جاڭا تەحنولوگيا قىزمەت ءتارتىبىن جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان

1997 جىلعى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن قۇرىلعان زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىق (زتمو) بۇگىنگى كۇنى دەرەكتەردى ەلەكتروندىق وڭدەۋدى قولدانۋمەن ىنتىماقتى, جيناقتاۋشى زەينەتاقى, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەلەرىندە فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىراتىن الەۋمەتتىك تولەمدەردى ەسەپكە الاتىن جانە تولەيتىن ەلىمىزدەگى نەگىزگى وپەراتور. زتمو-نىڭ 14 وبلىستىق, الماتى, استانا قالالىق فيليالىنان, 208 اۋداندىق جانە قالالىق بولىمشەلەرىنەن تۇراتىن دامىعان فيليالدىق جەلىسى بار, وندا 3,5 مىڭ بىلىكتى مامان ەڭبەك ەتەدى. ورتالىقتىڭ ايماقتىق بولىمشەلەرى كۇن سايىن الەۋمەتتىك سالانىڭ ءارتۇرلى ماسەلەلەرى توڭىرەگىندە شامامەن 15 مىڭ ادام قابىلدايدى. جۇمىس, الەۋمەتتىك تولەمدەر, قارجى اعىنى جانە ەلىمىزدىڭ حالقىنا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر كولەمىنىڭ ۇنەمى ارتۋى زتمو قىزمەتىن سيپاتتايتىن جالپى ءۇردىس بولىپ تابىلادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزي­دەنتى ن.ءا.نازارباەۆ 2012 جىلعى قاڭتار ايىندا قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ستراتەگيالىق جانە اقپا­راتتىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىن قازىرگى زامانداعى مەملەكەتتىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ ءوتتى. اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار (اكت) نەگىزىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن قام­تاماسىز ەتۋ وسى مىندەتتى ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى باعىتى ەكەندىگى بەلگىلى. مەملەكەتتىك ورگاندارعا ازاماتتار قىزمەت الۋ ءۇشىن جۇگىنگەن كەزدە تۋىندايتىن نەگىزگى پروبلەمالار – كەزەكتە ۇزاق تۇرۋ, ءبىر ماسەلە بويىنشا بىرنەشە رەت جۇگىنۋ, ناتيجەسىن سارىلىپ كۇتۋ جانە قىزمەت الۋ ءراسىمى تۋرالى اقپاراتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. قازىرگى ۋاقىتتا اكت-ءنى جاپپاي ەنگىزۋ جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنىڭ دامۋ دەڭگەيى ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الۋ مەحانيزمدەرى مەن تاسىلدەرىن جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, اتاپ ايتقاندا «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» پورتالى ارقىلى ينتەرنەت جەلىسىندە ونلاين رەجىمىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە تۇتىنۋشىلاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى ء(دسادم) «ەلەك­تر­ون­دىق ۇكىمەت» پورتالىندا زتمو ارقىلى ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا ۇسىنىستى العاش رەت 2009 جىلى جاريالادى. بۇعان الەۋمەتتىك جەكە كود (اجك), اجك تەلنۇسقاسىن, سالىمشى قاراجاتىنىڭ ءتۇسۋى جانە قوزعالىسى تۋرالى اقپارات بەرەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەر جاتادى. اتالعان قىزمەتتەردى الۋ ءۇشىن تۇتىنۋشىدا تەك ەلەكتروندىق-تسيفرلىق قولتاڭبا (ەتسق) جانە ينتەرنەت-رەسۋرسقا قولجەتىمدىلىك بولۋ قاجەت. 2009-2014 جىلدار ارالىعىندا زتمو ارقىلى ۇسىنىلاتىن ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ سانى ءتورت ەسەگە ارتتى. ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىز­مەت­تەردىڭ ديناميكاسى تومەندە كەل­تىرىلگەن. ەگەر وتكەن جىلدارى زتمو ارقىلى ۇسىنىلاتىن ءدسادم ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەرىنىڭ نەگىزگى باعىتى حابارلاندىراتىن سيپاتتا بولسا (وبەكتيۆتى سەبەپتەر بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن قاجەتتى اقپاراتتىڭ بولماۋى), ال 2012 جىلدان باستاپ ءدسادم پورتالعا زتمو ارقىلى باسقا دا قىزمەتتەردى, اتاپ ايتقاندا تولەمدەر تاعايىنداۋدى شىعاردى. ساپالى دەڭگەيدە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2012 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە حالىقتان تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار سانىن قىسقارتۋ, بيزنەس-ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋ بويىنشا جوس­پار (جوسپار) ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرىلدى. اتالعان جوسپاردى ىسكە اسىرۋ: 1) مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپا­راتتىق جۇيەلەرىن ۆەدومستۆوارالىق ينتەگ­راتسيالاۋعا, ياعني مەملەكەتتىك قىز­مەت كورسەتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قىز­مەت كورسەتۋگە ارنالعان قاجەتتى اقپا­رات يەلەرى – ءارتۇرلى مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ قولدانىستاعى اقپاراتتىق دەرەكتەر قورى قولدانىلادى; 2) ەلەكتروندىق تۇردەگى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى وڭتايلاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ بولىگىندە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋگە; 3) مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە مەرزىمىن قىسقارتۋعا باعىتتالعان. مەملەكەتتىك قىزمەتتى ۇسىنۋ ءۇشىن ءوتىنىش بەرۋشى اتالعان مەملەكەتتىك قىزمەتكە ستاندارتپەن بەلگىلەنگەن قۇجاتتار تىزبەسىن ۇسىنۋى ءتيىس. جوسپارلاردى ىسكە اسىرۋ قۇجاتتار تىزبەسىن وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ءوتىنىش بەرۋشى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىندە جوق اقپاراتتى عانا ۇسىنادى, ال باسقا دا تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار بويىنشا اقپارات ونلاين رەجىمىندە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىندەگى سۇراۋلار بويىنشا ۇسىنىلادى. «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى ارقىلى ەلەكتروندىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ نەگىزگى ءپرينتسيپىنىڭ ءبىرى – «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالىنا قىزمەت تۇتىنۋشىنىڭ جۇگىنۋى جانە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن قاجەتتى اقپارات يەسىنىڭ – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنە سۇراۋ سالۋ ارقىلى ەلەكتروندى وتىنىشتەردى قالىپتاستىرۋى. سونداي-اق, 2012 جىلعى قازان ايىنان باستاپ قازىرگى ۋاقىت ارالىعىنداعى كەزەڭدە تومەندەگى زتمو ارقىلى كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ەلەكتروندى پىشىمدە ىسكە اسىرىلدى: 1. قۇجاتتاردى وڭتايلاندىرۋ شەڭ­بەرىندە 9 مەملەكەتتىك قىزمەت ىسكە اسىرىلدى: 1) زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەم­لەكەتتىك ورتالىقتان تولەنەتىن زەينەت­اقى تولەمدەرىن تاعايىنداۋ; 2) مۇگەدەكتىگى بويىنشا, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا جانە جاسىنا بايلانىستى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردى تاعا­- ي­ىنداۋ; 3) ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردە­ماقىلار تاعايىنداۋ; 4) مەملەكەتتىك ارنايى جاردەم­اقىلار تاعايىنداۋ ( №1, №2-تىزىمدەر); 