ولەڭ ولكەسىنە 1976 جىلى «اققۋ ارمانىمەن» كەلگەن ليريكتىڭ شىعارمالارى حالىقتىڭ جۇرەگىنە جاقىن-دى. كۇللى قازاق دالاسى يسرايلداي اق جۇرەك اقىننىڭ سوزىمەن ءان سالىپ ۇيىقتاپ, ءان سالىپ وياناتىنىن جوققا شىعارمايدى ەشكىم
«مەن قازاق قىزدارىنا قايران قالام» دەپ باستالار ءان شۋماقتارىنىڭ ارقايسىسى ساناعا ساۋلەسىن تۇسىرەدى دە تۇرادى. جۇرەكتەگى نازىك سەزىمدەردى قوزعاي وتىرا, حالقىمىزدىڭ قىز بالاعا, ايەل-اناعا, ۇرپاققا دەگەن قۇرمەتى مەن ىزەتىن ايگىلەگەن اقىن لەبىزىمەن قانشا ۇرپاق تاربيەلەندى ەكەن. قانشا بۋىن الماسىپ, دۇنيە جاس ۇرپاقپەن جاڭارعان سايىن اقىن جۇرەگىنەن تامعان كاۋسار ماحابباتپەن سۋسىنداي بەرەرى دە ءسوزسىز. «جايىمدى ايتسام جاسىرماي, جاعدايىم مەنىڭ وسىنداي. جانىم-اۋ, مەنىڭ ءمولت ەتكەن, ءبىر تامشى كوزدىڭ جاسىنداي» دەپ جىرلاپ, ونىسى قالىڭ قازاق اراسىنا ءان بوپ تاراعالى نەشە جىل ءوتتى ەكەن؟ كەشەگى جۇما كۇنى وسىنداي نازىك جۇرەك يەسىنىڭ بۇل دۇنيەلىك عۇمىرى حالقىنىڭ كوزىنەن ءمولت ەتكەن جاسقا اينالىپ شىعا كەلدى. ول ءومىر بويى ساعىنىش پەن ىڭكارلىكتى, ۇلتىنىڭ مەيىربان كوڭىلى مەن پەيىلىن اق نيەتىمەن جىرلاپ ءوتتى. بوزبالانىڭ سەزىمىن, بويجەتكەننىڭ تاڭداي نۇرلى سيپاتىن, كەلىنشەكتىڭ اق ۇلپا كوڭىلىن, اكەلەردىڭ جورىعىن, انالاردىڭ ءومىرىن, اتا-اجەلەردىڭ مەيىرىن جىرلاي-جىرلاي ءوزى دە ۇلتىنىڭ ىزگىلىگىنە, كىرشىكسىز اپپاق سەزىمدەرىنە اينالىپ كەتتى. «ايدىنعا اققۋ-قاز ورالدى – ساعىندىم سەنى, جاينادى دۇنيە, جاڭاردى – ساعىندىم سەنى. جاز ءوتتى, جاپىراق تونالدى – ساعىندىم سەنى, اق قايىڭ اق مامىق وراندى – ساعىندىم سەنى» دەپ جىرلاعان سەزىمشىل, سىرشىل اقىن ەندى ءوزى دە ماڭگى ساعىنىش. تۋعان ەلىنىڭ اياۋلى ساعىنىشى بولىپ جۇرەكتەن ماڭگى وشپەس اق ۇلپا سەزىمدەردىڭ سىرىن شەرتىپ قالا بەرمەك. ءتىپتى يسرايل جىرلارىن ارنايى جاتتاپ تا كەرەگى جوق, ولەڭدەرى ءان بوپ شەرتىلىپ جۇرەككە ورنىعىپ الاتىن ناعىز اقىنىن حالقى ەشقاشان ۇمىتپاسى انىق. ونداي بولعان سوڭ, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى دەپ اتاق-داڭقىن ءتىزىپ قاجەت ەمەس. ەڭ باستىسى, ول ۇلتىنىڭ جۇرەگىندە ءان سالعان اقىن رەتىندە ماڭگى جاسارى ءسوزسىز.
