فوتو: اشىق دەرەككوزدەن
الاياقتاردى قۇرىقتايتىن قاتال زاڭ قاجەت
ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 2024 جىلى 22 مىڭنان اسا ينتەرنەتتەگى الاياقتىق وقيعاسى تىركەلىپ, ودان كەلگەن شىعىن شامامەن 45,5 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. وسى ماسەلەگە قاتىستى ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتجان بازاربەك بيىل ءساۋىر ايىندا باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆقا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ينتەرنەتتەگى الاياقتىقتى انىقتاۋ كورسەتكىشى نەبارى 36,4 پايىزدى قۇرايتىنىن ايتتى. ويتكەنى قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابىندا تسيفرلىق سالاداعى الاياقتىقتىڭ ءتۇرى جەتكىلىكتى تۇردە كورسەتىلمەگەن. دەپۋتاتتىڭ كەلتىرگەن دايەكتەمەلەرىندە زاڭدا كەيبىر جاعدايداعى سانكتسيالار (اسىرەسە ايىپپۇلدار) كەلتىرىلگەن زالالدىڭ كولەمىنە, اسىرەسە ءىرى جانە اسا ءىرى كولەمدەگى الاياقتىق جاعدايلارىندا سايكەس كەلمەۋى مۇمكىن. وسى ورايدا ب.بازاربەك بىرنەشە ۇسىنىس جاسادى. الدىمەن ونلاين نەسيە الۋ كەزىندە ازامات قارجى ينستيتۋتىنىڭ فيليالىندا مىندەتتى تۇردە بولۋى قاجەت دەيدى. سونداي-اق بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنا جەكە تۇلعالاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىمەن, اتاپ ايتقاندا 21 جاسقا تولماعان جانە 55 جاستان اسقان تۇلعالارمەن ولاردىڭ جازباشا كەلىسىمىن العاننان كەيىن عانا نەسيەلىك كەلىسىمشارت جاساسۋ كەرەك.
دەپۋتاتتىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەرگەن باس پروكۋروردىڭ ايتۋىنشا, جابىرلەنۋشىلەردىڭ قۇقىن قورعاۋ ماقساتىندا 2024 جىلدىڭ ماۋسىمىندا «بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى» زاڭعا الاياقتىق ارەكەتتەردىڭ سەبەپتەرى مەن زارداپتارىن جويۋعا باعىتتالعان قارجى ينستيتۋتتارىنا قويىلاتىن تالاپتاردى ەنگىزۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن. بۇدان سوڭ 2,5 مىڭنان اسا جابىرلەنۋشىنىڭ 3,4 ملرد تەڭگەدەن اسا قارىزىن ءوندىرۋ توقتاتىلعان, ال جابىرلەنۋشىلەردىڭ 1,6 ملرد تەڭگەدەن اسا نەسيەسى ەسەپتەن شىعارىلعان. سونداي-اق وتكەن جىلدىڭ شىلدەسىندە ۇلتتىق بانكتە قارجى ينستيتۋتتارى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اراسىندا الاياقتىق وپەراتسيالارى جانە وسىنداي وپەراتسيالارعا قاتىسى بار تۇلعالار تۋرالى دەرەكتەرمەن جەدەل اقپارات الماسۋ ءۇشىن الاياقتىققا قارسى ورتالىق قۇرىلعان. وندا كۇدىكتى قارجىلىق وپەراتسيالار بويىنشا 2,2 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات بۇعاتتالعان.
دروپتار جاۋاپسىز قالمايدى
سونداي-اق دروپتاردى زاڭ جۇزىندە جاۋاپقا تارتۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلىپ كەلەدى. ويتكەنى زاڭناماداعى بۇل ولقىلىق الاياقتاردىڭ سىبايلاستارىنا جاۋاپكەرشىلىكتەن جالتارىپ, باسقا دا ازاماتتاردى قىلمىستىق وربيتاعا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرۋى مۇمكىن. وسى ورايدا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا وتكەن بريفينگتە ءىىم كيبەرقىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى جاندوس ءسۇيىنباي دروپتاردىڭ زاڭنان جالتارمايتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر ولار ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن انتيفرود-ورتالىعىندا قاجەتتى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. ناتيجەسىندە وسى پلاتفورما ارقىلى ازاماتتاردان ۇرلانباق بولعان 2,6 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجاتتىڭ قولدى بولۋىنا جول بەرىلمەگەن.
