سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
اكەسى قاسىم سۇلتاننان قالعان حاندىق جوق, ءوزى دە ءالى حان سايلانباعان ارىستان جۇرەكتى تۇلعانىڭ كەنەسارى اتى اقمولانى جاۋدان ازات ەتكەن سوڭ ايگىلەنىپتى. تامام الاش ارقا تۇتىپ, سوڭىنان ەرىپتى. بۇل جەردە ازاتتىق ءۇشىن كۇرەستىڭ نەگىزگى قۋات كوزى وتىققانى جانە سول وتتى تۇگەل قازاق دالاسىنا تاراتقان حاننىڭ ايبارى ەسىل جاعاسىندا ەسكەرتكىش بولىپ ءالى كۇنگە تۇرعانى ۇرپاق ءۇشىن ماقتانىش قانا ما؟ ۇلى مەرەي دە, ەڭكەيە بارعاندا ەڭسە تىكتەر رۋح كەنى دە استاناداعى حان كەنەنىڭ ەسكەرتكىشى.
قازىر استانانىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ەڭ ايبىندى ەسكەرتكىشتىڭ بىرەگەيى وسى كەنەسارى حاننىڭ ات ۇستىندەگى بەينەسى. ورنالاسقان جەرى دە كەرەمەت – قالانىڭ قاق ورتاسىندا, ەسىلدىڭ جاعاسىندا اتقا ءمىنىپ, جۇرتىنا سالاۋات ايتقان حان الىسقا كوز تىككەندەي. ەندىگىگە ەلدىكتى مۇرا ەتكەن ەرەكشە سۇستى كوزقاراس. استىنداعى ازبان قاراگەردىڭ الپ باسا بارىپ قاتا قالۋىنىڭ ءوزى ءبىر قۇبىلىستان حابار بەرەدى. قوس تاناۋى زەڭبىرەك اتارداي تىنىستى. اۋدارىلىپ ءبىر جاعىنا تۇسكەن جالىنىڭ ءوزى تەك جاتپاعانداي. قوس قۇلاعى تاس توبەسىنە شىعىپ العان. اياسىنان اتىلارداي قاپ-قارا, ءدوپ-دوڭگەلەك قوس جاناردىڭ شاراسىنا الەم سىيىپ كەتكەن. اۋزىن اشىپ, اۋىزدىقتى جىبەر دەپ جۇتىنىپ جەر تارپيدى جانۋار. «تۇياعىمنىڭ استىندا نە قالمادى, ەندى نە قالادى؟» دەگەن جىلقىنىڭ ويلى كوزىن ايتا بەرىپ قايتەيىن, وسىنشاما قۇبىلىستىڭ ءبارى ۇستىندەگى قاھارلى حان بولماسا تۋماستاي. قاراگەر قالاي جەر تارپىسا دا ەلەڭ ەتپەۋشى ەدىك, حاننىڭ مىسى باسىپ, الاپاتى سودان اسقانى سەزىلەدى. ۇلى ماعجان «شىڭعىستاي ارىستاننىڭ قۇر اتى دا, ادامنىڭ جۇرەگىنە جىگەر بەرەر» دەگەندەي, الاپاتىن اسىرعان كەنەسارى حان ەسىمى مەن تۇلعاسى. «اتىنا تۇرمان بولسام دەپ, جۇرتىنا قۇربان بولسام دەپ, استانا جۇرتىن اينالعان» (ماحامبەت) حاننىڭ اسقاق كەيپى ساناسىنا ساڭىلاۋ بىتكەن جاندى تەككە قويمايدى.