«اققۋ ارمان», «راۋشان عۇمىر», «بوزقاراعان», «قىزىل-جاسىل دۇنيە», «جۇرەگىمە ۇيا سالعان قارلىعاش», «قىزىل جەل», «عاشىقتىڭ ءتىلى», «بارماقتاي باق», «ماحاببات پەن عاداۋات», «دالا», «تۇنگى اۋەندەر», «بالاۋىز شام», ء«بىر تامشى كوزدىڭ جاسىنداي», «وي تۇمار», ت.ب. جىر كىتاپتارى ءھام درامالىق شىعارمالارىمەن اقىن جۇرەگىن جۇرتىنا جايا بەرەدى.
«ولەڭ – مەنىڭ وزەگىمە تامعان ۋ,
شابىتتانۋ, جانىپ-توڭۋ,
تاڭدانۋ!
ال وڭگەسى – جاماۋ-جاسقاۋ,
جان باعۋ,
ودان قالسا, احيرەتكە قامدانۋ...» دەگەن اقىننىڭ وتباسى مەن تۋعان-تۋىستارىنا, قارا جامىلعان حالقىنا قايعىرا كوڭىل ايتامىز!
«قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگى
جان اعا...
جۇمانىڭ الا تاڭىنان سۋىق حابار جەتتى...
تاڭعى ساعات ءتورت شاماسىندا 85 جاسىنا قاراعان شاعىندا حالىق جازۋشىسى, تاۋەلسىز «پلاتينالى تارلان» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, اسا كورنەكتى ۇلت اقىنى, بەلگىلى دراماتۋرگ, تالانتتى سازگەر يسرايل ساپارباي اعامىز دۇنيەدەن ءوتتى. ءيا, ساعات ءتىلى قاسيەتتى جۇماعا قاراي اۋعاندا اقىننىڭ سوڭعى دەمى ءۇزىلدى.
ۇلى اقىننىڭ قاسكەلەڭدەگى قارا شاڭىراعىندا, بالا-شاعاسىنىڭ الدىندا اۋىر ناۋقاستان قايتقانى تۋرالى حاباردى پەرزەنتى نۇرلان يسرايل ۇلى باۋىرىم حابارلادى.
بيىل قازاق ادەبيەتىنىڭ الىپتارى, كەزىندە ىنىلەرى بولىپ سوڭىنان ەرگەن اسىل اعالارىم – دۋلات يسابەكوۆ, تەمىرحان مەدەتبەك, ەندى, مىنە, يسرايل ساپارباي بىرىنەن سوڭ ءبىرى ومىردەن وتكەنى جانىمىزعا قاتتى باتىپ, جۇرەگىمىزدى اۋىرتتى... سول كەڭسايعا, الىپتاردىڭ قاسىنا ەندى يسرايل اعام دا كەتىپ بارا جاتىر.
اعامىز قاتتى اۋىرىپ جاتقاندا جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسىمەن بىرگە اۋرۋحاناعا بارىپ, ۇنەمى حابار الىپ تۇردىق. سوڭعى بارعانىمىزدا كۇبىرلەپ, اقىرىن ءوز ولەڭىن وقىپ جاتتى...
اسا كورنەكتى ليريك اقىن يسرايل ساپاربايدىڭ ارتىندا قانشاما اندەرى, لاعىلداي, مولدىرەگەن جاقۇتتاي پوەزياسى, ماڭگى ولمەس سىرلى, مۇڭلى جىرلارى قالدى. جازعان پەسالارى م.اۋەزوۆ تەاترىنان باستاپ ەلىمىزدىڭ بىرنەشە تەاترىندا ساحنالانىپ, وتتى جىرلارى ءوز وقىرماندارىن تاۋىپ, اسەم اندەرى ميلليونداردىڭ جۇرەگىنە جەتىپ, قازاق اسپانىندا قالىقتاپ تۇر.
جانىڭىز ءجانناتتا بولسىن, اسىل اعا, جان اعا, يسرايل كوكەم مەنىڭ...
