تاعدىر

مۇناي-گاز مۇناراسىنا سوعىلعان سا­مال­دىڭ سىبىرى ما, الدە كارى كاسپي­دىڭ تولقىنىنا قۇلاعان اقجايىق اعى­سىنىڭ سىلدىرى ما, وسى بەتكەيگە جول شىقسام, مەنىڭ قۇلاعىما ءبىر عاجاپ ءان­نىڭ اۋەنى كەلەدى, بۇل سان عاسىر سارسىلا كۇتكەن, بابالارعا ارمان بولىپ, ءبىزدىڭ ۇرپاققا عانا جەتكەن ەركىندىكتىڭ ءانى ەدى! بەس عاسىر قويناۋىنان بالا كەزىمدە قۇلاعىما سىبىر بولىپ جەتكەن: “جايىق­­تى كەلىپ العانى – جاعاعا قول­دى سالعانى”, دەگەن موڭكە اقىننىڭ وزەك­تى جارار وكىنىشى تالايدىڭ ساناسىنا سالماق بولعانى تاريحتان ءمالىم. ال ەندى سول جايىق ءتيدى وزىڭە. ونىمەن قوسا بەس عاسىر اڭىز بولىپ كەلگەن, ءتىلىن ۇمىتقان ۇرپاق, قاسيەتىن دە ۇقپاي بارا جاتقان “قىز جىبەك” داستانىڭ دا, مۇحيت – ءان, قۇرمانعازى – كۇي, سىرىم باتىرىڭ, يساتاي-ماحامبەتىڭمەن عاسىر قويناۋى­نان قايتا ءتىرىلىپ كەلگەندەي كۇي كەشەسىڭ. وزىندىك كۇتپەگەن وقيعاسىمەن, وزىندىك ەس جيماعان ساناسىمەن, قيىندىق-قاتەلىگى قۋانىشقا ارالاسقان ەركىندىك كەلدى دالاعا. باسقا ۇلت كولەڭكەسىندە جالتاق­تاپ سويلەپ ۇيرەنگەن, وزگەنىڭ قالاسىن استانام دەپ, وزگەنىڭ دالاسىن وتانىم دەپ, وزگەنىڭ تاۋىن اسقاقتاتىپ جىرلاپ ۇيرەنگەن ۇرپاق وزىنە-ءوزى كەلە الماي, نەنى قايدان باستاۋىن بىلە الماي تۇرعان­دا, كوگىلدىر اسپانعا جەلبىرەي كوتەرىلگەن كوك تۋعا تامساندى. جۇرەكتەردى شى­مىرلاتقان تىلسىم ءبىر سەزىممەن قۋانىش ءانى قۇيىلدى. تاريح ساحناسىنا جاڭا دۇنيە ەسىگىن اشىپ, كونە قازاق ەلى شىق­تى. ول ءوز ەركىندىگىن پاش ەتە شىقتى. بۇرىن نامىسشىل شاياح­مەتوۆىن, قاجى­ماس قوناەۆىن ىشتەي تىنىپ, سۇيەنىش كورىپ, ماقتان تۇتقان ۇلت ەندى ءوز حالقىن ءوز ازاماتى باسقارا­تىن كۇنگە دە جەتتى. ءوز انا تىلىندە ءسوي­لەپ, ءوز دالا­سىنىڭ قۋرايىن جيىپ, جۋسانىن ءسۇيىپ, الاتاۋ باۋرايىندا بۇلاق سىل­دىرى­نان ءان تىڭداپ وسكەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا عاسىر كوشى­نىڭ تىزگىنىن ءوز قولىنا الدى, قازاق دالاسىنىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالدى. وسىنشا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الۋ, بۇل ەلدى بۇرىن بولماعان سۇرلەۋمەن جۇرگىزۋ, باردى جوعالتىپ, جوقتان بار جاساۋ, جاڭا قوعامعا جاڭا سانا قالىپتاستىرۋ نازارباەۆ ماڭدايى­نا جازىلعان تاعدىر ەدى. ول جول وڭاي دا جول ەمەس ەدى, وعان ءوزىمىز دە كۋا بولدىق. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا مەنىڭ جىر داپتەرىمە مىناداي جولدار ءتۇزىلىپتى: دالانىڭ ۋاقىت ەمدەر دەرتىن بۇگىن, وقيتىن كەزەڭ تۋار سەرتىن, جىرىن, وڭايعا قايدان ءتۇسسىن بىردەن الۋ, كەڭ دالا جاس ۇرپاقتىڭ ەركىندىگىن. جاسىراتىنى جوق, وتپەلى كەزەڭ قيىندىقتارعا تولى بولدى. جۇمىسسىز قالعان ادامدار, ءوندىرىس ورىندارىنىڭ جابىلۋى, جەكەشەلەندىرۋدە كەتكەن