ارىستان كەنە استانانىڭ ايبارىنداي كورىنبەي مە؟ «ەدىلدىڭ بويى ەن توعاي, ەل قوندىرسام دەپ ەدىم. جاعالاي جاتقان سول ەلگە, مال تولتىرسام دەپ ەدىم» دەگەن ماحامبەتتىڭ جالىندى ءسوزى وسى جاعالاۋدا قىدىرىستاپ ءجۇرىپ, حان كەنەنىڭ ەسكەرتكىشىنە جولىققاندا ەسكە تۇسەدى. الدىندا ايالداپ تۇرىپ قالاسىڭ. استىنداعى تۇلپارىنىڭ تۇياعىنا شەيىن تاڭبالى. بىلتىر كۇزدە قاھارلى حان ەسكەرتكىشى تۇعىردان تايعاندا, جۇرت شۋ ەتكەن. ەندى ءوز ورنىنا قايتىپ كەلەر مە, جوق پا دەپ. بيىل تىپتەن زورايا كەپ, ەڭسەلەنە ورنىقتىرىلدى. 2001 جىلى قويىلعان ەسكەرتكىشتىڭ ىرگەتاسىنان ەپتەگەن اقاۋ شىقسا كەرەك. ءمۇسىن قايتا قويىلعاندا, مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين: «شىن مانىندە, ەسكەرتكىشكە جوندەۋ جۇمىستارى قاجەت بولدى. سوندىقتان ورنىنان الىندى. ەندى قايتا قويىلعاندا, بۇرىنعىدان بيىكتەۋ ورناتىلدى», دەپ مالىمدەدى.
بىلەتىندەردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەلىمىزدەگى اتتىلى ەسكەرتكىشتەردىڭ ەڭ وزىعى ءھام ايبىندىسى. وتانداستارىمىزدىڭ عانا ەمەس, تۋريستەردىڭ دە تاڭدانىسىن تۋدىرسا كەرەك. ءمۇسىنشى نۇرلان دالباي مەن ساۋلەتشى شوتا ءۋاليحانوۆ جاساعان مۇسىندەگى گرانيت تۇعىرعا ورناتىلعان ات ۇستىندەگى حان قولادان قۇيىلعان. جالپى سالماعى 10 توننادان استام دەگەنىمىزبەن, ءمۇسىننىڭ رۋحي ءھام تاريحي سالماعىنا باعا جەتە مە؟ ونىڭ الدى-ارتىندا استانا, ارقاسىندا الاشتىڭ رۋحى تۇرعانداي اتوي سالىپ. حالىقتىڭ اتىنان سويلەپ قاھارلانعان حان مۇسىنىنە, ارينە, باعا جەتپەيدى.
زيالىلار اراسىنان قۇلاعىمىز شالعان ءبىر اڭگىمە بار. العاش استاناعا ورنىعىپ اقىلداسقان سوڭ, «ەلوردانىڭ رۋحىن تىكتەۋدى نەدەن باستايمىز, بۇل جەردە قانداي بەلگى بار, كىم جاتىر ءوزى؟» دەگەندە, كورەگەن بىرەۋلەرى «كەنەسارى حاننىڭ ساربازدارى جاتقان جوق پا؟», دەپتى. «ەندەشە استانانىڭ رۋحى كەنەسارىدان باستالۋى كەرەك» دەپ جۇزەگە اسىرىلعان دەسەدى. مۇنىڭ دا رامىزدىك ءمانى ەرەكشە ەمەس پە ويلاعانعا؟ تىرىسىندە ۇلتىنىڭ تاۋەلسىزدىگى جولىندا تىنىم تاپپاي كۇرەسكەن حان ارعىماعىنان ءالى دە تۇسپەي ەلوردانىڭ عانا ەمەس, ەلىنىڭ جارقىن بولاشاعىن كۇزەتىپ قاس قاقپاي قاراي قالىپتى. «اتام ابىلايدىڭ جولىن تولارساقتان قان كەشىپ ءبىز وسى كۇنگە جالعاي الدىق پا, جوق پا, باستىسى حالقىم امان جەتىپتى. ەندىگىنىڭ جۇگىن اۋدىرماي امان جەتكىزۋ ءوز قولدارىڭدا» دەپ سۇستانادى. امانات جولدايدى. سول امانات اقىلىڭدى تىنشىتپايدى.
تۇعىرىنا قايتا قونعان كەنەسارى ايتىلعان جەردە ەلوردانىڭ «قاراوتكەل» قورىمىنداعى («جاستار» شاعىن اۋدانى) حان ساربازدارى بەيىتىن اينالىپ وتۋگە بولمايدى. قۇلپىتاسى 2012 جىلى ناقتى انىقتالدى. ەندى سول بەلگى-تاستى كونسەرۆاتسيالاپ ء(ب ۇلىنىپ بارادى), جاڭا زامانعا ساي مونۋمەنت ورناتۋ – ادىلەتتى قازاقستاننىڭ بورىشى دەپ بىلەمىز.
وتكەنگە – سالاۋات, بۇگىنگە – امانات, ەندەشە.