قاسىمحان بەگمانوۆ,
اقىن, جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى
اق شاشتى ءسابي
«اق شاشتى ءسابي» اسپانعا اتتاندى. ونىڭ تازالىعى, ادامشىلىعى, باۋىرمالدىعى ءبارىمىزدى ءتانتى ەتەتىن.
اقىن وزدىگىنەن سونبەيدى ەكەن. ونىڭ ۋاقىتى بىتەدى. اقىن قۇمساعات سەكىلدى. ساعات كەنەت توقتاپ قالۋعا بولادى... ال ءسويتتى ەكەن دەپ ۋاقىتتى توقتاتۋ قولدان كەلمەسە كەرەك. ۋاقىت ەشقايدا كەتپەيدى. ول اقىننىڭ رۋحىنان باسقانىڭ ءبارىن جالمايدى. مىنەكي, مازمۇنى وسىنى مەڭزەيدى. اقىن – ۋاقىت. قايتا قايتالانادى.
يسرايل اعانىڭ دا موردەي اپوكاليپسيسى (apokalypto) شىنجىردىڭ ەڭ سوڭعى شىعىرىق كىلتىندەي – «تىكسىنۋ» دەگەن ولەڭى بار. تىپتەن كەرتولعاۋ سىندى ەسە مۇڭلى. ايدان تامعان ءسۇت سەكىلدى ءھام بوزبوتا جىرلار.
«قاراڭداپ كولەڭكەسى قاق تۇبىندە, قارا بۇلت ايدىڭ بەتىن جاپتى مۇلدە. اسپاننان اۋىپ كەلگەن الدەكىمدەي, ۇل-قىزىم شۇلدىرلەيدى جات تىلىندە».
قالتىراعان ساۋساقتارىمەن ۇشى ورتەنگەن قالامۇشىن ۇستاپ تۇرىپ, كوڭىلىنىڭ كىرىن مىنەكي ەڭىرەتە جۋادى... وسىلاي جالقى كۇي كەشۋ!
اقىن – اقساق اياق پەن اقساق تاياقتىڭ قيمىلىن قايتالاپ جۇرەتىن شىمقاي مۇندار جانۋار. ول ومىرىندە ءبىر-اق رەت ومىرگە كەلەدى, مىڭ جىل ءومىر سۇرەدى. ءبىر كەزدەگى شايىرلارداي تاعدىردىڭ قارسى الدىنا بىتكەن ءتاڭىري ۋاقابىن جايىپ تاستاي دا الادى. اقىننىڭ ءوزى – سۇراۋ بەلگىسى. ونىڭ جاۋابىن بولاشاعى عانا بەرەتىنى بولماسا! اقىندى بوگەۋ – ءۇننىڭ ءولۋى.
اقىنداردىڭ دەنى ءومىر سۇرگەن كەزىندە شامشىراق سەكىلدى كوبىنە سوندىرىلەدى. اۋىلدا بۇرىن ۇزىن مايشامدال جاعۋشى ەدى. بىلتەسى ۇزارعان سايىن جارىعى جارتاستاعى بىتىكتىڭ وشكىن بادىزىندەي كۇڭگىرتتەنە بەرەتىن. كەيدە كادىمگى شالقىپ, كوز جاسىن توگىپ سورا-سورا جىلاپ جانىپ تۇرار-دى. اقىن سول مايشام سەكىلدى. يسرايل اعانى ۇلى پوەزيانىڭ ءتىرىلۋ جولىندا جاندى ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن, ءسال عانا ساعاتتىڭ كولەڭكەسىندە قالدىرىلعان جالقى اقىنداردىڭ ءبىرى دەپ ويلايمىن. اسىرەسە اقىننىڭ – «ماحاببات پەن عاداۋات» پوەتيكالىق دراماسى – باتىستا بولسا, تەاترالدىق musical ەسەبىندە دە قابىلدانار ەدى!
اقىننىڭ وتباسىنا, قازاق ەلىنە كوڭىل ايتامىن.
سۇراعان راحمەت ۇلى,
اقىن
