ۋرسۋلا فون دەر ليايەن قىزمەتىندە قالدى

داۋدىڭ باسى – Pfizer ۆاكتسيناسى

شىلدەنىڭ 7-ءسى كۇنى ستراسبۋرگتە ەۋرو­پارلامەنتتىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا ەۋروكوميسسياعا سەنىمسىزدىك ۆوتۋمىنا قاتىستى پىكىرتالاس ءوتتى. سەنىمسىزدىك ۆوتۋمىن قابىلداۋدى رۋمىنيالىق دەپۋتات گەورگە پيپەرا ۇسىنعان ەدى. ول ەۋرو­كوميسسيا باسشىسى ۋرسۋلا فون دەر ليايەندى Covid-19 پاندەمياسى كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەردى دەپ ايىپ­تاپ, بارلىق كوميسسيانىڭ وتستاۆكاعا كەتۋىن تالاپ ەتەتىن ۇسىنىس دايىندادى. مۇنى 75 ەۋروپارلامەنت دەپۋتاتى قولدادى, ياعني ۆوتۋم قابىلداۋعا جەتكىلىكتى داۋىس جينالدى.

الايدا ۋرسۋلا فون دەر ليايەنگە جانە ونىڭ اتقارۋشى كەڭەسىنە سەنىمسىزدىك تانىت­قان ەۋروپارلامەنت ناعىز داۋىس بەرۋ كە­زىندە قاجەتتى داۋىس جيناي المادى. ەۋرو­پارلامەنتتىڭ 360 دەپۋتاتى قارارعا قارسى داۋىس بەرىپ, 175-ءى قولداپ, 18-ءى قالىس قالدى.

بۇل ماسەلە مىنادان باستالدى. 2023 جىلدىڭ قاڭتارىندا The New York Times (NYT) فون دەر ليايەننىڭ Covid-19 ۆاكتسينالارىنىڭ ءبىرىن جاساعان Pfizer كومپانياسىنىڭ باسشىسى البەرت بۋرلامەن حات الماسقانىن العا تارتىپ, ونىڭ ماتىنىنە قول جەتكىزۋدى تالاپ ەتتى. گازەتتىڭ حابارلاۋىنشا, ولار 2021 جىلى حات ارقىلى ەو ءۇشىن 35 ملرد ەۋروعا ۆاكتسينانىڭ 1,8 ملرد دوزاسىن ساتىپ الۋ ماسەلەسىن تالقىلاعان. ەۋروكوميسسيا باسشىسى البەرت بۋرلامەن جاسىرىن كەلىسسوز جۇرگىزىپ, ساتىپ الىنعان ۆاكتسينانىڭ سانى قاجەتتى مولشەردەن ايتارلىقتاي اسىپ كەتۋى مۇمكىن دەپ كۇدىكتەندى NYT. ەۋروكوميسسيا NYT-ءتىڭ حات الماسۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قابىلدامادى, سۇرالعان قۇجاتتاردىڭ جوقتىعىن ايتقان سوڭ, گازەت سوتقا جۇگىندى.

2024 جىلدىڭ قاراشاسىندا ەۋرو­كوميسسيا پاندەميا كەزىندە فون دەر ليايەن مەن بۋرلا اراسىنداعى ماتىندىك حابارلامالار ساقتالماعانىن رەسمي حابارلادى. ەك حات الماسۋدا ۆاكتسينالاردى ساتىپ الۋ تۋرالى كەلىسىمشارتتىڭ تالاپتارى تال­قىلانباعان دەپ سەندىردى. الايدا وسى جىلدىڭ مامىرىندا ەۋروپالىق وداقتىڭ سوتى NYT-ءتى جاقتاپ, ەۋروكوميسسيا جۋر­ناليستەرمەن اراداعى اشىقتىق ەرەجە­لە­رىن بۇزدى دەگەن شەشىم قابىلدادى.

بۇعان دەيىن بۇل ماسەلەگە پىكىر بىلدىر­مەگەن فون دەر ليايەن ۆوتۋمعا قاتىستى وتكەن پىكىرتالاستا: «كەلىسىلگەن ءاربىر كەلى­سىم­شارتتى ەو-عا مۇشە 27 مەملەكەت­تىڭ ارقاي­سىسى قول قويماس بۇرىن ءجىتى زەرتتەپ, قا­رادى. ماقۇلدادى. ەشقانداي قۇپيا, جاسىرىن باپتار بولعان جوق», دەپ تۇسىنىكتەمە بەردى.

سونداي-اق ۋرسۋلا فون دەر ليايەن ۆاكتسينا وندىرۋشىلەرىمەن ءوزى تىكەلەي سويلەسكەنىن مويىندادى.

«مەن ۆاكتسينا شىعاراتىن كومپانيا­لاردىڭ باسشىلارىمەن سول كەزدە سويلەس­كەنىم ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. جەتەكشى ەپيدەميولوگ, ۆيرۋسولوگتەرمەن دە كەڭەستىم. ۆاكتسينالاردى ساتىپ الۋ تۋرالى كەلىسىم­شارتتار ەۋروپانىڭ مۇددەلەرىنە قايشى كەلەدى دەگەن ايىپتاۋلارعا نەگىز جوق», دەپ قوستى ەك باسشىسى.

بۇعان قوسا 2023 جىلى بەلگيالىق لوببيست فرەدەريك بالدان دا فون دەر ليايەنگە قارسى سوتقا شاعىم ءتۇسىردى. وعان نەگىز بولعان – وسى ۆاكتسينا ساتىپ الۋداعى زاڭ بۇزۋشىلىق. بالدان ايىپتاۋىنا ۆەنگريا مەن پولشانىڭ جەكە تۇلعالا­رى, ساياسي پارتيالارى مەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرى دە قوسىلدى. تەرگەۋگە ەۋروپالىق پروكۋراتۋرا (EPPO) دا ارالاستى. الايدا جىل باسىندا بەلگيانىڭ لەج قالاسىنىڭ سوتى بالداننىڭ تالاپ-ارىزىن سول كۇيى قالدىردى, سەبەبى تالاپكەر ونىڭ «جەكە زارداپ شەككەنىن» دالەلدەي المادى.

قايراتكەردىڭ ساياسي بەدەلىنە نۇقسان كەلمەيدى

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, سەنىمسىز­دىك ۆوتۋمى ەۋروكوميسسيا باسشىسىنىڭ بەدەلىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتپەيدى. ءبىر جاعىنان ەۋروپارلامەنتتەگى كۇشتەردىڭ قازىرگى بالانسىن ەسكەرە وتىرىپ, فون دەر ليايەن مەن ونىڭ كومانداسىنىڭ وتستاۆكاعا كەتۋى ەكىتالاي. ويتكەنى وتكەن جىلى ەۋروپالىق سايلاۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەۋروپاشىل كۇشتەر فون دەر ليايەننىڭ ءوزى كىرەتىن ەۋروپا حالىقتىق پارتياسى (EPP) جانە سوتسياليستەر مەن دەموكراتتاردىڭ پروگرەسسيۆتى اليانسى (S&D) جەڭىسكە جەتتى. ولار پارلامەنتتەگى 324-ورىندى يەلەنىپ وتىر.

وڭشىل جانە اسىرە وڭشىل كۇشتەر 2024 جىلى ەۋروپارلامەنتتەگى وكىلدىكتەرىن ايتارلىقتاي ارتتىرعانىنا قاراماستان, ولاردىڭ فون دەر ليايەندى وتستاۆكاعا كەتۋگە ماجبۇرلەۋى تابىستى بولمايدى دەگەن پىكىردە ساراپشىلار. ماسەلەن, Politico اتاپ وتكەندەي, تسەنتريستەر بۇعان مۇددەلى ەمەس. Renew Europe (ەۋروپانى جاڭارتۋ) ليبەرالدى فراكتسياسى (77 دەپۋتات) دا, «جا­سىل­دار» (53-ورىن) دا ەۋروكوميسسيانىڭ تا­را­تىلۋىنا قارسى داۋىس بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر.

سونداي-اق ەۋروپالىق ساياساتتى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى سوفيا رۋسساكتىڭ ايتۋىنشا, سەنىمسىزدىك ۆوتۋمىن بەرۋ ارەكەتى ءساتسىز بولىپ, فون دەر ليايەنگە ايتارلىقتاي زيان تيگىزبەيدى. 2014 جىلى ەۋروكوميسسيانىڭ سول كەزدەگى توراعاسى جان-كلود يۋنكەرگە دە قارسى سەنىمسىزدىك ۆوتۋمى قولدانىلعان جانە بۇل ۇسىنىس يۋنكەرگە ەشقانداي زيان كەلتىرمەگەنىن العا تارتتى رۋسساك Deutsche Welle (نەمىس تولقىنى) ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.

