ەتنو-لاگەردىڭ ەكىنشى كۇنى. ورتالىق ازيادان, ەۋروپادان, ءتىپتى امەريكا قۇرلىعىنان جينالعان 150-گە جۋىق قازاق بالاسى بۋرابايدا باس قوستى. ءبىر-بىرىمەن تانىسىپ, تابىسىپ جاتقان وقۋشىلار ءماز-مەيرام.
وسى ساتتە مەرەكەلىك شاراعا دايىندالىپ, وزىنەن ۇلكەن دومبىراسىن شەرتىپ تۇرعان بالاقاي كوزىمىزگە ەرەكشە جىلى ۇشىرادى. جاقىن بارىپ تانىستىق. ون جاسار دۋلات قىلىشباي قاراقالپاقستاننىڭ نۇكىس قالاسىنان كەلىپتى.
– ءوزىڭ ونەرلى جىگىت سەكىلدىسىڭ؟
– ءيا, دومبىرامەن ءان ايتىپ, تەرمە ورىندايتىنىم بار.
– ءاپ, بارەكەلدى! بولاشاقتا كىم بولاسىڭ؟
– مەيرامبەك بەسپاەۆ!
مىنە, جاۋاپ! باۋىرىمىزدىڭ اسقاق ارمانى مەن اپپاق كوڭىلىنە شەكسىز ريزا بولدىق. سودان سوڭ ونىڭ جانىندا تۇرعان ايگەرىم ساپارباەۆانى دا سوزگە تارتتىق.
– ايگەرىم, قازاقستانعا بۇل نەشىنشى كەلۋىڭ؟
– العاش رەت كەلىپ تۇرمىن. وسى لاگەردى ەكى جىل بۇرىن ەستىپ, ىرىكتەۋدەن ءوتۋ ءۇشىن ءتۇرلى سايىسقا قاتىستىم.
– سوندا نەمەن اينالىساسىڭ؟ قانداي جەتىستىكتەرىڭ بار؟
– جاقىندا عانا قول كۇرەستەن ازيا چەمپيونى اتاندىم. بۇيىرسا, الماتىداعى سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىنا وقۋعا تۇسكىم كەلەدى.
وسىلاي, بالالارعا «بارەكەلدى» دەسىپ, كوپتەن كۇتكەن ەتنو-لاگەردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستىق. ناعىز ەمىرەنگەن, تەبىرەنگەن ءسات سول كەزدە بولدى. توعىز مەملەكەتتەن كەلگەن 130 قازاق بالاسى وڭ قولدارىن كەۋدە تۇستارىنا قويىپ, مەملەكەتتىك ءانۇراندى شىرقاعاندا ءبىز وتىرعان ساراي كۇمبىرلەپ كەتتى. كىم بىلەدى, «ۇرپاققا جول اشقان, كەڭ-بايتاق جەرىم بار. بىرلىگى جاراسقان, تاۋەلسىز ەلىم بار», دەگەن جولداردى شەتەلدەگى قازاق بالاسى وسى ساتتە العاش رەت ايتقان بولۋى مۇمكىن عوي...
تاعى ءبىر مەرەيلى مەزەتتىڭ ءبىرى – ساحناعا جيىرما شاقتى بالانىڭ كوتەرىلىپ, «بالبىراۋىن» كۇيىن ورىنداعان ءسات. جۇرەگىمىز شىمىرلاپ, كوڭىلىمىز كادىمگىدەي تولقىپ كەتتى. سەبەبى وسى ءىس-شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتى باستالماس بۇرىن ءبىر بالاقايمەن اڭگىمەلەسكەنبىز. ول: «بولمەدە قازىر ءۇش بالا بىرگە جاتىرمىز, بىراق جان-جاقتان كەلگەن سوڭ, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ءتىلىمىزدى ءتۇسىنۋ وڭاي بولماي تۇر. ءبىر تاڭعالارلىعى, ۇشەۋمىز دە دومبىرا شەرتە الادى ەكەنبىز. ءبىزدى ءدال قازىر ءتىل ەمەس, كۇي بىرىكتىرىپ تۇر!» دەگەن ەدى. وسىدان سوڭ ساحناداعى «بالبىراۋىن» تارتقان بالالارعا ەت-جۇرەگىڭ ەلجىرەمەۋى مۇمكىن ەمەس.
