بىرلەسكەن وتىرىسقا سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ, مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين, ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ, كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسى ەلۆيرا ازيموۆا, جوعارعى سوت توراعاسى السامبەك مەرعاليەۆ, باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ايبەك دادەباي جانە ۇكىمەت مۇشەلەرى, پرەزيدەنتكە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ باسشىلارى قاتىستى.
وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان VIII سايلانعان پارلامەنتتىڭ ءۇشىنشى سەسسياسىنىڭ جابىلۋى جانە پارلامەنتتىك كانيكۋل تۋرالى ماسەلە بويىنشا ەرلان قوشانوۆ بايانداما جاساپ, زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ جىل ىشىندە اتقارعان جۇمىسىنا, قابىلداعان زاڭداردىڭ ءمان-ماڭىزىنا توقتالدى. سونىمەن قاتار وسى جىلدارى دەپۋتاتتار ۇدايى پرەزيدەنتتىك رەفورمالاردىڭ العى شەبىنەن كورىنگەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز ءوز وكىلەتتىگىمىزدىڭ تۋرا بەل ورتاسىنا كەلدىك. ءىس جۇزىندە بۇل – بىرلەسە اتقارىپ جاتقان جۇمىسىمىزدىڭ ماڭىزدى كەزەڭى, مەجەلى بەلەسى. شىن مانىندە, قازىرگى سايلانىم – مەملەكەت باسشىسىنىڭ «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسىن جۇيەلى دە دايەكتى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان پارلامەنت دەۋگە بولادى. وسى جىلدارى دەپۋتاتتار ۇدايى پرەزيدەنتتىك رەفورمالاردىڭ العى شەبىنەن كورىندى. ءبىز ءاردايىم مەملەكەت باسشىسىنىڭ جان-جاقتى ويلاستىرىلعان, حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگىنە, ەلدىڭ مۇددەسىنە نەگىزدەلگەن ستراتەگياسىن باسشىلىققا الىپ كەلەمىز. بۇل ۇستانىم باعىت-باعدارىمىزدى ايقىنداپ, كۇش-قۋاتىمىزدى ءبىر ارناعا جۇمىلدىرۋعا جول اشتى. پارلامەنتتىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسى ەڭ اۋەلى وسى رەفورمالار مازمۇنىن ودان ءارى بايىتىپ, ناقتى ىسپەن قولداۋعا باعىتتالعان. سەسسيا باستالاردا مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا العا قويعان باستى مىندەتتەر ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا سەرپىن بەرىپ, قارقىن قوستى. ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايتىلعان ستراتەگيالىق يدەيالار پارلامەنت نازارىن قوعامنىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە اۋداردى. پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى اياسىنداعى زاڭنامالىق باستامالاردىڭ ءبارىن دەرلىك دەپۋتاتتىق كورپۋس وسى سەسسيادا ىسكە اسىردى, – دەدى ەرلان جاقان ۇلى.
ءماجىلىس توراعاسى ءۇشىنشى سەسسيا بارىسىندا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ 3 بىرلەسكەن وتىرىسى, سەنات پەن ءماجىلىستىڭ 39 جالپى وتىرىسى وتكەنىن جەتكىزدى. قوس پالاتانىڭ قاراۋىندا 158 زاڭ جوباسى بولدى, ونىڭ ىشىندە 89 زاڭ قابىلدانعان. ە.قوشانوۆ دەپۋتاتتار سەسسيا بارىسىندا الەۋمەتتىك ساياسات پەن ازاماتتارىمىزدىڭ مۇددەسى مىزعىماس باسىمدىق ەكەنىن ايقىن كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق ءماجىلىس سپيكەرى ءوز سوزىندە ءۇش كودەكستىڭ جاڭارتىلىپ, قابىلدانۋى پرەزيدەنتتىڭ ىرگەلى رەفورمالارىنىڭ ىسكە اسۋىنىڭ ناقتى كورىنىسىنە اينالعانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. بۇعان دەيىن بىردە-ءبىر زاڭ جوباسى جاڭا سالىق كودەكسى سياقتى كەڭ تالقىلانباعان.
