سۇلۋ سىردىڭ شەجىرەشىسىندەي ءبىر ادام بار. سانالى عۇمىرىنىڭ بارلىعىندا يىعىنا فوتواپپاراتىن ءىلىپ, تۋعان جەردىڭ تابيعاتىن, عاجايىپتارىن, سان ءتۇرلى ادامدارىن تاسپاعا باسىپ, الداعى كۇندەرگە اماناتتاپ ءجۇر. كوزىن اشقاننان وبلىستىق «سىر بويى» گازەتىندە جۇمىس ىستەپ, بۇرناعى جىلى زەينەت دەمالىسىنا شىققان بولات وماراليەۆتى اقمەشىت اتىرابىنداعى كارى دە, جاس تا تانيدى. ال ونىڭ قورجىنىن اقتارساڭىز, تۇنعان تاريحقا كەزىگەسىز.
...وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىنىڭ باسى بولسا كەرەك. وبلىستىق گازەت ءفوتوتىلشىسىن اۋىلداردا ءوتىپ جاتقان 1 مامىر مەرەكەسىنەن رەپورتاج جاساۋعا اتتاندىرادى. كۇن جۇرەدى, ءتۇن جۇرەدى ايماقتاعى مەرەكەنىڭ شىرايىن كىرگىزەتىن كادرلار جينايدى. وسىلاي سالت اتتى, ساباۋ قامشىلى جۇرگەنىندە امانگەلدى اۋىلىنا كەلىپ توقتايدى. سويتسە, مۇندا اتشابار اشىلىپ, ۇلتتىق سپورتتىڭ تۇرلەرىنەن جارىس ءوتىپ جاتىر ەكەن. بايگە شاپقان, كوكپار تارتقان, قىز قۋعان حالىقتىڭ كوڭىلى شات-شادىمان. بەلى مىقتى بالۋاندارىن ورتاعا شىعارىپ, كۇرەستىرىپ قىزىققا باتقان. ەندىگى كەزەك بىلەگى مىقتى, كۇشى مىعىم جىگىتتەرگە كەلىپتى. گىر تاسىن كوتەرۋدەن جارىس ءوتىپتى. نەبىر مىقتى ورتاعا شىعىپ, ءزىلباتپان تەمىردى ۇرشىقشا ءيىرىپ, بۇلت-بۇلت ەتكەن بۇلشىق ەتتەرىن ويناتىپ, كۇشىنىڭ باسىم ەكەنىن دالەلدەپ جاتسا كەرەك. وسى تۇستا ەندى ءتاي-ءتاي باسىپ تالتىرەكتەپ جۇرگەن ءبىر بوبەك جۇرت ورتاسىنان جۇگىرىپ ورتاعا شىعادى. سويتەدى دە, 24 كيلولىق گىر تاسىنا تۇرا ۇمتىلادى. شاماسىنا قاراماي, الگىنى كوتەرمەككە ارەكەتتەنەدى. ەكى جاستان ەكى اي ەندى اسقان بالانىڭ بۇل قىلىعى جۇرتشىلىقتى كۇلكىگە كومىپتى. گىر تاسىن كوتەرە الماي, ۇلكەندەردىڭ كۇلكىسىنە ۇركە قاراپ, باسىن قاسىپ تۇرعان بالانىڭ سۋرەتىن بولات وماراليەۆ سۋرەتكە سارت ەتكىزىپ باسىپ الادى. ول گازەتكە باسىلادى. كەيىننەن لەنينگرادتا وتكەن فوتوگرافتاردىڭ حالىقارالىق بايقاۋىنان جۇلدە الادى.
ارادا قانشاما جىلدار وتەدى. جىلدار دەيمىز-اۋ, جاڭا عاسىرعا اياق باسىپ, ونىڭ دا ون جىلدان اسا ۋاقىتىن ارتقا تاستايمىز. ءبىر كەزدەرى شاشى تولقىندانا قايىرىلىپ, كوستيۋم-شالبارىنىڭ قىرى سىنباي, گالستۋگى ەش قيسايماي جۇرەتىن ءفوتوتىلشى دە الپىس دەگەن اسقاردى يەكتەگەن. اقساقالدىققا جەتكەن. بۇرىنعىداي ەل ارالاپ, تۋعان جەرىن تاسپاعا باسپاسا دا, گازەتتىڭ جۇمىسىنا ادالدىعىنان اينىماعان. ەستە جوق ەسكى كۇندەردەن ەستەلىك كەرەك بولسا, جۇرت وماراليەۆكە قاراي جۇگىرەتىن زامان جەتكەن. مىنا جالعاندى ماڭگىلىك مەكەنىنە ايىرباستاعان تالاي اتپال ازاماتتاردىڭ تاسپاداعى بەينەسى كەرەك جاعدايدا بولات اعانىڭ قورجىنى قوتارىلاتىن كەز كەلگەن. جىلدار بويعى جيناعان بايلىعىن بوكەڭ دە ەشكىمنەن قىزعانباي, جامباسىنا باسىپ جاتپاي تەڭدەي ءبولىپ بەرىپ وتىردى.