قاتەلىكتەر تالايدىڭ كوكەيىنە شەرمەندە بولىپ قاتتى. حالىق بايلىعى ەڭبەگى سىڭبەگەن ەپتىلەردىڭ ۋىسىندا كەتكەنى دە از ەمەس ەدى. تابىس كوزى جوق اۋىلدار مالىن ساتتى, ۇدەرە كوشتى. ەڭ ۇلكەن قاتەلىكتىڭ ءبىرى – مەكتەپتەن تاجىريبەلى ۇستازداردىڭ جالاقى ىزدەپ كەتۋى بولدى. ەڭ ساۋاتتى دارىگەرلەر باسقا ەلدەرگە كوشتى. مۇنىڭ ءبارى ءولارا شاقتىڭ قيىن­دىعىن مولايتا ءتۇستى. سونشا قيىندىققا توتەپ بەرۋ, وسى كەزگە دەيىن وزگە مەم­لەكەتتەر قاتارىنا قوسپاعان, كولەڭكەدە قالىپ كەلگەن قازاق ۇلتى مەن ونىڭ كەڭ دالاسىن الەمگە تانىتۋداعى اتقارعان نازارباەۆ ساياساتى مەن ورلىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. مۇنىڭ ءبارىن وپ-وڭاي شارۋا دەپ كىم ايتا الادى؟! ول شەتى مەن بۇل شەتىنە جەتۋدىڭ ءوزى قازىردە دە قيىنعا سوعاتىن بايتاق مە­كەنى­مىزدىڭ ءالى دە ادام باسپاعان شىڭ­دارى, ءالى دە ەل قونىس تەپپەگەن قىرلارى بارىن بىلەمىز. قۇمدارى قورقىتاتىن, ورمانى اداستىراتىن يگەرۋسىز جاتقان كەڭىستىگى بار بايتاق قازاقستاندى ءار ادىمى ساناۋلى ەۋروپا ەلىمەن سالىس­تىرۋ اسىعىستىق. بەيعام, بۇگىنگى شارۋا­نى ەرتەڭگە قالدىرىپ وسكەن, ءبىر-بىرىنە باعىنا بەرمەيتىن قازاقي مىنەزدى از ۋاقىتتا وزگەرتۋ دە وڭايعا سوقپايدى. ونىڭ ۇستىنە جاڭا قوعامنىڭ جاڭا زاڭى العاش الىپپەمىز سياقتى قايتا جازىلدى. العاشقى كونستيتۋتسيامىزدى قابىلدا­دىق, العاشقى ءانۇرانىمىزدى بەكىتتىك. ءبارىن-ءبارىن ءتاي-ءتاي باسقان جاس بالاشا باستادىق. سول كەزدە بۇل ەلدى ءتاي باس­تىرۋ­دىڭ قيىندىعىن دا كوتەرۋ, تىڭنان جول باستاۋ پرەزيدەنتكە وڭاي بولدى دەپ كىم ايتا الادى؟! سارىارقا! تۇلپارلار تۇياعى ءدۇبىرى بوپ قۇرمانعازى كۇيىنەن قۇلاققا سىڭگەن كەڭ جازىق اتامەكەن ءتىل مەن دىننەن ايىرىلىپ قالا جازداعان ۇرپاق مەكە­نىنە اينالىپ بارا جاتقانى راس ەدى عوي. سول جاققا جاڭا استانا سالۋ دا وپ-وڭاي ءىس ەمەس ەدى. بۇل ايماقتىڭ تىڭ كو­تەرۋ ساياساتىنا ۇشىراپ, اقمولا تس­ەلينو­گراد بولىپ كەتكەنى بارشاعا ايان. ول جەردەگى جەرگىلىكتى حالىق سانى ازاي­عانىن, تۋعان دالامىزدىڭ ەگىن مەن مالعا جايلى قو­نى­سىندا سالت پەن سانا جويىلا جازداپ تۇرعانىن سوناۋ قاربالاس كەزەڭدە ويلاۋ دا كورەگەندىك ەمەس دەپ كىم ايتا الادى؟! بۇل كۇندە استانامىز بۇكىل الەم كوز تىگىپ وتىرعان, بۇكىل دامىعان ەلدىڭ باسشىلارى ات باسىن تىرەگەن اتىشۋلى قالاعا اينالدى. از عانا جىل ىشىندە وسىنىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك, ۇلكەن كورە­گەندىك ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك شىعار. ء“تۇرى ۇلتتىق, مازمۇنى سوتسيا­ليستىك” سوناۋ كەزەڭدە ءبىزدىڭ ۇلت وكىلدەرى قازىرگى استانامىزدا سالىنعانداي ءزاۋلىم ۇيلەردە تۇرا العان جوق. بۇل دا ەگەمەن­دىكتىڭ ارقاسى ەكەنىن كەز كەلگەن قازاق ۇعىنۋ كەرەك. ارينە, عاسىرلاعان