– دەپۋتاتتار بيزنەسكە ارتىق سالماق سالماي-اق, سالىق ساياساتىن ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعىنا, ازاماتتاردىڭ باقۋاتتىلىعىنا باعىتتاۋعا قول جەتكىزدى. جالپى, قابىلدانعان سالىق كودەكسى مەملەكەت – بيزنەس – قوعام اراسىنداعى ادىلەتتى قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشپاق. ۇكىمەتپەن بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە ءبىز ساپالى, اشىق, ادىلەتتى ءارى تۇسىنىكتى سالىق كودەكسىن قابىلدادىق. قابىلدانعان بيۋدجەت كودەكسى ورنىقتى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى تەتىگىنە اينالدى. بۇل رەتتە بيۋروكراتيادان ارىلۋ كوزدەلىپ, بيۋدجەتتىك راسىمدەر مەرزىمدەرى ەكى ەسە قىسقاردى. جاڭا زاڭنامالىق نورمالار ۇلتتىق قور رەسۋرسىنىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىنا بەرىك توسقاۋىل قويادى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتتىك دەربەستىگى ارتتى. سالىق تۇسىمدەرىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر دەڭگەيىنە بەرۋ جالعاسىن تاپتى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىردىڭ وزىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ كىرىسى ارتىپ كەلە جاتقانىن بايقاپ وتىرمىز, – دەدى ە.قوشانوۆ.
ءماجىلىس توراعاسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار قۇجات – سۋ كودەكسى قابىلدانعانىن دا اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق پالاتا سپيكەرى بايانداماسىندا ەلىمىزدىڭ بالالاردىڭ ءبىلىمى مەن تاربيەسىنە, باقىتىنا سالىنىپ جاتقان ينۆەستيتسيا تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى.
– وتكەن سەسسيادا «ۇلتتىق قور – بالالارعا» زاڭىن قابىلداعان ەدىك. سول جۇمىستىڭ جالعاسى رەتىندە وسى سەسسيادا «كەلەشەك» بىرىڭعاي ەرىكتى جيناقتاۋشى جۇيەسىنىڭ زاڭنامالىق نەگىزى جاسالدى. جيناقتالعان قاراجاتتى ەلىمىزدەگى جانە شەت مەملەكەتتەردەگى كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋعا, تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا پايدالانۋعا بولادى. بۇل – مەملەكەت تاراپىنان بالالاردىڭ ءبىلىمى مەن بولاشاعىنا سالىناتىن يگى ينۆەستيتسيا, – دەدى ەرلان جاقان ۇلى.
وسى سەسسيادا ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ماسەلەسىنە بۇرىن-سوڭدى بولماعان دارەجەدە نازار اۋدارىلعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. دەپۋتاتتار مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندەگى كەيبىر تاسىلدەردى قايتا قاراپ, مەديتسينالىق كومەكتىڭ بىرىڭعاي توپتاماسىن ەنگىزدى. ەندى ساقتاندىرۋ مارتەبەسىنە قاراماستان, بارلىق ازاماتقا بازالىق مەديتسينالىق كومەك بەرىلمەك.
پالاتا توراعاسى دەپۋتاتتار زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىگىن ورناتۋ باعىتىندا دا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقانىنا توقتالدى.
– پرەزيدەنت ايتقانداي, زاڭ مەن ءتارتىپ – مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ باستى قاعيداتى. سەسسيا بويى دەپۋتاتتار وسى باعداردى بەرىك ۇستاندى. ماسەلەن, پارلامەنت قابىلداعان جاڭا شارالار ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس سالاسىندا ءتارتىپ ورناتىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا باعىتتالعان. ناتيجەسىندە, ۇلەسكەرلەردىڭ الدانىپ قالۋ جايتتارىنىڭ ازايعانىن كورىپ وتىرمىز. تاعى ءبىر مىسال رەتىندە قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ جايىن ايتۋعا بولادى. بۇل ماسەلەگە العاشقى كۇننەن باستاپ ەرەكشە نازار اۋداردىق, – دەي كەلە ءماجىلىس توراعاسى دەپۋتاتتار قارجىلىق قىزمەت الۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ شارالارىن كۇشەيتكەنىن دە اتاپ ءوتتى.
ە.قوشانوۆ بۇگىندە قوعام الدىندا تۇرعان ۇلكەن سىن-قاتەرلەردىڭ ءبىرى – كيبەرالاياقتىقتىڭ ءورشىپ كەلە جاتقان قاۋپىنە ۋاقتىلى جاۋاپ رەتىندە دروپپەرلەر ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىق ەنگىزىلگەنىن ايتتى. سونداي-اق دەپۋتاتتار باستاماشى بولعان ەسىرتكى زاتتارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ءىس-ارەكەت تۋرالى جانە لۋدومانيامەن كۇرەسكە قاتىستى زاڭدار دا دەر كەزىندە قابىلدانعان, اسا ماڭىزدى قۇجات ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ول سەسسيا بارىسىندا دەپۋتاتتار حالىقارالىق پارلامەنتتىك ۇيىمدار اياسىندا بەلسەنە جۇمىس ىستەگەنىنە توقتالدى.