ەكى كۇندىك دەمالىسىندا گازەتتىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىنان ارىلىپ, ەسكى كولىگىمەن ساياجايىن بەتكە الىپ كەتىپ بارا جاتادى. ەشقانداي ءتارتىپ بۇزباعان سياقتى ەدى. دەگەنمەن, جول جيەگىندە تۇرعان پوليتسيا قىزمەتكەرى توقتاتادى. كاپيتان قۇجاتتارىن سۇرايدى. ءاسىلى, جاپپاي تەكسەرىس بولىپ جاتسا كەرەك. اقساقال جۇرگىزۋشى كۋالىگى مەن كولىكتىڭ قۇجاتتارىن ۇسىنادى. جۇرگىزۋشىنىڭ اتى-ءجونىن وقىعان پوليتسيا قىزمەتكەرى كوزىن ءبىر اشىپ, ءبىر جۇمىپ بوكەڭە تاڭىرقاي قارايدى دا, ءتىلى كۇرمەلىپ قالادى. الدەن ۋاقىتتا عانا ەسىن جيعانداي بولىپ, بىردەن:
– اعا, مەن سىزگە عاشىقپىن,– دەپتى. پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ توسىن ءسوزى مەن ارەكەتىنە ءتىلىنىڭ ءبىزى بار وماراليەۆ:
– اينالايىن, مەنىڭ ەركەكتەرگە ونداي ماحابباتىم جوق,– دەپ جاۋاپ قايىرادى. اپاق-ساپاقتا اسىعىس سويلەگەنىن اڭعارعان پوليتسيا قىزمەتكەرى ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تۇسىندىرە باستايدى.
«مەنىڭ اتىم – تەمىرحان. عاشىقپىن دەگەنىم اعات بولدى. ءوزىڭىزدى قاتتى قۇرمەتتەيمىن دەگىم كەلگەن ەدى. ونىڭ سەبەبى مىنادا. مەن ەكىدەن ەندى اسقاندا ءسىز ءبىزدىڭ اۋىلعا كەلدىڭىز. مەنىڭ گىر تاسىن كوتەرۋگە ارەكەتتەنگەن قالپىمدى سۋرەتكە ءتۇسىردىڭىز. ول كەيىننەن گازەتكە شىقتى. اكەم سول گازەتتىڭ قيىندىسىن ارنايى جيەكتەمەگە سالىپ, ءۇيدىڭ تورىنە ءىلىپ قويدى. استىندا «سۋرەتتى تۇسىرگەن – بولات وماراليەۆ» دەگەن جازۋى بار ەدى. سوندىقتان, اتىڭىزعا كىشكەنتاي كۇنىمنەن قانىق بولىپ ءوستىم. قازىر جاسىم 34-كە كەلدى. پوليتسيا قىزمەتكەرىمىن. وزىڭىزبەن جۇزدەسىپ, تانىسىپ, قولىڭىزدى الىپ امانداسۋ ارمانىم ەدى. سول ارمانىم اياق استىنان, كوكتەن تۇسكەندەي ورىندالا سالعانىنا تاڭعالعاننان ءتىلىم بايلانىپ قالدى عوي»,– دەپتى.
ءبىر سۋرەتتىڭ تاريحى وسىلاي ءورىلىپتى. «سىر بويىنا» بارعانىمىزدا بولات وماراليەۆ باسىنان وتكەن وسى وقيعاسىن ايتىپ, جىميىپ وتىر ەكەن.
– ءومىر عوي, – دەيدى اقساقال. – ءبىز جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىز دەپ ويلايمىز. شىندىعىندا, نەشە ءتۇرلى تاعدىرلاردىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى ەكەنبىز. راسىندا, سولاي بولۋى كەرەك...
ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
