قازاق تاريحىنداعى جىراۋ مەن جىرشىنىڭ ەسەبىنە جەتۋ قيىن شىعار. دەگەنمەن مۇندا داڭقى جەر جارعان, سوڭىندا وشپەس ءسوز قالعان داڭعايىرلارىنىڭ ەسىمى مەن ءومىر سۇرگەن ۋاقىتى تاڭبالانىپتى.
تونىكوك, قورقىت, كەتبۇعا, سىپىرا, قازتۋعاننان قايىرعاندا, وسى زامانعا دەيىنگى 110 جىراۋ ەسىمى اتالىپتى. ۇلكەن ءمارمار تاستى كەلىستىرە قالقايتىپ, «عاسىرلار ءۇنى: جىراۋلار مەن جىرشىلار» دەگەن ايدار استىنا اتى-ءجونىن تىزبەلەپتى. اراسىندا اتاۋسىز قالىڭقىراپ جۇرگەن نىسانباي جىراۋ ەسىمى بارىنا قۋاندىق. بۇعان دەيىن ءدال وسى تۇسقا تۋرا وسىنداي كولەمدە كۇيشى-كومپوزيتورلاردىڭ ەسىمى مەن ءومىر سۇرگەن ۋاقىتى كورسەتىلىپ قاشالعان ءمارمار تاس ورناتىلىپتى. قاسىنا جىراۋلار مەن جىرشىلار تۇرعىزىلعالى كۇيشىلەر اللەياسىنىڭ سالماعى تىپتەن ارتقانداي. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا العاشقى قۇتتىقتاۋ ءسوزدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ كەڭەسشىسى ەرالى توعجانوۆ سويلەدى.
«تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرەتىن وسىنداي ءىس-شارالاردى وتكىزەتىن مۇمكىندىگىمىز بار. قاي ەلگە بارساق تا, ءبىزدى قورعاپ-قولپاشتايتىن جالعىز وتان – قازاقستان. قازاقستاننىڭ تولقۇجاتى قالتاڭىزدا بولسا, سول ءسىزدىڭ قالقانىڭىز. سوندىقتان دومبىرا كۇنىمەن قاتار كەلگەن ازاتتىقتىڭ بەلگىسى استانا كۇنى دە قۇتتى بولسىن!
شىعىس قازاقستاننان ءبىزدىڭ ەرامىزعا دەيىنگى 5 مىڭ جىل بۇرىنعى دومبىرا تابىلدى. دومبىرا – جاي عانا اسپاپ ەمەس, ءبىزدىڭ ۇلى تاريحىمىز. بۇل الاڭ ەلگە, ۇرپاققا كەرەك. حالىقتىڭ رۋحانياتى مەن تانىمىنا قىزمەت ەتەتىن دۇنيە دەپ ويلايمىن. VI عاسىرداعى كۇلتەگىننەن باستالىپ, قالامقاس وراشەۆا اپامىزدان اياقتالىپتى. وسىنداعى الماس الماتوۆ اعالار ءبىلىپ وتىر. قازاق تاريحىندا 400-گە جۋىق جىراۋلار مەن جىرشىلار بار ەكەن. سونىڭ اراسىنان تاڭداپ 110-ىن العان ەكەن. مۇنىڭ ءبارى ەلدىڭ تاريحى مەن رۋحى, اتسالىسقان ازاماتتارعا العىس ايتامىز», دەدى پرەمەر-مينيستر كەڭەسشىسى.
«باتىرلار جىرى مەن داستانداردى اقىل, جاد, ەس, زەردە كوزىمەن ۇرپاقتان ۇرپاققا بەرىپ, اتالار بويىنداعى تەكتىلىكتى بۇگىنگە جەتكىزگەن داڭعايىر جىراۋلار ەسىمىن تاسقا قاشاپ جازۋ – حالىق پەن ۇلت رۋحىنىڭ جاڭعىرۋى. بولاشاققا دەگەن سانالى قادام, ۇلتتىق رۋحتىڭ سالتانات قۇرۋى سەكىلدى. جىراۋلار مۇراسى – تاريحتىڭ ءتىرى جادىگەرى. مىڭجىلدىق تاريحتى, الداعى جۇزجىلدىقتىڭ فيلوسوفيالىق پايىمدارىن بويىنا تۇتقان مۇرالار ماڭگى جاساي بەرمەكشى», دەدى ك.بايسەيتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, جىرشى الماس الماتوۆ.
مۇنداي يگىلىكتى دۇنيەنى قولعا الىپ, باستاۋ بار دا, ونى جۇزەگە اسىرۋ جاعىن جونگە كەلتىرۋ دە بار. وسى ورايدا استاناداعى الماتى اۋدانىنىڭ اكىمى رۇستەم تاۋەكەلوۆتىڭ ەڭبەگىن اتاپ ءوتتى ءىس باسىنداعىلار. اۋدان اكىمى كوپشىلىكتى دومبىرا كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسۋشى بىرقاتار ازاماتقا العىسحات تابىستادى. «كۇي اناسى» قورىنىڭ باسشىسى تولەگەن قۋانىشەۆ مەرەكەلىك ءىس-شارا بارىسىندا قوردىڭ ءداستۇرلى جورالعىسىن دا ۇمىتپادى. «كۇي اناسى» قورى اشىلعالى بەرى وسىمەن 244-ءشى جاس تالاپقا دومبىرا تابىستادى. بۇل جولعى سىي كۇيشىلەر اللەياسىن اباتتاندىرۋشىلار باسشىسى امانتاي كەرىموۆتىڭ قىزى اياۋلىم امانتايقىزىنا ۇسىنىلدى.
القالاعان الەۋمەتكە الماس الماتوۆ جىردان شاشۋ شاشىپ, مەيىر قاندىرعانداي قىلدى. ءبىرىن ايتىپ توقتاعاندا, ەكىنشى مارتە قولقالادى حالايىق. كورۇعلى جىرىنان راۋشانبەك قىزىلباستىڭ قولىنان قۇتىلىپ ۇرگەنىشتى بەتكە العان كەزىنەن ءۇزىندى تولعادى. كۇيشى تۇرار الىپباەۆ كۇي شالدى. بەلگىلى جىرشى, مادەنيەت قايراتكەرى اماندىق كومەكوۆ وتارلاۋشىلاردىڭ وعىنان ولگەن ەلۋباي قوسىمباەۆتىڭ توپقا تۇسكەندە ايتاتىن تولعاۋىن ايتتى. حالىق اراسىنان جاسى سەكسەن بەستى القىمداعان دومبىراشى بالقاش ناقان ۇلى شىعىپ, «كەربەز كەرىك» كۇيىن تارتىپ, حالىق جىلى قابىلدادى. جاپ-جاس تالاپ دومبىراشى نۇرتورە قاجىمۇراتتىڭ ونەردەگى قادامىنا اق جول تىلەپ تاراستى مەرەكەگە جيىلعان ەل.