«بايلانىس وپەراتورلارىمەن بىرلەسىپ, «انتيفرود» جۇيەسى ەنگىزىلدى. سول ارقىلى شەتەلدەن جالعان نومىرلەردەن 66,9 ملن قوڭىراۋ بۇعاتتالدى, 870 ادام قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, قولدانىستاعى زاڭناماعا الاياقتىق قارىزداردى بەرۋ تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار نورما ەنگىزىلدى. ونىڭ ىشىندە ءوز ەركىمەن نەسيە الۋدان باس تارتۋ, بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋسىز ونلاين-نەسيە بەرۋگە بانكتەرگە تىيىم سالۋ, جۇبايىنىڭ كەلىسىمىنسىز نەسيە بەرۋگە تىيىم سالۋ, 150 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن جوعارى سوماعا ونلاين-نەسيە بەرۋ مەرزىمى ءبىر تاۋلىككە دەيىن ۇزارتىلدى. ءبىرىنشى نەسيە بانك بولىمشەلەرىندە عانا راسىمدەلەدى», دەدى ج.ءسۇيىنباي.
قازىر دروپتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىنا مەملەكەت باسشىسى قول قويۋى ءۇشىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە جولداندى.
شەتەلدىكتەرمەن بىرگە ارەكەت ەتەدى
ج.ءسۇيىنبايدىڭ ايتۋىنشا, جالپى كيبەرقىلمىس الەمدە ءورشىپ تۇر. الاياقتار تسيفرلىق كەڭىستىكتىڭ انونيمدىلىگىن, الەۋمەتتىك ينجەنەريانى, نەيروجەلىلەر مەن ديپفەيكتەردى پايدالانىپ, ايلاسىن اسىرىپ جاتىر. ولار بيلىك وكىلدەرى نە حالىقارالىق قۇرىلىمداردىڭ اتىن جامىلىپ, ازاماتتاردى الدايدى.
«IT تەحنولوگيالاردىڭ قارقىندى دامۋىنا بايلانىستى كەيىنگى 8 جىلدا مۇنداي قىلمىستار سانى 10 ەسەدەن اسا ءوستى. جىل باسىنان بەرى 11 مىڭنان اسا وسىنداي قىلمىس تىركەلدى. مينيسترلىك كيبەرقاۋىپتەرگە قارسى ءتيىمدى شارالار قابىلداپ جاتىر», دەدى سپيكەر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىمىندا وڭىرلىك بولىنىستەرى بار ارنايى دەپارتامەنت قۇرىلدى. بۇل بولىنىستەر كيبەرقىلمىستاردى اشۋمەن عانا ەمەس, جالپى زاڭنامالىق, ۇيىمداستىرۋ, الدىن الۋ بويىنشا جۇمىستارمەن دە اينالىسادى. بايلانىس وپەراتورلارىمەن بىرلەسىپ, تىركەلمەگەن SIM-كارتالاردى ينتەرنەت ارقىلى قوڭىراۋ شالۋعا جانە مەسسەندجەرلەردە ءانونيمدى اككاۋنتتار اشۋعا پايدالانىلاتىن SIM-بوكستار انىقتالعان.
ءىمم وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 6 ايدا وسىنداي 74 قۇرىلعى مەن 88 مىڭنان اسا تىركەلمەگەن SIM-كارتا تاركىلەنگەن. وسى قىلمىستاردى جاسادى دەگەن كۇدىكپەن 30 ادام قاماۋعا الىنعان, ونىڭ تەڭ جارتىسى – شەتەل ازاماتتارى. ينتەرنەت كەڭىستىگىنە تۇراقتى تۇردە مونيتورينگ جۇرگىزگەن ماماندار زاڭعا قايشى مازمۇنى بار 59 مىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستى انىقتاپ, ونى بۇعاتتاۋعا جولداعان.
كيبەرقىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتى الاياقتاردى شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن بىرلەسىپ انىقتاپ, ولارمەن تىكەلەي بايلانىس جانە جەدەل اقپارات الماسۋ ارنالارىن ازىرلەدى. جىل باسىندا ماماندار ارمەنيادا بىرلەسكەن وپەراتسيا وتكىزىپ, ەۋروپا مەن تمد ەلدەرىنىڭ تۇرعىندارىن الداپ كەلگەن الاياقتار اشقان 2 كولل-ورتالىعىن جويدى. ولار ازاماتتاردى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا اقشا سالۋ سىلتاۋىمەن الداپ وتىرعان.
سونىمەن قاتار استانا, الماتى قالالارىندا ورنالاسقان 5 كولل-ورتالىقتىڭ قىزمەتى انىقتالىپ, جويىلدى.
«شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا كومپيۋتەرلىك قىلمىستار تۋرالى ەۋروپا كونۆەنتسياسى مەن كيبەرقىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ كونۆەنتسياسىنا قوسىلۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر», دەدى ج.ءسۇيىنباي.