ەۋروپالىق اقپارات ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى نيكولاي توپورنين دە ربك سايتىنا بەرگەن سۇحباتىندا قازىرگى ۋاقىتتا فون دەر ليايەننىڭ ورنىن باساتىن ەشكىم جوق, سوندىقتان ونى ورنىنان تايدىرۋ دۇرىس شەشىم ەمەس ەكەنىن ايتادى.

«بۇل سەنىمسىزدىك ۆوتۋمى فون دەر ليايەن مانسابىنداعى جاعىمسىز ءبىر ەپيزود رەتىندە قالارى ءسوزسىز. دەسە دە قازىر ونىڭ ەۋروكوميسسيا باسشىسى رەتىندەگى نەگىزگى ۇستانىمىنا ەشتەڭە اسەر ەتىپ وتىرعان جوق, ول ءالى دە سەنىمگە يە», دەپ اتاپ ءوتتى ن.توپورنين.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپار­لامەنت پەن ەۋروكوميسسيا اراسىنداعى كەلىس­پەۋشىلىكتەر مەزگىل-مەزگىلمەن تۋىن­داپ وتىرادى, بۇل قالىپتى جاعداي, ودان ايتار­لىقتاي داۋ تۋىنداپ كەتۋى ەكى­تالاي. ويتكەنى ەۋروكوميسسيا كەيىنگى كەزدە, كەرى­سىنشە, ەۋروپارلامەنتتىڭ زاڭدى كۇشى جوق قارار­لارىنا ءمان بەرە باستادى. ەۋروكوميسسيا وزدەرىن وتستاۆكاعا ەۋروپارلامەنت دەپۋتاتتارى عانا جىبەرە الاتىنىن جاقسى تۇسىنەدى, سوندىقتان ولارمەن قايشىلىققا تۇسكىسى كەلمەيدى.

بۇعان قوسا بۇل فون دەر ليايەننىڭ سىباي­لاس جەمقورلىق جانجالىنا تاپ بولۋى ءبىرىنشى رەت ەمەس: ول گەرمانيا­نىڭ قورعانىس ءمينيسترى (2013–2019) قىز­مە­تىن اتقارعان كەزدە دە قارجى جىم­قىر­دى دەگەن كۇدىككە ءىلىندى. وسىعان باي­لانىس­تى ەۋروكوميسسيانىڭ باسشىسى لاۋازىمىندا ول بۋندەستاگتىڭ ارنايى كوميتەتىندە قورعانىس مينيسترلىگى­­نىڭ سىرتقى كونسۋلتانتتارمەن ميلليون­دا­عان دوللارلىق كەلىسىمشارتتار جاساۋ قاجەتتىلىگىن تۇسىندىرە وتىرىپ, كۋا­لىك بەرۋگە ءماجبۇر بولدى. پالاتا سونىمەن قاتار دەپارتامەنتتى سيريالىق بوسقىنداردى وڭالتۋ باعدارلاماسىنا قاراجاتتى نەگىزسىز ءبولدى دەپ ايىپتادى: بۋندەسۆەر ءاربىر قاتىسۋشىعا شامامەن 23 مىڭ ەۋرو بولگەن, ال اۋديتورلاردىڭ پىكىرىنشە, وسىعان ۇقساس باعدارلامالار ءبىر قاتىسۋشىعا نەبارى 1 800 ەۋرو جۇم­ساعان. الايدا جانجال كوپ ۇزاماي باسىل­دى. Spiegel پورتالىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قورعانىس مينيسترلىگى وقيعانى ءجىتى تۇسىندىرۋگە ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتپاعان, ال فون دەر ليايەن بولسا مانسابى جوعارىلاپ كەتە باردى.

ەلىمىز بەن ەۋروپا اراسىنداعى بايلانىستى ايتا كەتەر بولساق, ەكى ارا­داعى كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىك جانە ىنتى­ماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىم قازاقستان مەن ەۋروپا وداعىنىڭ سان قىرلى ىقپال­داستىعىنا نەگىز بولىپ وتىر. بۇل – ەنەرگەتيكا, ءىرى ينفراقۇرىلىم جانە ونەركاسىپ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ, كولىك-لوگيستيكا جەلىلەرىن كەڭەيتۋ, سونداي-اق تسيفرلىق يننوۆاتسيا, وزىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت باعىتىنداعى سەرىك­تەستىك.