ءداستۇرى بار قالالارمەن ازىرشە سالىستىرۋ قيىنداۋ دا بولار. بىراق ءبىزدىڭ ۇلت ءوز ەسەيۋىنىڭ دەڭگەيىن دە سەزىنگەنى ءجون. بىزگە جاڭا داۋىرگە لايىق ساۋات پەن جاڭا عاسىرعا لايىق وي قورىتا الاتىن بيىك مادەنيەت قاجەت. ويتكەنى, كەي قازاققا تاپ-تازا تاس جولداردا ءجۇرۋ دە جاڭالىق, ول دالا شالعىنىن تاپتاپ وسكەنىن ءالى دە ۇمىتا الماي, كەڭ دالا­داعى داليعان مىنەزى­نەن ءالى دە ارىلا الماي وتىر. ەندەشە, جاڭا عاسىرعا ءومىر سۇرەتىن, جاڭا مەملەكەتتى قالىپتاستى­راتىن ادام ساناسىن وياتۋدىڭ كوشباس­شىسى بولۋ وپ-وڭاي ءىس دەپ كىم ايتا الادى؟! بۇگىن ءبىز انا تىلگە ءوز ۇرپاعىمىزدى ورالتا الماي شىرىلداساق, اتا-بابا­مىز­دىڭ ادام سىيلاۋ ءداستۇرىن قايتا جاڭ­عىر­تىپ اۋرەگە ءتۇسىپ جۇرسەك, ول سوناۋ ءبىر جىلداردىڭ ساياساتى ەكەنىن دە ويلاۋى­مىز كەرەك. عاسىرلاپ بۇزىلعان جۇيەنى از ۋاقىتتا قالپىنا كەلتىرۋ قايدان وڭايعا ءتۇسسىن؟! ءبىز بۇگىن كوك تۋعا, انا تىلگە دەگەن ماحابباتتى دا بالاباقشا مەن مەك­تەپتەن قايتا باستاپ وتىرمىز. ءناتي­جەسىنە ۋاقىت كەرەك. ەلىمىز تىنىش, ءسابي ۇيقىسى بۇزىلماعان بەيبىت كۇن ءبىزدىڭ اتا-بابادان كەلە جاتقان ارمان, سول ەلدى تىنىش جولمەن الىپ ءجۇرۋ, قيىن-قىس­تاۋ كەزەڭنەن الىپ شىعۋ ۇلەسىنە تيسە, ونداي جۇك كوتەرۋ وپ-وڭاي دەپ كىم ايتا الادى؟ بۇل تۇڭعىش پرەزيدەنتى­مىزدىڭ ەرلىگى ەمەي نەمەنە؟! ءيا, ەگەمەندىك تىزگىنىن ۇستاۋ تاعدىرى جازىلعان نازارباەۆتىڭ دۇنيەگە كەلۋى جايلى اڭگىمەگە قۇلاق ءتۇرىپ, ءسال شەگىنىس جاساساق.... ءبىزدىڭ ۇلت – جاراتىلىسىنان ۇل تىلەيتىن ۇلت. ونىڭ ۇستىنە بالا ءسۇيۋ ءۇشىن اۋليە كەزەتىنى بار, تۇنەيتىن قا­سيەت­تى اۋليەسى بار ۇلت. سوناۋ ءبىر ەستە جوق ەسكى زامان جۇمباقتارى كەيدە ءبىزدىڭ ۇلتتىڭ عاجايىپ قاسيەتتەرىن دە اشا تۇسەدى. وعان دالەل ءبىزدىڭ ماڭگىدەن جات­تاپ كەلگەن داستاندار مەن ەرتەگىلەرىمىز ەمەس پە؟ ء“بايبورى وسىلاي دەپ ءجۇردى جىلاپ, قۇدايدان كۇنى-ءتۇنى بالا سۇراپ”, دەگەندى بىلمەيتىن قازاق از. سودان اۋليە كەزىپ, تۇنەي-تۇنەي “تەمىر ەتىكتەن تەڭگە­دەي قالعاندا, تەمىر تاياقتان تەبەندەي قال­عاندا” ءتۇس كورىپ, ۇيىنە ورالىپ, اقى­رىندا ۇل سۇيەدى. ارۋاققا تابىنىپ, قۇدايعا جالىنىپ سۇيگەن پەرزەنت ەرەكشە قاسيەتتى بولادى, ونىڭ تاعدىرى دا, ءومىر جولى دا وزگەلەرگە ۇقسامايتىن وزىنشە بولادى. مىنە, ءبىزدىڭ پرەزيدەنت تە سونداي سۇراپ العان ۇل ەكەنىن ءومىر­بايانى اراسىندا ءسوز ەتكەنى ەسىمدە. ەندە­شە, سول ەرەكشە ۇلدىڭ تاعدىرى بولىپ قازاق ەلىنىڭ ەركىندىگىنە قىزمەت ەتۋ بۇيىرعان. وعان ءبىز كۋا بولدىق, ول – شىندىق. پرەزيدەنتىمىزدىڭ كوپتەگەن باعدارلا­ماسى اراسىندا تاريحىمىزعا بەت بۇرعىز­عان “مادەني مۇرا” باعدارلاماسى سول اۋليە رۋحتار اسەرى مە دەپ قالاسىڭ. از­دا­عان ۋاقىتتا, قاربالاس كەزەڭدە بۇرىن ۇمىت بولعان قانشاما