– دەپۋتاتتار 307 حالىقارالىق ءىس-شاراعا قاتىسىپ, 34 شەتەل پارلامەنتىمەن ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىردى. سونداي-اق ورتالىق ازياداعى باۋىرلاس ەلدەرمەن, سونداي-اق ەڭ ءىرى كورشىلەرىمىز – رەسەي جانە قىتاي پارلامەنتاريلەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى تابىستى دامىتۋعا اتسالىسىپ كەلەدى. ءبىز ەۋروپالىق وداقپەن, اقش-پەن جانە ازيا وڭىرىندەگى ارىپتەستەرىمىزبەن جۇيەلى بايلانىستى جالعاستىرىپ وتىرمىز, – دەدى ءماجىلىس سپيكەرى.
ودان كەيىن ۇكىمەتپەن ءوزارا ءىس-قيمىل كەزىندەگى وزەكتى ماسەلەلەرگە دە توقتالىپ ءوتتى.
– وسى سەسسيا بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 625 ساۋال جولداندى. ءار ساۋالدىڭ ارتىندا حالىقتى تولعاندىراتىن ماسەلە تۇراتىنى بەلگىلى. الايدا ولارعا بەرىلگەن جاۋاپتاردىڭ مازمۇنى مەن ساپاسىنا كوڭىل تولا بەرمەيدى. تاعى دا جاڭا سۇراقتار تۋىنداتادى. بۇل جاعداي كەيدە دەپۋتاتتاردى مەملەكەتتىك ورگانعا قايتا جۇگىنۋگە ءماجبۇر ەتەدى. ءبىز ۇكىمەتپەن بىرگە وسى ماسەلەلەردى جۇيەلى شەشۋىمىز كەرەك. كەلەسى سەسسيادا ۇكىمەت مۇشەلەرىن ارنايى شاقىرىپ, جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردى تالقىلاۋ جوسپارىمىزدا بار, – دەدى ول.
سونداي-اق ءماجىلىس توراعاسى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنىڭ جاقسى ۇلگىلەرى بار ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋدا, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا, اۋىل اكىمدەرىن وقىتۋدا جانە ازاماتتاردىڭ شامادان تىس قارىز الۋى پروبلەمالارىن شەشۋدە ورتاق جۇمىستىڭ ناتيجەسى ەلەۋلى بولعان كورىنەدى.
سايلاۋشىلاردىڭ تالاپ-تىلەكتەرى بويىنشا ۇكىمەت ەسەبىن تىڭداۋعا ارنالعان وتىرىستار دا ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتكەن.
– وڭىرلەرگە بارعان سايىن دەپۋتاتتار حالىقتىڭ ءبىر جارىم مىڭنان اسا ماسەلەسى مەن اماناتىن ارقالاپ كەلەدى. وسى سەسسيادا پارلامەنت دەپۋتاتتارى 500-دەن اسا ەلدى مەكەنگە بارىپ, ازاماتتارمەن 1 200 كەزدەسۋ وتكىزدى. وندا كوتەرىلگەن بارلىق ماسەلە ۇكىمەت الدىنا قويىلدى. ءبىز ولاردى بۇرىننان قالىپتاسقان تاجىريبە بويىنشا, ارناۋلى جالپى وتىرىستا تالقىلادىق. وسى سەسسيادا دەپۋتاتتار ازاماتتاردىڭ 30 مىڭنان اسا حاتىن قارادى. وسىنىڭ ءبارى ازاماتتاردىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەتكە» دەگەن سەنىمىن نىعايتىپ, ەلەۋلى ناتيجە بەرەدى. كەلەسى سەسسيادا بۇل تاجىريبەنى جالعاستىرامىز, – دەدى ە.قوشانوۆ.
بۇدان سوڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «تازا قازاقستان» باستاماسىنا توقتالعان ءماجىلىس سپيكەرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل – جاي عانا ەكولوگيالىق اكتسيا ەمەس, مەملەكەتتىك يدەولوگيانىڭ بەرىك دىڭگەگى. ءبىز ونى ۆەدومستۆولىق ناۋقانعا اينالدىرىپ الماۋىمىز كەرەك. «تازا قازاقستان» – دالانىڭ عانا ەمەس, سانانىڭ دا تازارۋى. اسىرەسە دەپۋتاتتار وسى ءىستىڭ الدىڭعى شەبىندە جۇرۋگە ءتيىس.
وسىلايشا, پارلامەنتتىڭ كەزەكتى سەسسياسى ءتامامدالدى. بايقاعانىمىز, جاڭا پارلامەنتتىك مادەنيەتتىڭ دامۋى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جالعاسىپ كەلەدى. دەپۋتاتتار ەندى قابىلدانعان زاڭداردىڭ ءمان-جايىن وڭىرلەردە سايلاۋشىلارعا ءتۇسىندىرىپ, پروبلەمالارمەن جاقىنىراق تانىسىپ, كەلەسى سەسسيادا دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماڭىزدى تاپسىرمالارى بويىنشا جۇمىستى قارقىندى جالعاستىرامىز دەگەن نيەتپەن تارقاستى.
