرەك. قازىر قىلمىس بىردەن سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ بىرىڭعاي رەەسترىنا تىركەلىپ, تەرگەۋ جۇرگىزىلەدى. بۇل وزگەرىس تەرگەۋشىلەر مەن انىقتاۋشىلاردىڭ جۇمىس جۇكتەمەسىن ارتتىرىپ جىبەردى. جىل باسىنان بەرى ولارعا 337,2 مىڭ قىلمىستىق ءىس كەلىپ تۇسكەن. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوپ دەگەن ءسوز», دەدى. ال جاڭا زاڭناما بو­يىنشا قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءاربىر دابىل سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدىڭ بىرىڭعاي تىزىلىمىنە تىركەلەدى جانە ولار بويىنشا قىلمىستىق ءىس شەڭبەرىندە مىندەتتى تەرگەۋ جۇرگىزىلەدى. بۇل رەتتە زاڭناماداعى وزگەرىستەر جۇمىسقا ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزۋدى, قىلمىستاردى اشۋ مەن تەرگەۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن پىسىقتاۋدى قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, جىل باسىنان بەرى 151,7 مىڭ قىلمىس جانە 18,3 مىڭ قىلمىستىق تەرىس قىلىق تىركەلگەندىگىن حابارلاعان مينيستر ەلىمىزدە قاراقشىلىق 1,7%-عا دەيىن, توناۋ 6,1%, سونداي-اق, بۇرىن سوتتى بولعاندار جاساعان قىلمىستار 15,3%, كامەلەتكە تولماعاندار 29% جانە قارۋ قولدانىلىپ جاسالعان قىلمىستار سانى 24%-عا دەيىن ازايعاندىعىن ايتتى. مينيستر دەنساۋلىققا زيان كەلتىرەتىن, ماس كۇيدە جاسالاتىن قىلمىستاردىڭ «ستاتيستيكالىق» ءوسۋى بايقالۋدا ەكەندىگىن دە جاسىرمادى. بۇعان قوسا ول قىلمىستىڭ قۇرىلىمىندا بۇرىنعىداي, توناۋ قىلمىسى مەن الاياقتىق باسىم ەكەندىگىن دە كولدەنەڭ تارتتى. بۇگىنگى تاڭدا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جەرگىلىكتى پوليتسيا قۇرۋ ماسەلەسى ۇلتتىق كوميسسيادا قارالىپ جاتىر جانە ول اياقتالۋعا جاقىن, دەدى مينيستر ودان ءارى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل ماسەلەنى بىردەن شەشە سالۋ مۇمكىن ەمەس. ول ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن قوزعايتىن بولعاندىقتان, ەڭ ماڭىزدىسى – پوليتسيانى رەفورمالاۋدىڭ ناتيجەسىندە قۇقىقتىق ءتارتىپتى بوساڭسىتىپ الماۋىمىز كەرەك, سونىمەن بىرگە, كريمينالدىق جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋىنە جول بەرمەۋىمىز قاجەت, دەدى. «ءبىز شەت مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىن وتە مۇقيات زەردەلەدىك, جاعدايلار ءار ەلدە ءارتۇرلى. كوبىنە, جاعداي ءار ەلدىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىمىنا, باسقارۋ قاعيداتتارى مەن جۇيەلەرىنە بايلانىستى. الدا بولاتىن رەفورما تۋرالى تالقىلاۋ اياقتالدى, قازىر ونى ىسكە اسىرۋدىڭ ءاربىر شاراسى ناقتى پىسىقتالۋدا. ارينە, جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسى قۇرىلادى دەپ سەنەمىز», دەپ قاداپ ايتقان ق.قاسىموۆ بۇل جەردەگى ماسەلە پوليتسيانى تولىق ورتالىقسىزداندىرۋ تۋرالى ەمەس ەكەندىگىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جۇيەسىنىڭ بىرلىگى مەن تۇتاستىعى ساقتالاتىندىعىنا ايرىقشا توقتالا وتىرىپ, جەرگىلىكتى پوليتسيانى قۇرۋ, جالپى العاندا, وتە ماڭىزدى ەكى پروب­لەمانى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ قاتارىندا, ءبىرىنشى كەزەكتە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وڭىرلەردەگى قوعامدىق ءتارتىپتى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدەگى ءرولى مەن جاۋاپكەرشىلىگى ارتاتىندىعى, سونىمەن قاتار, جەرگىلىكتى دەڭگەيدە پروفيلاكتيكا جۇيەسى قۇرىلىپ, ءوز دەڭگەيىندە داميتىندىعى ايتىلدى. ال ەكىنشىدەن, جەرگىلىكتى پوليتسيانى قۇرۋ – قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن حالىققا جاقىنداتا تۇسەدى جانە پوليتسيانىڭ حالىققا ەسەپ بەرۋىن ارتتىرادى. ءسويتىپ, پوليتسياعا دەگەن سەنىمنىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ەلميرا ماتىباەۆا, «ەگەمەن قازاقستان».