5) بالا تۋعاندا بەرىلەتىن جانە بالا كۇتىمى جونىندەگى جاردەماقىلاردى تاعايىنداۋ; 6) مۇگەدەك بالا تاربيەلەپ وتىرعان اناعا نەمەسە اكەگە, اسىراپ الۋشىعا, قامقورشىعا (قورعانشىعا) جاردەماقى تاعايىنداۋ; 7) الەۋمەتتiك قاتەر جاعدايلارى باستالعان كەزدە الەۋمەتتiك تولەمدەر تاعايىنداۋ; 8) مەملەكەتتىك بازالىق زەينەتاقى تولەمىن تاعايىنداۋ; 9) جەرلەۋگە بەرىلەتىن جاردەماقى. سونىمەن قاتار, زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىقتان تولە نەتىن زەينەتاقى تولەمدەرىن تاعايىنداۋ جانە جەرلەۋگە بەرىلەتىن جاردەماقىنى ەسەپتەمەگەندە, قازىرگى ۋاقىتتا وسى قىزمەتتەردى ودان ءارى وڭدەۋ ءۇشىن «زتمو» رمقك فيليالدارىنا بەرىپ, ەلەكتروندىق وتىنىشتەردى قالىپتاستىرۋ بولىگىندە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى ارقىلى ۇسىنىلادى. «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» پورتالىنا مىناداي 4 مەملەكەتتىك قىزمەت ورنالاس­تىرىلدى: 1) بالا تۋعاندا بەرىلەتىن جانە بالا كۇتىمى جونىندەگى جاردەماقىلاردى تاعايىنداۋ; 2) جاسىنا بايلانىستى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردى تاعاي­ىنداۋ; 3) مەملەكەتتىك بازالىق زەينەتاقى تولەمىن تاعايىنداۋ; 4) اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا الەۋمەتتىك تولەمدەر تاعايىنداۋ. مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ەلەكترون­دىق تۇردە كورسەتۋدىڭ الداعى ۋاقىتتا پەرسپەكتيۆالىق دامۋى كومپوزيتتىك مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ازىرلەۋ بولىپ تابىلادى. قىزمەتتىڭ وسى ءتۇرى ءوتىنىش بەرۋشى جاردەماقى تاعايىنداۋعا ءبىر ءوتىنىش بەرە وتىرىپ, قاتارىنان بىرنەشە مەملەكەتتىك قىزمەت ءتۇرىن الا الادى. قازاقستاندا 2015 جىلعى 1 ماۋسىمنان باستاپ جۇمىسىنان ايىرىلعان ادامدار ءۇشىن «جۇمىسسىز ازاماتتار­دى ەسەپكە الۋ مەن تىركەۋ جانە جۇمى­سىنان ايىرىلعان جاعدايدا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدى تاعاي­ىنداۋ» كومپو­زيتتىك قىزمەتى ەنگىزىلگەن. ەندى ازاماتتار جۇمىسپەن قامتۋ ورتا­لىقتارىندا تىركەلگەن كەزدە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان جۇمى­سىنان ايىر­ىل­عان جاعدايدا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمگە قۇجاتتار رەسىمدەي الادى, ياعني جۇمىسىنان ايىرىلعان ادام جۇمىسپەن قامتۋ جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا جەكە باسىن كۋالاندىراتىن ءبىر قۇجاتپەن بارىپ: - جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلۋ; - جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ ەكى قىز­مەتىن الۋىنا بولادى. وسى مەملەكەتتىك قىزمەتتى كورسەتۋ مەرزىمى 10 كۇننەن 8 كۇنگە دەيىن قىس­قاردى. قازىرگى ۋاقىتتا, تومەندەگى: 1) مۇگەدەكتىك بەلگىلەنگەن ادامدار ءۇشىن ءبىرتۇتاس قىزمەت الۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتەتىن مەديتسينالىق-الەۋ­مەتتىك ساراپتاما جۇرگىزۋ جەكە وڭالتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس وڭالتۋ شارالارىن ۇسىنۋ ءۇشىن قۇجاتتار رەسىمدەۋ, مۇگەدەكتىگى بويىنشا ءماج جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردەماقى تاعايىنداۋ, ماسق تولەنەتىن ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋ جاعدايىنا الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ; - مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما جۇرگىزۋ; - مۇگەدەكتىگى بويىنشا ءماج جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردەماقى تاعاي­ىنداۋ; - ماسق تولەنەتىن ەڭبەك ەتۋ قابى­لەتىنەن ايىرىلۋ جاعدايىنا الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ; - جەكە وڭالتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس وڭالتۋ شارالارىن ۇسىنۋ ءۇشىن قۇجاتتار رەسىمدەۋ. 