قوعام • 18 شىلدە, 2025

ءتورت اعايىندىنىڭ تاعدىرى

30 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ وتتى جىلدارىندا اعايىن­دى ۇرىمباەۆتار دا مايدان دالاسىنا اتتاندى. الايدا اقتوبە وبلىسىنىڭ مارتوك اۋدانىنا قاراستى بورتە (بۇرىنعى ستۋدەنچەسكي) اۋىلىنان شىققان جاۋىنگەرلەر – ەزىن, قادەن, قازىرجان, جاكەن تۋعان جەرىنە ءتورت كوزى تۇگەل ورالمادى.

اعايىندى جاۋىن­گەر­لەردىڭ ەرلىگى تۋرا­لى ەستەلىكتەردى اس­تانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى پانا­سۇلۋ تەتەعۇلوۆا قازىرگى ۇر­پاق­قا جەتكىزۋدى مۇرات ەتتى. ول – ماي­داننان امان-ەسەن ورال­عان اعايىندى تورتەۋدىڭ ءبىرى جا­كەن قۇرمانوۆتىڭ قىزى. جاكەن اكەسىنىڭ ۇلكەن اعاسىنىڭ تار­بيەسىندە بولعاندىقتان فاميليا­سى قۇرمانوۆ بولعان ەكەن.

پ.تەتەعۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەزىن اعاسى 1914 جىلى تۋعان. ول ەرتە ەسەيىپ, ەل قامىن ويلاعان ەر بولعان. ەزىن ۇرىمباەۆ ازامات جانە فين سوعىستارىنا قاتى­سىپ, ءومىرىنىڭ كوپ جىلدارىن ەل قىزمەتىنە ارناعان. اقتوبەدە ۆەتەرينار ماماندىعىن يگەرىپ, ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن تۇستا فاشيستىك گەرمانيا كەڭەس وداعىنا باسىپ كىرەدى. وسىلايشا, 1941 جىلى سوعىس باستالعاندا ول بىردەن اسكە­ري كوميسسارياتقا بارىپ, ماي­دانعا اتتانۋعا ءوتىنىش بەرەدى. الايدا دەنساۋلىعىنا بايلانىس­تى اسكەرگە بىردەن الىنباي, اۋىلدا جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى. سول جىلى ول وتباسىن قۇرادى.

«ەزىن اعام شاڭىراق كوتەرگەن سوڭ كوپ كەشىكپەي وعان اسكەرگە شاقىرتۋ قاعازى كەلىپ, اسكەري مىندەتىن وتەۋگە ەستونياعا اتتانادى. مايداندا ەرلىگىمەن كوزگە تۇسكەن ونىڭ جانكەشتىلىگى 1­945 جىلدىڭ قاڭتارىندا پولشا­نىڭ كراكوۆ قالاسى ماڭىنداعى شاي­قاستا ەرەكشە تانىلعان. جا­ۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن بىرقاتار ور­دەنمەن ماراپاتتالعان. الايدا كوپ ۇزاماي 26 قاڭتار كۇنى اۋىر جاراقاتتان وسى پولشا جەرىندە كوز جۇمعان», دەيدى پ.تەتەعۇلوۆا.

ال قادەن ۇرىمباەۆ 1916 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. ول 1942 جىلى ستالينگراد شايقاسىنا قاتىسىپ, سول جاقتا ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەت­كەندەردىڭ تىزىمىنە ەنەدى.

«قادەن اعام ءىز-ءتۇزسىز جوعال­عانداردىڭ قاتارىندا بولعانمەن وتباسىمىز ونىڭ ءتىرى ەكەنىنە سە­نىپ, ۇمىتتەنگەن, دەرەكتەر جينا­عان. ءبىز دە ەسەيدىك. ەتەك-جەڭىمىز كەڭەيگەن سوڭ ءوزىم نەمەرەمدى الىپ 2015 جىلى ستالينگرادقا بار­دىم. ارحيۆ دەرەكتەرىنەن قادەن اعامنىڭ ۆارشاۆا تۇبىندەگى شايقاستا 1942 جىلى اۋىر جا­راقاتتان قايتىس بولعانىن ءبىلىپ كەلدىم», دەيدى ول.

سوعىسقا اتتانعان قازىرجان تىلەمىسوۆ – وتباسىنىڭ كەنجە ۇلى, 1925 جىلى ومىرگە كەل­گەن. ەزىن اعاسى سەكىلدى 1944 جىلى اۋىر جاراقاتتان پولشا جەرىندە قايتىس بولعان. بۇل كىسى تۋرالى قولدا بار دەرەكتەر – وسى عانا.

وسىلايشا, اعايىندىلاردىڭ ۇشەۋى جەڭىستى كۇندە جولىعا الماي, مايدان دالاسىنان ورالمادى. ۇلدارىن ۇمىتپەن اسكەرگە شىعارىپ سالعان ۇرىمباەۆتار وتباسى جاكەن ۇلىنىڭ مايداننان امان-ەسەن كەلگەنىنە شۇكىرشىلىك ايتىپ, تىرشىلىگىن جالعاستىرا بەردى. جاكەننىڭ قىزى پاناسۇلۋدىڭ ايتۋىنشا, ول ءوز زامانىندا ەرلىگىمەن دە, ونە­رىمەن دە كوپتىڭ ەسىندە قالعان ازامات بولعان. سوعىس جىلدارىندا بەرلينگە دەيىن جەتىپ, تالاي اۋىر شايقاستاردى باسى­نان وتكەرگەن. «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتا­لىپ,­ ءستاليننىڭ اتىنان العىسحات العان. ءبىر شايقاستا بەس بىردەي نەمىس سولداتىن تۇتقىنعا الىپ, كومان­ديرلەرىنىڭ ماقتاۋىنا يە بولعان.

«سوعىستان كەيىن 1946 جىلعا دەيىن اكەم گەرمانيادا قىزمەت اتقارعان. اقتوبەدەگى ەت كومبيناتىندا جۇمىس ىستەدى. وسى جىلى وتباسىن قۇرىپ, 1947 جىلى تۇڭعىشى دۇنيەگە كەلدى. اكەم ومىردەن وت­كەنگە دەيىن قولى­نان دومبىراسىن تاستامادى. وتە ەڭبەكقور كىسى ەدى. 1988 جىلى دۇنيە­دەن ءوتتى», دەيدى قىزى پاناسۇلۋ.

مايدان دالاسى قانشاما ءۇيدىڭ اسىراۋشىسىنان, جال­عىزىنان ايىردى. ال ءتورت بىر­دەي ۇلىن سوعىسقا شىعارىپ سالۋ قانداي قيىن بول­عانىن ەلەستەتۋدىڭ ءوزى اۋىر. الايدا مۇنى سول كەزدەگى ءار وتباسى باسىنان وتكەردى. سوندىقتان پاناسۇلۋ سەكىلدى ەل ءۇشىن جانىن پيدا ەت­كەن باتىرلاردىڭ تۇياعى اتالارى­نىڭ ەرلىگى ۇمىتىلماي ۇرپاق ساناسىندا ساقتالسا ەكەن دەيدى. سوعىس جاي عانا تاريحي وقيعا ەمەس, ول ادام تاعدىرى. بۇل ءار جۇ­رەكتە جازىلعان اۋىر ەستەلىك. سول سەبەپتى ءبىز ءاربىر جاۋىنگەردى, ءاربىر مايدانگەردى ەسكە الىپ, ۇلىقتاپ وتىرۋعا مىندەتتىمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار