عالىمدار اقپاراتتىق سوعىس قاستاندىق تەورياسى نەمەسە عىلىمي فانتاستيكا ەمەس, الەمنىڭ جاڭا شىندىعى دەگەن پىكىر ايتادى. ويتكەنى قوعام كۇن سايىن اقپاراتتىق شابۋىلعا جاڭالىقتار, الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى تاپ بولادى. ونىڭ ىشىندە مانيپۋلياتسيا, جالعان اقپارات سەنىمدى السىرەتىپ, قوعامداعى تۇراقتىلىقتى بۇزىپ, حاوس تۋدىرۋدى كوزدەيدى. ال قازىر قوعامداعى اڭقاۋ ادامداردى اقپاراتتىق مانيپۋلياتسيا ارقىلى ءوز دەگەنىنە كوندىرۋ, جەتەگىنە ىلەستىرۋ, سول ارقىلى ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ بەلگىلى ءبىر توپتىڭ كوزدەگەنى بولۋى دا مۇمكىن. اسىرەسە, الپاۋىت مەملەكەتتەر اقپاراتتىق مايدان شەبىندە وزدەرىنىڭ ماقسات-تىلەكتەرىن قوعامعا سىڭدىرۋگە تىرىسىپ جاتقانى بەلگىلى.
بۇگىنگى تاڭدا اقپاراتتىق سوعىستار گەوساياسي ىقپال ەتۋدىڭ, الەۋمەتتىك قاقتىعىستاردىڭ, ءتىپتى جەكە مانيپۋلياتسيانىڭ نەگىزگى قۇرالىنا اينالدى دەيدى ساراپشىلار. جالعان اقپاراتتار مەن ۇگىت-ناسيحاتتاردىڭ اقپاراتتىق شىندىققا ەنىپ كەتكەنى سونشا, ولار ءجيى شىنايى دەرەكتەر رەتىندە بۇركەمەلەنەدى. دەگەنمەن بۇل – جاي عانا دەرەكتەر ءۇشىن شايقاس ەمەس, بۇل سانانى باسقارۋ ءۇشىن شايقاس. ماسەلەن, ستراتەگيالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ (Center for Strategic and International Studies) ساراپشىلارى بەندجامين دجەنسەن مەن ديۆيا رامدجي يزرايل-حاماس قاقتىعىسى اقپارات مايدانىندا قالاي وربىگەنىن تالداعان.
«ايماقتىق قاقتىعىستاردا جانە گەوساياساتتا ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋگە بۇرىننان شەبەر يزرايل الەۋمەتتىك مەديانى ءوزىنىڭ كوممۋنيكاتسيالىق ستراتەگياسىنا شەبەر ەنگىزدى. كوپتەگەن جىل بويى الەۋمەتتىك مەديا پلاتفورمالارى پالەستينانى قولدايتىن تۇسىنىكتەمەلەرگە تسەنزۋراعا قويىپ, يزرايلگە قارسى مازمۇنداعى اقپاراتتار جويىلىپ وتىردى», دەيدى ولار. كەيىن پالەستينالىقتار وزدەرىنىڭ داۋىستارىن كۇشەيتۋ ءۇشىن X جانە TikTok سياقتى پلاتفورمالاردى پايدالانىپ, ءيزرايلدىڭ باق ۇستەمدىگىنە قارسى تۇردى. اقپاراتتىق لاندشافتتا يزرايل ءداستۇرلى تۇردە ءوزىن دۇشپان سانايتىن كورشىلەر اراسىندا وسال دەموكراتيا رەتىندە كورسەتتى, مۇنى ءوزىنىڭ اسكەري ارەكەتتەرىنە قاجەت ءوزىن-ءوزى قورعاۋ رەتىندە نەگىزدەدى. الايدا حاماس-تىڭ ءيزرايلدىڭ پالەستينالىقتارعا قارسى زورلىق-زومبىلىعىن بەينەلەيتىن الەۋمەتتىك مەديانى ستراتەگيالىق قولدانۋى مۇنى السىرەتىپ جىبەردى.
«بۇرىن الەۋمەتتىك مەديا كومپانيالارى, اسىرەسە مەتا اقش-تىڭ لاڭكەستىك توبى دەپ تانىلعان حاماس پەن پالەستينا اراسىنداعى شەكارانى جويۋدا ۇلكەن ءرول اتقارسا, پلاتفورمالار قاقتىعىس مازمۇنىن مودەراتسيالاۋعا قاتىستى ۇستانىمىن وزگەرتتى. جالپى, الەۋمەتتىك مەديا كومپانيالارى ۋكراينا-رەسەي قاقتىعىسىنان العان ساباقتارىن گۋمانيتارلىق قۇقىقتاردى قولداۋ جانە سوعىس شىندىعىن كورسەتەتىن گرافيكالىق مازمۇنعا مۇمكىندىك بەرۋ ءۇشىن پايدالانىپ وتىر. پالەستينا حالقى مەن حاماس اراسىنداعى 2021 جىلى ورىن العان شابۋىلداردان كەيىن كۇشەيگەن بۇل ايىرماشىلىق پالەستينالىقتاردىڭ قۇقىقتارىن قولداۋدى كۇشەيتىپ, ءيزرايلدىڭ ۇستانىمىنا نۇقسان كەلتىردى. وسىلايشا, اقپاراتتىق مايداندا پالەستينالىقتار دا كۇشىن كورسەتىپ, الەم نازارىن وزىنە قاراتتى», دەيدى ساراپشىلار.
وسىدان اقپاراتتىق مايداننىڭ قوعامعا قالاي اسەر ەتەتىنىن كورۋگە بولادى. جالپى, اقپاراتتىق مايدان بۇرىننان بار, الايدا بۇرىن ونى الەم كوشباسشىلارى بۋىپ-ءتۇيىپ, جۇدىرىقتا ۇستادى. ال الەۋمەتتىك مەديا كەلىسىمەن ونى تىزگىندەۋ مۇمكىن بولمادى. ءححى عاسىرداعى ينتەرنەتتىڭ, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ جانە جاھاندىق كوممۋنيكاتسيالاردىڭ دامۋى اقپاراتتىق سوعىستىڭ دامۋىن جەدەلدەتىپ, ونى نەعۇرلىم وزىق دەڭگەيگە جەتكىزدى. ەندى جالعان اقپارات ءاپ-ساتتە تارالىپ, ميلليونداعان ادامعا الەۋمەتتىك جەلىلەر, جەلىلىك مەديا جانە حاكەرلىك شابۋىلدار ارقىلى جەتەدى.
قازىر مەملەكەتتەر ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى رەتىندە اقپاراتتىق سوعىستىڭ ماڭىزىن جاقسى تۇسىنەدى. كەيىنگى ونجىلدىقتا اقش, قىتاي, ۇلىبريتانيا, يزرايل سياقتى مەملەكەتتەر وزدەرىنىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ نەمەسە باسقا ەلدەرگە ىقپال ەتۋ ءۇشىن سوڭعى تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, اقپاراتتىق وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋدىڭ ستراتەگيالارىن ازىرلەدى. ماسەلەن, ۇلىبريتانيا اقپاراتتىق قاتەرلەرمەن بەلسەندى تۇردە كۇرەسىپ كەلەدى. Brexit رەفەرەندۋمى مەن سايلاۋ ۇدەرىستەرىنە ارالاسۋ ارەكەتتەرىن انىقتاعاننان كەيىن ەل قاۋىپ مونيتورينگىن, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى جانە فەيكپەن كۇرەستى قامتيتىن كەشەندى كيبەرقورعانىس جۇيەسىن ازىرلەدى. ۇلىبريتانيا جالعان اقپاراتپەن كۇرەسۋ ءۇشىن ارنايى بولىمشەلەر قۇردى, ونىڭ ىشىندە اقپاراتتىق وپەراتسيالارعا, دۇشپاندىق ناۋقانداردى انىقتاۋ جانە ولارعا قارسى تۇرۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك مەديا جۇمىسىنا ماماندانعان «77-بريگادا» قۇردى.
زەرتتەۋلەرگە سايكەس, اقش, سلوۆاكيا, فيليپپين فەيك جاڭالىقتار ەڭ كوپ شوعىرلانعان ەلدەر بولىپ شىقتى. مۇنىمەن كۇرەسۋ ۇكىمەتتەردىڭ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ جانە ازاماتتاردىڭ كوپجاقتى كۇش-جىگەرىن تالاپ ەتەدى, ساۋالناماعا قاتىسقان رەسپوندەنتتەردىڭ 30 پايىزدان استامى اقپاراتتىڭ سەنىمدىلىگى ءۇشىن نەگىزگى جاۋاپكەرشىلىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ موينىندا دەپ سانايدى.
ەلىمىزگە دە اقپاراتتىق شابۋىلدار جاسالىپ تۇراتىنى بەلگىلى. وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن «Russia Today» رەداكتورى مارگاريتا سيمونيان قازاقستانعا قاتىستى بىرنەشە رەت مالىمدەمە جاساعان ەدى. رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى ماسەلەگە بايلانىستى ەلىمىزدىڭ بەيتاراپتىلىعىن سىناپ قىرىمدى مويىنداۋ, كيريلليتسانى قالدىرۋ, قىرعىزستانداعى سياقتى ورىس ءتىلىن ەكىنشى مەملەكەتتىك ءتىل ەتۋ, ورىس ءتىلدى مەكتەپتەردى جايىنا قالدىرۋ سەكىلدى ماسەلەلەرگە ءۇن قوسقانى بار. الايدا بۇل اقپارات مايدانىندا داۋ تۋدىرعانىمەن, الەمدىك دەڭگەيگە شىعا قويمادى. ۇكىمەت بۇعان دەر كەزىندە توسقاۋىل قويا ءبىلدى.
قازىرگى جاھاندانعان زاماندا ەلدەر مەملەكەتتىك شەكاراسىن شەگەندەسە دە, اقپاراتتىق شەكاراسىن تىزگىندەۋ قيىن.