ەرلەردىڭ ەسىمى ءتىرىلىپ, قالا مەن دالا بابالار ەسكەرتكى­شىنە تولدى. دانالار ەسكەرتكىشى مەن اۋليەلەر كەسەنەسى تاريح كولەڭكەسىنەن بوي كوتەرىپ, ەرتەڭگى ۇرپاققا مۇرا بولىپ قالماق. اق جايىق بويىندا بۇرىن ءوز ۇلتىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن شارا­لار وتە از وتسە, ساحنادان دومبىرا­مەن ءان سالۋعا جاسقانىپ قالعان قۇرمان­عازى مەن مۇحيت ۇرپاعى ەگەمەندىكتىڭ العاشقى اۋىر جىلدارىندا قازاق دراما تەاترى­نىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, سالتاناتتى تەاتر عيماراتىن سالدى. ءارى باتىر, ءارى شەشەن سىرىم بابا قالانىڭ قاق ورتاسىندا تۇلپارىن قارعىتىپ تۇر. اقيىق اقىن جۇبان مولداعاليەۆ: “مەن قازاقپىن – وسىنداي بايتاق ەلمىن, قايتا تۋدىم, ومىرگە قايتا كەلدىم, مىڭ ءبىرىنشى ءتىرىل­دىم ماڭگى ولمەسكە, ايتا بەرگىم كەلەدى, ايتا بەرگىم”, – دەپ جاس ۇرپاعىنا ماق­تانا قاراپ تۇر. وسىنىڭ ءبارى ەركىندىكتىڭ باقىتى ەكەنىن, مۇنىڭ ءبارى وڭايلىقپەن كەلمەيتىنىن كىم جوققا شىعارا الادى؟ پرەزيدەنتىمىزدىڭ سوناۋ ءبىر جىلدارى مادەنيەت قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسۋدە سويلەگەن سوزىندە: ء“بىزدىڭ قالامگەرلەر حالىق اراسىنا بارسىن, الماتىدا ءيىرىلىپ وتىرا بەرمەي, جاڭا استاناعا قونىس­تانسىن, جاڭالىق جىرىن ايتسىن, ەلگە سۇيەنىش بولار سوزدەرىن ايتسىن, ارتىق-كەمدى بولجاپ كەڭەستەرىن بەرسىن”, دەگەن پىكىرىن ايتقان بولاتىن. مەنىڭ جۇرەگىمە بۇل ءسوز قونعانى سونشا, وزىمە اق جايىق جەكە تيگەندەي قۋانىپ, ونى ءوز جىرىمدا جەكەشەلەپ العانداي سەزىنىپ, ونىڭ ۇستىنە سول كەزگى باتىس قازاقستانعا اكىم بول­عان قىرىمبەك كوشەرباەۆ تا شاقى­رىپ, ەلىمىزدەگى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس قىز بەن سىڭلىلەرىڭىزگە كورگەن-بىلگەن انالىق اقىلىڭىزدى ايتۋعا كەرەكسىز دەگەن ءسوزى ءۇشىن ويلانباستان ارۋ الما­تى­دان مەن دە ءوز كوشىمدى اق جايىققا بۇردىم: كورگەن بىلگەنىمدى ايتا قالايىن دەپ, كوڭىلدەر سىرىن بايقاپ قالايىن دەپ جالعان كۇلكىلەر شارشاتقان جاناردى ءمولدىر ايدىنعا شايقاپ الايىن دەپ ورالدىم ساعان, اق جايىق. دوسىم بوپ كەلسە, قارسى الۋ ءۇشىن, قوسىلىپ بىرگە ءان سالۋ ءۇشىن, كوگىلدىر تۋعا, ەگەمەن ەلگە تۋعان جەرىمدە تامسانۋ ءۇشىن ورالدىم ساعان, اق جايىق. ءيا, وزگە ءتىل, وزگە ءدىننىڭ ىقپالى كوبى­­رەك تيگەن بۇل جاعالاۋ قازاق ەلىنىڭ وزگە وڭىرىنەن ەرەكشەلەۋ ەدى. تەك بابالار رۋ­حى­نىڭ مىقتىلىعىنان ءوز كەلبەتىن, ءوز سال­تىن ساقتاپ, ءبىرىن تاپسا, ءبىرىن جوعال­تىپ وتىرعانى راس قوي. ەلىكتەگىش, سەن­گىش, اڭعالداۋ دا بولاتىن قازاق ۇرپا­عىن, اسىرەسە, ۇلت ۇرپاعىنا انا بولاتىن قازاق قىزىنىڭ باتىسقا قاتتى ەلىكتەيتىن ءوڭىرى دە وسى جەر. بۇل – مەنىڭ كوكەيىم­دەگى ءومىر بويى باستى ماسەلەم, تاقى­رىبىم دا. مىنە, سول