تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى شىمكەنتتە 1920 جىلى اشىلعان. ءا.كەنەسارين جادىگەردى 1931 جىلى 8 ماۋسىمدا تابىستاعان. ونى سول كەزدەگى ەسەپ جۋرنالىنا تىركەلگەن جازبا ارقىلى راستاۋعا بولادى. مۋزەي قۇندى مۇرا ءۇشىن حان نەمەرەسىنە 100 سوم تولەگەن. مۇراجايدا 80 مىڭنان اسا ءارتۇرلى ەكسپونات ساقتالعان. ەڭ كونە جادىگەر سوناۋ تاس عاسىرىنان باستالادى.
قىلىشتىڭ ءجۇزى تەمىردەن سوعىلعان. ۇزىندىعى – 70 سانتيمەتر. قىنى تازا بىلعارىدان ىستەلگەن. سابى اق سۇيەكتەن جاسالعان. ەل بيلەگەن شىڭعىس حان ۇرپاقتارى ءۇشىن اق سۇيەك باعالى سانالعان. سابىنىڭ جىڭىشكە بولۋ سەبەبى حان كەنە ورتا بويلى كىسى بولعان دەسەدى. شايقاستا ۇستاعانعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن ادەيى سولاي جاساعان بولۋى مۇمكىن دەپ توپشىلايدى مۋزەي قىزمەتكەرى ايگۇل تولەنديەۆا. جالپى, كەنەسارىدا سوعىس قارۋى كوپ بولعان. قايقى قىلىش – سونىڭ بىرەۋى عانا.
ا.تولەنديەۆانىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتا كەنەسارى حاننىڭ قىلىشى وتە ەسكى, توت باسقان دەپ كورسەتىلگەن ەكەن. بىراق قىلىش بۇگىنگى تاڭدا جالتىراپ تۇر. ءتىپتى ەلەكتر شامىنان تۇسكەن جارىققا شاعىلىسادى. مۋزەي قىلىشقا ەشقانداي رەستاۆراتسيالىق جۇمىس جۇرگىزبەگەن. قىلىشتىڭ قىنىن عانا اۋىق-اۋىق كامفور مايىمەن ءسۇرتىپ تۇرادى. جادىگەردى كۇتىپ ۇستاۋ ءۇشىن سولاي ىستەيدى. ال قىلىشقا ەكسپونات رەتىندە قويىلعالى بەرى ەشكىم قول تيگىزبەگەن. «مۋزەيدە ىستەپ كەلە جاتقانىما جيىرما جىل بولدى. وسى ۋاقىت ىشىندە قىلىشتى ءسۇرتىپ, تازالاعان كەزىمىز بولعان ەمەس», دەيدى ا.تولەنديەۆا. ماماننىڭ پىكىرىنشە, قىلىشتىڭ جالتىلداۋى ءجۇزىنىڭ تەك تەمىردەن ەمەس, باسقا دا قوسىمشا مەتالداردان سوعىلعان بولۋى ىقتيمال. بىراق مۋزەي وسى كۇنگە دەيىن قىلىشقا ءالى ەشقانداي ساراپتاما جۇرگىزبەگەن. سوندىقتان قاي مەتالدان جاسالعانى تۋرالى ناقتى اقپارات جوق.
ابىلاي حاننىڭ نەمەرەسى كەنەسارى قاسىم ۇلىن بىلمەيتىن قازاق جوق. ول – رەسەي يمپەرياسىنىڭ وتارلاۋ ساياساتىنا قارسى كۇرەسكەن داڭقتى تۇلعا. 36 جاسىندا 1838 جىلى كەنەسارى باستاعان قول اقمولا قامالىن شابۋىلداپ, تاس-تالقان ەتەدى. 1841 جىلى قۇرىلتايدا ءۇش ءجۇزدىڭ بالاسى كەنەسارى قاسىم ۇلىن قازاقتىڭ حانى ەتىپ سايلايدى. سول ساتتەن باستاپ حان كەنە ازاتتىق ءۇشىن كۇرەستى كۇشەيتە تۇسەدى. بىراق وعان رەسەي يمپەرياسى, قوقان حاندىعى, كەيبىر قازاق سۇلتاندارى قارسى تۇرادى. 1847 جىلى كەنەسارى حان 15 مىڭ قولمەن قىرعىز جەرىندە ۇرىس جۇرگىزەدى. بىرنەشە كۇنگە سوزىلعان شايقاستا حان تۇتقىنعا ءتۇسىپ, سوڭىندا قازا تابادى. ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسكەن وسىنداي الىپ تۇلعانىڭ مۇراسى بۇگىندە شىمكەنتتەگى تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىندا ساقتاۋلى تۇر.
ال اتاسىنىڭ قىلىشىن مۋزەيگە تابىستاعان ءازىمحان كەنەسارين – حان كەنەنىڭ 8 ۇلىنىڭ ءبىرى احمەتتىڭ بالاسى. 1878 جىلى شىمكەنتتە تۋعان. وسى قالاداعى ۋچيليششەدە وقىعان. ءا.كەنەسارين – 1905 جىلى رەسەي يمپەرياسى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى س.ۆيتتەگە پەتيتسيا جازعان ازاماتتاردىڭ ءبىرى. 1917 جىلى اۋليەاتا ويازى قازاقتارىنىڭ سەزىن ۇيىمداستىرىپ, ەكىنشى بۇكىلقازاق سەزى توراعاسىنىڭ ورىنباسارلىق قىزمەتىن اتقارعان. 1921 جىلى سىرداريا رەۆوليۋتسيالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىلىعىنا سايلاندى. 1930 جىلى «ۇلتشىلدىق» جالاسىمەن تۇتقىنعا الىنادى. قايقى قىلىش ءا.كەنەسارينگە اتادان بالاعا مۇرا ارقىلى بەرىلگەن. ونى قانشا ۋاقىت وزىندە ساقتاعانى بەلگىسىز. دەيتۇرعانمەن ءبىرىنشى قامالۋدان بوساپ شىققان سوڭ الداعى تاعدىرىنىڭ قالاي بولارىنا الاڭداپ, ازاتتىقتىڭ اق تاڭى ءۇشىن ءوزىن قۇربان ەتكەن اتاسىنىڭ قارۋىن مۋزەيگە تاپسىرىپ ۇلگەرەدى. وكىنىشكە قاراي, ءا.كەنەسارين 1937 جىلى ەكىنشى رەت تۇتقىندالىپ, سول جىلى اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى. رەپرەسسيا قۇربانىنا اينالعان قازاقتىڭ ۇلت زيالىسى تەك 1956 جىلى اقتالادى.
مۇراجاي قىزمەتكەرى ا.تولەنديەۆانىڭ ايتۋىنشا, حان كەنەنىڭ قايقى قىلىشى مۋزەيگە كەلۋشىلەردىڭ نازارىن وزىنە اۋدارعان ەڭ قىزىقتى ەكسپوناتتاردىڭ ءبىرى ەكەن. ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە جاسالعان ءىسساپاردا دا بۇل جادىگەردى ادامدار كوبىرەك تاماشالايدى. قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە وتەتىن مۋزەيلىك كورمەلەردە قازاقتىڭ سوڭعى حانىنىڭ قىلىشى ەڭ قۇندى جادىگەر رەتىندە كەلۋشىلەردى ءبىرىنشى قىزىقتىرادى.
شىمكەنت