كەيىن بۇل زالدا ء«بىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي», «قازاق وسى» سىندى پاتريوتتىق اندەر بىرىنەن سوڭ ءبىرى ورىندالىپ, ولەڭدەر وقىلدى. ساحناعا قاۋىمداستىقتىڭ وكىلدەرى شىعىپ, قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ, بالالارعا كوڭىلدى دەمالىس تىلەدى.
– «اتاسىن الدىرامىن دەسەڭ, بوتاسىن الدىر» دەيدى عوي. بۇگىن بالالاردىڭ قازاقستاندا دەمالىپ, ۇيلەرىنە جاقسى اسەردە قايتۋى – ەرتەڭ شەتەلدەگى قانداستاردىڭ اتامەكەنگە كەلۋىنە جول اشادى. وسى جوبا ارقىلى قانشاما بالا ءوزىنىڭ اتا-اناسىنا كوشىپ كەلۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتقان. ون ءتورت كۇن بويى ەتنو-لاگەردە بالالار تەگىن دەمالادى. سونداي-اق وسى جوبا اياسىندا ءبىلىم كورمەسىن ۇيىمداستىرامىز. ياعني ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارى بالالارعا ءتۇرلى ماماندىقتى تانىستىرادى. وسى ءبىلىم كورمەسىنەن سوڭ بالالار «قازاقستاندا وقيمىن» دەپ جاتسا, ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش. سوندىقتان بۇل ءىس-شارانى جىل سايىن ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا لاگەرگە كەلەتىن بالالاردىڭ سانىن ارتتىرعىمىز كەلەدى, – دەدى «وتانداستار» قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى اليبەك جۇرقادام.
«IQanat» مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى جانيا ەسماعامبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەكى اپتا بويى قاتىسۋشىلار قازاق ءتىلى, قازاقستان تاريحى پاندەرىنەن ساباق ءوتىپ, كيىز ءۇي قۇرىپ, اتقا ءمىنىپ, دومبىرا مەن وزگە ۇلتتىق اسپاپتاردا ويناۋدى ۇيرەنەدى.
– ەكى جىل بۇرىن وسى لاگەرگە شەكارانىڭ ار جاعىنان نۇرگۇل دەگەن قىزىمىز كەلگەن ەدى. ال بۇگىن ءوزى سول جاقتان بىرنەشە وقۋشىنى ەرتىپ اكەلىپ, ولارعا ەلىمىزدى تانىستىرىپ جاتىر. سونداي-اق «ۇلتتىق مۇرا – دومبىرا» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرىن جاسادى. ءبىز ءۇشىن بۇل – ۇلكەن مارتەبە. ماقساتىمىز – بالالاردىڭ جازعى دەمالىسىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرا وتىرىپ, ۇلتتىق سانا-سەزىمى قالىپتاسقان, جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى ءوزارا ۇشتاستىرا الاتىن ۇلتجاندى تۇلعا تاربيەلەۋ. بۇگىنگى بالا – ەرتەڭگى حالىق. ەلگە كەلگەن سوڭ, بۇل بالالار ءبىر-بىرىمەن تانىسادى, تابىسادى, ءبىر-بىرىنە باۋىر باسىپ, دوس بولادى. تەرەڭ قارايتىن بولساق, ىنتىماق-بىرلىك وسى جەردەن باستالادى. ءسويتىپ, وسى جەتكىنشەكتەر كەلەشەكتە ەلىمىزدى ءارى قاراي كوركەيتەدى. مۇنداعى يگى ءىس-شارالاردىڭ ءبارى دە ولاردىڭ تاربيەسىنە وڭ ىقپال ەتەدى. ون ءتورت كۇندە اجەپتاۋىر ءتىل سىندىرىپ قايتادى. العاشىندا ءبىر-بىرىنەن توسىرقاعانىمەن, كەتەرلەرىندە جىلاپ قوشتاسادى, – دەدى جانيا ەسماعامبەتوۆا.
بالالارمەن 15 كۇن بويى بىرگە بولىپ, بارلىق ءىس-شارادا باسى-قاسىندا ءجۇرىپ, ولارعا جەتەكشىلىك ەتەتىن – ۇيىمداستىرۋشى ۇستازدار. سولاردىڭ ءبىرى دۋمان باقىتنۇردىڭ ايتۋىنشا, ءدال وسىنداي حالىقارالىق لاگەردىڭ قىزىعى مەن قيىنشىلىعى قاتار جۇرەدى.
– ويتكەنى ءبارى دە قازاق بالالار بولعانىمەن, جان-جاقتان كەلگەننەن كەيىن اۋەل باستا ءبىر-ءبىرىن ءتۇسىنىسىپ كەتۋ وڭايعا سوقپايدى. ءتىپتى ارقايسىسىنىڭ ازىلدەرى دە ءارتۇرلى. بىراق بالالار 9 مەملەكەتتەن كەلگەنىنە قاراماستان, ءبىر شاڭىراق استىندا بولعاننان كەيىن, كوپ ۇزاماي تەز ءتىل تابىسىپ كەتەدى. ءتۇرلى ويىن مەن ءىس-شارا ارقاسىندا ۇجىمداسىپ, ءبىر-بىرىنە باۋىر باسىپ قالادى. بالالار جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي بىرنەشە ورداعا بولىنگەن. 9 ەلدەن كەلگەن بالالار ءبىر توپتا بولۋى دا مۇمكىن. ەندى قىزىعى سول, ولار ءبىر ۇجىم بولعاننان كەيىن ءتۇرلى جارىستار ورتاق ۇراندارىن ايتىپ, ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتىپ, 14 كۇننەن كەيىن ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي بولىپ كەتەدى, – دەيدى د.باقىتنۇر.
ەتنو-لاگەرگە سوناۋ امەريكا قۇراما شتاتىنان, ەۋروپادان كەلگەن بالالار تىلشىلەرگە وزدەرىنىڭ العاشقى اسەرى تۋرالى ايتىپ جاتتى. سونىڭ ءبىرى – پولشانىڭ ۆارشاۆا قالاسىنان كەلگەن نۇربانۋ سەرىك.
– بۇل جاققا اتا-انام دا ءالى كەلىپ كورگەن جوق. ولاردىڭ «اتامەكەنگە كوشەمىز» دەگەنىن ەستىپ ءجۇرمىن. بۇيىرسا, ول كۇنگە دە جەتەمىز دەپ ويلايمىن. جالپى, ءبىز ۇيدە تەك قانا قازاقشا سويلەسەمىز. بىراق سىنىپتاعى دوستارىممەن اعىلشىن, پولياك تىلدەرىندە ديالوگ قۇرامىز. ولار مەنى نۇريا دەپ اتايدى. ءوزىم بولاشاقتا اتاقتى ديزاينەر بولسام دەيمىن. ال بۇل لاگەر تۋرالى العاش تۋىستارىمنان ەستىدىم. سودان الەۋمەتتىك جەلىدەن وسى دەمالىس ورنىن تاۋىپ الدىم. بۋرابايداعى بالالاردىڭ اتقا ءمىنىپ, التىباقان تەۋىپ, اسىر سالىپ ويناپ جاتقانىن كورىپ, «مەن دە بارسام عوي» دەپ, قىزىعا قارايتىن بولدىم. مىنەكي, ەكى-ءۇش كۇن بۇرىن اڭساعان اتامەكەنىمە جەتتىم. ۇشاقتان تۇسكەندەگى اسەر-سەزىمىمدى ايتىپ جەتكىزە المايمىن. ال اتا-انام مەنەن بەتەر قۋانىپ جاتىر, – دەپ اعىنان جارىلدى ن.سەرىك.
ال موڭعوليانىڭ ۇلان-باتىر قالاسىنان كەلگەن ەرالى روبوتتەحنيكاعا قىزىعادى ەكەن.
– مەن جاقىندا نيۋ-يوركتە وتكەن ماتەماتيكا وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اتاندىم. روبوتتەحنيكا سالاسى قازاقستاندا دا قارقىندى دامىپ جاتقانىن بىلەمىن. قازىردىڭ وزىندە وسى باعىتقا قىزىعاتىن ءوزىم سەكىلدى بالالارمەن تانىسىپ ۇلگەردىم. كەيىن ءبارىمىز ۇيىمىزگە قايتقان سوڭ دا, بايلانىسىمىزدى ۇزبەس ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشالارىمىزعا جازىلىپ الدىق, – دەيدى ە.التىنبەك.
ءيا, وسىلايشا اتاجۇرتقا العاش اياق باسقان جاس جەتكىنشەكتەر ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن سۋسىنداپ, ءبىر-بىرىنە باۋىر باسىپ جاتىر. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن بالالاردى ورتاق تاريح, ورتاق ءتىل مەن ونەر بىرىكتىرىپ تۇر. ەندەشە,
«Jas Qazaq» – الىستاعى اعايىننىڭ اراسىن جالعايتىن التىن كوپىردىڭ ناق ءوزى.