پىكىرىمدى ءالىم جەتكەنشە ايتۋ ءۇشىن, انالىق, اقىندىق پارىزدى وتەۋ ءۇشىن ەلگە ورالعانىما دا سەگىز جىل­دان اسىپ بارادى. كىندىگىن اشقان قىز­دار­دى كەرى بۇرۋدىڭ وڭاي ەمەسىن سەزەمىن. ال پرەزيدەنت جاستارىمىز وقىسىن دەپ “بولاشاق” باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىردى. الەمنىڭ بارلىق قالالارىندا جوعارى وقۋ ورىندارىندا قاراكوز قازاقتىڭ قانشاما ۇل-قىزى ءبىلىم الىپ, ەلگە ورالدى. ولارعا قىرۋار قارجى ءبولىنىپ وتىرعانىنا دا ءبارىمىز كۋامىز. العاشىندا كوكەلەرىنىڭ قولداۋىمەن وقۋعا تۇسكەن جايتتەر دە بولماي قالعان جوق. ال سوڭعى جىلدارى ءوز ساۋاتىمەن بايگەدەن وزعاندار وقىپ, ءبىلىم الىپ, ساۋاتتى جاستار قاتارىن كوبەيتۋدە. ارينە, مۇنىڭ ءبارىن ءبىر ادام قاداعالاي المايدى. ۇلتىمىزدىڭ ەرتەڭگى ۇرپاعى ساۋاتتى, سالاۋاتتى بولسىن دەپ جاعداي جاساپ وتىرعان باسشىنى قوستاۋشىلار دا سونداي سەزىمدە بولعانى دۇرىس. ۇرپاق ءىسىن سەنىپ تاپسىرعاندار بۇل جولى دا جاۋاپكەر­شىلىكپەن ەڭبەك ەتكەندەردى ەلگە ۇلگى ەتسە دەر ەدىم. تاپسىرمانى دا, زاڭ­دى دا ورىن­داۋ ەلباسى سەنگەن باسشى­لارعا بايلا­نىس­تى جانە ول ولاردىڭ ازاماتتىق بورىشى. ءيا, تىڭنان سالعان جولدىڭ قيىن­دىعى مەن قاتەلىگى بولاتىنى زاڭدى. جاسى­راتىنى جوق, اقشاعا قۇرىلعان جاڭا كەزەڭ ءبىزدىڭ جىرىمىزدى دا, كىتا­بىمىزدى دا, بەدەلىمىزدى دە ارزانداتتى. تابىسسىز, جۇمىسسىز, قوبالجىپ قالعان تالانت يەلەرى بۇل كەزدە قاتتى قينالدى, قاجىدى. وڭاي ولجا تاپقاندار وزدەرىن ويشىلداردان اقىلدى سانادى. ويلاپ وتىرسام, ونداي كەز بۇرىن دا بولعانعا ۇقسايدى. ايتقىش بابالار ايتىپ-اق كەتكەن ەكەن. “نەشە مىقتى بولسا دا, جاۋعا مىنبە جالسىزدى, نەشە شەشەن بولسا دا, داۋعا سالما مال­سىزدى”. ءيا, داۋدا اقشالىنىڭ ايتقانى دۇرىس, ءالسىز كىنالى بولعانىن دا كورمە­دىك ەمەس, كوردىك, كوندىك. قاعازعا ءتۇسىپ ۇلگەرگەن­مەن, ومىردە قولدانىسقا جەتپەي جاتقان زاڭدار مەن ورىندال­ماعان تاپسىرمالار ءار جەردە نارازى سويلەۋگە سەبەپشى بولعانىن دا جاسىرا المايمىن. ءبىز ءۇشىن بارىنەن قىمباتى وسى ەگە­مەن­دىك, وسى بوستاندىق, وسى ەركىندىك. ونىڭ قادىرىن ءبىلىپ, باعاسىن سەزىنۋدى ءار قازاق اتا-باباسى تاپسىرىپ كەتكەن وسيە­تىندەي قاستەرلەۋ كەرەك. تىنىشتىق پەن ىنتىماق, بىرلىك پەن تىرلىك ادامزات عۇ­مىرى ءۇشىن ەڭ قىمبات نارسە ەكەنىن كور­شى قىرعىزداردان كورىپ وتىرمىز. وزدەرى ساۋساقپەن ساناۋعا بولاتىن ءبىر اتا­نىڭ بالاسى ءبىرىن-ءبىرى قانعا بوياۋى دەگەن نە سۇمدىق. اقىماقتىققا از ۋاقىت تا جەتە­دى. ال ءبىزدىڭ قۇشاعى كەڭ قازاق دالاسىنا سوناۋ جىلدارى كىمدەردى اكەل­مەدى. ءالى دە ءۇي ىشىنەن ءۇي تىككىسى كەلەتىن توپ جوق ەمەس, ءالى دە كەڭ جەرى­مىزگە الا كوزبەن قاراي­تىندار جوق ەمەس. ۇلى ماقسات ءۇشىن كەيدە شىداۋ كەرەك كەزدە شىدامدى­لىق­تىڭ دا ماڭىزى زور بولماق. پرەزيدەنت بويىنداعى تالاي باسشىعا كورسەتكەن شىدامدىلىق تا ونىڭ ءوز تاعدىرىن مويىنداۋ, ءوز جۇگىن نار تۇلعا­مەن كوتەرە ءبىلۋ قابىلەتىنىڭ زور ەكەنىنە دالەل. نۇرەكەڭ اق جايىققا ات باسىن تىرە­گەن سايىن ءوزى تاعايىنداعان اكىمگە مول تاپسىرما جۇكتەپ كەتەتىنى ءسوزسىز. سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە وبلىسقا باقتى­قوجا ءىز­مۇحام­بەتوۆ اكىم بولعالى اتاقتى قارا­شىعاناق گازىنىڭ ۇستىندە توڭىپ وتىر­عان تالاي ەلدى مەكەن كوگىلدىر وتىن­عا قول جەت­­كىزدى. 500 شاقىرىم گاز قۇبىرى تار­تى­لىپ, سوناۋ سىناق ايماعى بولعان بوكەي ورداسى اۋدانى گاز جاعىپ وتىر, بۇل كۇندە ول اۋىلدار قۇم بەتكەيگە مىڭ­عىر­تىپ مالىن باعىپ, ءانىن سالىپ دەگەن­دەي كۇن كەشىپ جاتىر. جاقىندا سىرىم, قارا­توبە اۋداندارىنا دا گاز قۇبىرى جەتتى. گاز بەن مۇناي داڭقىن اسىرعان اق جايىق بويى سوڭعى جىلداردا ءبىراز جاقسىلىقتى باستان كەشىپ وتىر. ءۇستى­مىز­د­ەگى جىلى 49 جوبا بەكىتىلىپ, وعان 271,5 ملرد. تەڭگە ءبولىنىپتى. سونىڭ ءىشىن­دە 9 جوبا رەسپۋبليكالىق ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوباعا ەنىپ, 4-ءۋى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا بىتپەك. وبلىس ءوز تۇر­عىندارىن ازىق-ت ۇلىكپەن تولىق قامتىپ, بولاشاقتا ارتىق ونىمنەن تابىس تابۋدى كوزدەپ وتىر, ونى ۇنەم­دەۋگە وزىنەن شىعاتىن ارزان گاز كومەگىن تيگىزەتىن بولادى. پرەزيدەنت بۇل جاعالاۋ جاعدايىن ءبىلىپ, قاداعالاپ وتىرعانى دا اقيقات. كەلگەن كەزدە اق جارىلىپ سويلەپ, اڭ­قىل­داپ ك ۇلىپ جۇرگەنمەن, تالاي قيىن­دىق بارىن سەزەدى. ۇلتتار دوستىعى, رەسەي­مەن قاتىناس, كەدەن ماسەلەسى دە وسى جاقتا كوپ كوڭىل بولەتىن شارۋا. تىلىنە جەتىك, ەجەلدەن كورشى ەلمەن كەدەن قاتىناسىن كۇردەلەندىرۋگە بولمايدى عوي. ەۋروپا مەن رەسەي قازاقستانعا كوبى­نە ورال ارقىلى كىرەدى. دوستىق قاتىناس بىزگە ساقتالۋ ءۇشىن, ساقتانۋ ءۇشىن قاجەت. باياعى ابىلقايىردى دا دوستىق ءۇشىن قول قويدى دەپ ءالى كۇنگە كىنالاي­تىندار بار. ول كەزدە دە كەڭ دالادا شاشىراعان ۇلت ۇرپاعىن امان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن باسقا شارا قالماسا قايتپەك؟ وتىرىپ الىپ اقىل ايتۋ – ەڭ وڭاي شارۋا. جاۋ جاعادان, ءبورى ەتەكتەن تالاعان قازاقتىڭ تۇقىمىن امان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن تالاي دانىشپان ۇلدار وت پەن سۋعا تۇسپەپ پە ەدى؟ قازىر دە تىنىشتىق پەن دوستىقتىڭ تيگىزەر پايداسى از بول­ماسا كەرەك. اتتەڭ, بۇل كەزدە دە جاعاعا جارماسىپ, ەتەكتەن تارتۋشىلار جوق ەمەس. ء“بىرىڭدى قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ – ءىستىڭ ءبارى بوس”, دەگەن ابايدىڭ پىكىرىن ءالى دە ۇقپاعاندار بىزدە جەتكىلىكتى ەكەنى راس. تىنىش كۇن, تىنىش ۇيقى, سابىرلى كەش. كوگىلدىر ەكران الدىندا وتىرىپ, الەمنىڭ جاڭالىعى اراسىنان ءوز قازاق­ستانىڭ جايلى ماقتانىشقا تولى كورى­نىسكە دە كوزىڭ ۇيرەنگەندەي. الەم باس­شى­لارى اراسىنان ماڭدايى جارقىراپ, جىميا ك ۇلىمدەپ, اياعىن باتىل باسىپ كەلە جاتقان, داۋسىن بيىك الىپ, سابىرلى دا سالماقتى ءسوز باستايتىن مىنبەلەردەن ءوز پرەزيدەنتىڭدى كورەسىڭ, ءوز ەلىڭنىڭ بارىن سەزەسىڭ. كەۋدەڭدى كەرنەگەن ەركىندىك باقىتىنىڭ باعاسىن ايتىپ جەتكىزۋگە دە قينالاسىڭ. ول – ءار جۇرەك تۇكپىرىندە جاتقان عاجايىپ سەزىم, اسىل ارمان, ۇلى ماقسات. پرەزيدەنت شەتەلدە ءجۇرىپ تە وسى حالىقتىڭ ەرتەڭىن ويلايدى. وسى ەلدىڭ كوركەيۋى ءۇشىن كەلىسسوز جۇرگىزەدى. ونىڭ جۇرەگىندە قازاقستان مەن قازاق تاعدىرى, سولارعا جاۋاپ بەرۋگە جارالعان ءوز تاعدىرى تۇرادى. ەلىنە كەلىپ سويلەگەن سوزىندە: “قازاقتار ءبىر-بىرىمەن قازاقشا سويلەسسىن”, دەدى پرەزيدەنت. ونى تىڭداپ وتىرعاندار از, ونىڭ ۇستىنە بيزنەس ءتىلى, ينتەرنەت ءتىلى, تەحنيكا مەن ەكونوميكا, مەديتسينا ءتىلى ءالى قازاقشا ەمەس. قازاق­شا سويلەۋ – ءار وتباسىنىڭ بورىشى, نامىسى. ءبىزدىڭ قازاقتار قازىر بالالارىن شەتەل تاسىپ, تىپتەن قازاقشا سويلەمە­گەن­گە ماقتانىپ تا وتىر, قىزىن شەتەل­دىككە كۇيەۋگە ءتيدى دەپ قۋانىپ جۇرگەندەر دە جوق ەمەس. ءوز قازاعىن “مامبەت” دەي­تىن جاستار دا جەتىپ جاتىر. وسىنىڭ ءبارى ۇلتتىق ءداستۇرلى تاربيەنىڭ بۇزىلۋىنان كەتكەن قاتەلىك. شىعىس تاربيەسى – ەڭ مادەنيەتتى تاربيە, وعان دالەل – جاپون حالقىنىڭ ايەلدەرىنىڭ مادەنيەتى مەن وتباسىندا بەرەتىن اتا-بابا داستۇرىندەگى ساقتالعان ونەگە. ءبىز ونى جوعالتىپ ال­دىق. وعان دا نازارباەۆ كىنالى ەمەس, قو­عام, ساياسات, ءبىز ءومىر سۇرگەن كەزەڭ كىنالى. تاربيە سالاسىنا قالامگەر مەن ونەر­لىلەر, تالانتتار جەگىلمەي قالدى. ولار­دى اقشالى قوعام ىسىرىپ تاستاعانى دا ۇلكەن قاتەلىك بولدى. ەڭ ۇلكەن ناسي­حات­شى سولار ەدى عوي, ولاردى جاۋتاڭدا­تىپ قويۋ, ارينە, قاتەلىك. ءالى دە قوعام­داعى وقىستان بايىعاندار ونەرلىگە وقشى­رايا قارايدى, سىرتقى كيىمگە قاراپ باعالاي­تىن دا كەز بولادى. ال وندايدى دا ءبىزدىڭ دانالىق ەسكەرتكەن ەدى. قوجا­ناسىر ءبىر جيىنعا كەلسە, جاندايشاپتار ونى بي­لىك­شى مەن باي-ماناپ وتىرعان ورتاعا جىبەر­مەيدى عوي, سودان قوجەكەڭ ءبىر مىقتى تانىسىنىڭ زەرلى شاپانىن كيىپ كەلسە, ءبارى تورلەڭىز دەپ ءيىلىپ-بۇگىلىپ قار­سى الادى. سوندا قوجەكەڭ تاباققا جەڭىن مالىپ: “جە, شاپانىم, جە”, دەمەي مە. قازىر دە سونداي جاعداي جوق ەمەس, بار. وسىنداي قوعامداعى الالىقتى تۇزەتۋ دە پرەزيدەنت شارۋاسى ەمەس, ول ءار پەندەنىڭ ىشكى مادەنيەتى مەن تاربيە دەڭگەيىنە بايلانىستى. “دۇنيە وتەرىندە شىر اينالدى, باي بولماق, كەدەي بول­ماق قۇدايدان-دى”, دەگەن سال-سەرىلەر ايتقان ءسوزدى اجەم قايتالايتىنى جادىمدا قالىپتى. ءبارىنىڭ ءادىل-تورە­لىگىن سول كىسى رەتتەيتىن كورىنەدى. اجەم­نىڭ ايتۋىنشا, بايلىعىن بەرسە, قايتا­دان دەنساۋلىعىن الادى, قايىرىم­سىز بولسا, ۇرپاعى قاسىرەت شەگەدى, ايتەۋىر ادامزات عۇمىرى جاتقان ءبىر جۇمباق. بۇگىنگى ەگەمەن قازاقستان حالقى تاريح دوڭگەلەگىنىڭ وسى ءبىر تۇسىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىر­مىز. الەم تانىدى, كوك تۋ بيىكتە, كوك تولقۇجات بۇكىل شەت مەملەكەت ەسەپتەسە قا­رايتىن يەلىگىمىزگە اينالدى. الەمدى شار­لاپ قازاقتىڭ جاستارى كەتتى. جەر باي­لىعى جاعىنان ءبارى-ءبارى قىزىعاتىن قا­سيەتتى مەكەن بار بىزدە. ەندى سوعان يە بولا­تىن نا­مىستى ۇرپاق كەرەك. سول جولدا بەي­بىت كۇن­دەردىڭ قادىرىنە جەتىپ, ەل­با­سى­نىڭ سايا­ساتى­نا ءۇن قوسىپ, ەرتەڭگى بولا­شاق­تى نۇرلان­دىرۋ ءۇشىن ەڭبەكتەنۋ بار­شا­مىزدىڭ بورى­شى­مىز دەپ بىلگەن ءجون. ەگەمەندىك العالى الەمنىڭ قاي تۇكپى­رىنە بارساڭ دا جول اشىق. كەدەن قىز­مەت­­كەرلەرى ءتىلىڭدى ۇقپاسا دا, تۇرىڭە قا­راپ, تولقۇجاتتى اشىپ جاتىپ-اق “قازاق­­ستان – نازارباەۆ” دەگەندى قوسىپ اي­تىپ, جىلى قاباق تانىتادى. ەندەشە, الەم تانىپ وتىرعان ەلباسىمىز ءبىزدىڭ بۇگىنگى ماقتانىشىمىز بولۋعا ابدەن لايىق. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ازاماتتىق­تىڭ قادىرىن, دوستىقتىڭ ماڭىزىن, سىي­لاستىقتىڭ ءباسىن ءبىلىپ, ەلىن ءسۇيىپ, ونىڭ ونەرىن قاستەرلەيتىن قاسيەتىن جو­عارى قويۋى­مىز كەرەك. بۇل – كەز كەل­گەننىڭ بويىندا كەزدەسە بەرمەيتىن سيرەك قۇبى­لىس, ەرەكشە قاسيەت. ول – اتا-بابا قانى­نان سىڭگەن ۇلتتىق ەرەكشە مىنەزى­مىزدىڭ ءبىرى. بۇل دا كەز كەلگەننىڭ ماڭ­دايىنا جازىلمايتىن, بويىنا دارىماي­تىن ەرەكشەلىك. ەندەشە, ونداي پرەزي­دەنت­پەن ماقتانۋ – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىس­تىك. سۇيەر ۇلىڭ بولسا, سۇيە ءبىل دەمەي مە قازاق! اق جايىق بويىندا “امانعاليدىڭ ءانى” دەيتىن مىناداي جولدار بار. جىگىتكە قيىن ەكەن جۇرتقا جاقپاق كوڭىلىن باي, كەدەيدىڭ بىردەي تاپپاق, قاق جارىپ قارا قىلدى جۇرسەم-داعى كەتەدى بىرەۋ ماقتاپ, بىرەۋ داتتاپ. وسى ءاندى سوناۋ قازان توڭكەرىسىنەن بەرى نەگە ۇمىتپايدى, ول نەسىمەن كوكەي­لەردە قالادى دەسەك, ونىڭ ىشىندە ءومىر شىندىعى بار. ال شىندىق قاشان دا جوعال­مايدى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى تاريحي كەزەڭ­نىڭ تىزگىنىن ۇستاۋ نازارباەۆ ماڭ­دايىنا جازىلعانى دا تاريحي شىندىق, ونى ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ال تاريح باسقا شىندىقتارىن دا تەڭىز تولقىنى سياقتى تەربەپ, ەكشەپ جاعاعا شىعارارى ءسوزسىز. ايتەۋىر كوش باسىنداعى ءوزىنىڭ نازارباەۆىمەن قازاق دالاسى جاڭا ءبىر داۋىرگە قادام باسىپ بارا جاتىر, قۇتتى قادامى بولعاي دەپ تىلەيىك. اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا. ورال.