2) ەۇپ ارقىلى «بالا ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك قاتەر تۋىنداعان كەزدە الەۋ­مەتتىك تولەم تاعايىنداۋ» كوم­پو­زيت­تىك قىزمەتتەرىن دايىنداۋ جۇمىس­تارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسى قىزمەتتەردى ىسكە اسىرۋ قىزمەت الۋشىلارعا ءبىر ەلەكتروندىق ءوتىنىش نەگىزىندە: بالا تۋعاندا بەرىلەتىن ءجار­دەماقى (رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارا­جاتى ەسەبىنەن) جانە بالا ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىس­تى تابىسىنان ايىرىلۋ الەۋمەتتىك قاتە­رى تۋىنداعان كەزدە ۇيدەن شىقپاستان الەۋ­مەتتىك تولەم الۋ مۇمكىندىگىن تۋعى­زادى. كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەت­تەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ قولايلىلىعىن جاقسارتۋ, حالىقتىڭ قاناعاتتانۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ شەڭبەرىندە زتمو-دا تومەندەگى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلدى: 1) حالىقتى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر بويىنشا SMS-اقپاراتتاندىرۋ. حالىق­تى SMS-اقپاراتتاندىرۋ ارقىلى مەم­لەكەتتىك قىزمەتتى كورسەتۋ ناتيجەسى ۇسىنىلادى: تاعايىندالعان زەينەتاقى, الەۋمەتتىك تولەم جانە جاردەماقى, بىرجولعى وتەماقى مولشەرى, نەمەسە تاعايىنداۋدان باس تارتۋ سەبەبى تۋرالى; 2) 2014 جىلعى اقپاننان باس­تاپ زتمو-حكقو ءوزارا بايلانىسى بيزنەس-ۇدەرىستەرىن وڭتايلاندىرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ كەزىندە حالىقتان تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار سانىن قىسقارتۋدى ەسەپكە الا وتىرىپ, ەلەكتروندىق قۇجاتتاردى قابىلداۋ/تاپسىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى; 3) زتمو ءىرى اۋداندىق جانە قالالىق بولىمشەلەرىندە 59 «ەلەكتروندىق كەزەك» باعدارلامالىق-اپپاراتتىق كەشەنى ورناتىلعان, بۇل كەلۋشىلەر سانىن باسقارۋدى وڭتايلاندىرۋ جانە جاقسارتۋ, سونداي-اق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ساپاسىن, ونىڭ ءار كەزەڭىندە باعالاۋ مۇمكىندىگىن تۋعىزدى; 4) مەملەكەتتىك قىزمەتتەر قولجە­تىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا شالعاي ەلدى مەكەندەردە تۇراتىن تۇرعىندار ءۇشىن زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىق جانە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى قىزمەتكەرلەرى مەن «قازپوچتا» اق ماماندارى اراسىنان موبيلدىك توپتار ۇيىمداستىرىلدى. 2015 جىلعى 16 ناۋرىزدان باستاپ موبيلدىك توپتاردىڭ شالعاي ەلدى مەكەندەرگە بارۋى ۇيىمداستىرىلدى, بۇل مەملەكەتتىك قىزمەت الۋ قولايلىلىعىن, جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتەدى جانە ازاماتتاردىڭ ۋاقىتى مەن شىعىندارىن ازايتادى. زتمو جۇمىسى وسىمەن شەكتەل­مەيتىنىن جانە قر ازاماتتارى ءۇشىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ەلەكتروندىق نىساندا كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن اكت-ءنى دامىتۋ جانە جاڭعىرتۋ باعىتىنداعى جۇمىس جىل سايىن جەتىلدىرىلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.

زتمو-نىڭ ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ديناميكاسى