دەپۋتاتتار وڭىرلەرگە اتتانادى
سەنات توراعاسى ءۇشىنشى سەسسيا جۇمىسىن قورىتىندىلاي كەلە, وسى كەزەڭدە سەناتورلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان رەفورمالاردى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدە كەشەندى جۇمىس اتقارعانىن اتاپ ءوتتى. جالپى, بۇل سەسسيادا 89 زاڭ قارالعان. ونىڭ 75-ءى ماقۇلدانىپ, 14-ءى ماجىلىسكە قايتارىلعان.
– سەسسيا بارىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن جاڭا بيۋدجەت جانە سالىق كودەكستەرى قابىلداندى. سونداي-اق قابىلدانعان جاڭا سۋ كودەكسى سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا زاڭنامالىق نەگىز قالىپتاستىردى. تۇركىستان قالاسىنا ەرەكشە مارتەبە بەرەتىن زاڭ دا ماقۇلداندى. ال وسى وتىرىستا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ سالاسىنداعى ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان تۇزەتۋلەر توپتاماسىن قارادىق. سونىمەن قاتار قىلمىستىق زاڭناما نورمالارى وڭتايلاندىرىلدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل زاڭدار پرەزيدەنتتىڭ رەفورمالارىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى م.اشىمباەۆ.
پالاتا سپيكەرى سەناتتىڭ وڭىرلەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ جونىندەگى جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرىنە دە توقتالدى. ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل ماسليحاتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى كەڭەس قىزمەتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەن. سونىڭ اياسىندا 50-گە جۋىق بىرلەسكەن ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلىپ, العاش رەت كەڭەيتىلگەن وتىرىس وتكەن. سونداي-اق ء«بىر ەل – ءبىر مۇددە», ء«وڭىر» دەپۋتاتتىق توپتارىنىڭ, ينكليۋزيا جونىندەگى كەڭەستىڭ, ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق ماقسات-مىندەتتەردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جونىندەگى پارلامەنتتىك كوميسسيانىڭ جانە باسقا دا ساراپتامالىق الاڭداردىڭ جوسپارلى جۇمىسى جۇيەلى تۇردە جالعاسىپ كەلە جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى سەنات سپيكەرى.
سونىمەن قاتار سەنات توراعاسى الداعى ۋاقىتتا دەپۋتاتتاردىڭ وڭىرلەرگە ساپارى باستالاتىنىن مالىمدەپ, ازاماتتارمەن جانە ساراپشىلار قاۋىمداستىعىمەن كەزدەسۋلەردە جەرگىلىكتى جەرلەردەگى وزەكتى پروبلەمالاردى بارىنشا زەردەلەۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. تۇرعىندار كوتەرەتىن ماسەلەلەر الداعى سەسسيادا نازارعا الىنىپ, مۇددەلى تاراپتارمەن بىرلەسىپ, پىسىقتالماق.
– سەسسيا بارىسىندا 3 پارلامەنتتىك تىڭداۋ, 4 ۇكىمەت ساعاتى, كوميتەتتەردىڭ 50-دەن اسا كوشپەلى وتىرىسى جانە 90-عا جۋىق دوڭگەلەك ۇستەل مەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى. سونداي-اق ارىپتەستەرىمىز ۇكىمەتكە 170-كە جۋىق دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن ۇسىندى. پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ۇكىمەت پەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ ەسەپتەرىن قارايمىز. كەيىن پارلامەنتتىڭ كەزەكتى سەسسياسىن قورىتىندىلاپ, وڭىرلەردەگى جۇمىسىمىزدى باستايمىز. جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋلەردە جەرگىلىكتى جەردەگى پروبلەمالاردى زەردەلەپ, حالىقتى الاڭداتاتىن ماسەلەلەر مەن ولاردىڭ ۇسىنىستارىنا باسا ءمان بەرگەن ءجون. ونىڭ ءبارى الداعى دەپۋتاتتىق قىزمەتىمىزگە نەگىز بولادى, – دەدى م.اشىمباەۆ.
اۋىلدار ينتەرنەتپەن قامتىلادى
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار پرەزيدەنتتىڭ جوعارعى سوت سۋديالارىن قىزمەتتەرىنەن بوساتۋ تۋرالى ۇسىنۋىن قارادى. ناتيجەسىندە, دەپۋتاتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ سۋديالار دوسجان ءامىر مەن گەرمان نۇرباەۆتى قىزمەتتەن بوساتۋ جونىندەگى ۇسىنۋىن ءبىراۋىزدان قولدادى
سونىمەن قاتار سەناتورلار قاراعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى وداقتاستىق قاتىناستاردى تەرەڭدەتۋ جانە كەڭەيتۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جاڭا سىن-تەگەۋرىندەر مەن قاۋىپسىزدىك قاتەرلەرىنە قارسى ءىس-قيمىل بارىسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان. شارت ساياسي, اسكەري, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, اۋىل شارۋاشىلىعى, ترانزيتتىك-كولىكتىك, سۋ-ەنەرگەتيكالىق, ءبىلىم بەرۋ, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى سەرىكتەستىكتى كەڭەيتۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق قۇجات نورمالارىنا سايكەس تاراپتار پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى ودان ءارى دامىتۋدى جانە نىعايتۋدى قولدايدى.
ال «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (قازاقستاننىڭ ينكليۋزيۆتى ەكونوميكاسى ءۇشىن جەدەلدەتىلگەن تسيفرلاندىرۋ جوباسى) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ نورمالارى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراقتى تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جوبانى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان. بۇل 1 123 اۋىلدى جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتكە قوسىپ, قالا مەن اۋىل اراسىنداعى تسيفرلىق الشاقتىقتى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, 2,3 ملن-نان اسا اۋىل تۇرعىنى ينتەرنەتكە قول جەتكىزەدى. بۇل ءىس اياسىندا مىڭنان اسا جۇمىس ورنى دا اشىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
سونداي-اق وتىرىستا قارالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جانە مەديتسينالىق قىزمەتتەر كورسەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا بەلگىلەپ بەرگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەن. اتالعان قۇجات مەديتسينالىق كومەك پەن ونىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. زاڭ نورمالارى مەديتسينالىق كومەكتى قارجىلاندىرۋ سالاسىندا اشىقتىق پەن ەسەپتىلىك تەتىكتەرىن ەنگىزۋگە باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا, ءمامس قاعيداتتارىن كەڭەيتۋ جانە مەملەكەت جارنالارىنىڭ مولشەرلەمەلەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن وزگەرتۋ, سونداي-اق جارنالاردى تولەۋدىڭ ۋاقىتشا ۇزىلىستەرى كەزىندە ساقتاندىرىلۋشىنىڭ مارتەبەسىن قورعاۋ قاراستىرىلعان.
بۇعان قوسا دەپۋتاتتار رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بىرقاتار ەرەجەنى بەكىتتى. سەناتورلار ەلوردا مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردى دامىتۋ, رەسپۋبليكالىق جوبالار, كاسىپكەرلىك جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ فۋنكتسيالارىن وڭتايلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى ماقۇلدادى. قۇجات قولجەتىمدى ورتانى قامتاماسىز ەتۋ, ديزاين-كودتى ساقتاۋ, ستاتسيونارلىق ەمەس وبەكتىلەردى ورناتۋ, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ەلوردانىڭ جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى. زاڭدا استانانىڭ سانيتارلىق-قورعاۋ جاسىل ايماعىن رەگلامەنتتەۋ ماسەلەسى دە نازارعا الىنعان.
نەكەگە تۇرۋعا ماجبۇرلەۋ – قىلمىس
قوعامنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتارىن قىلمىستىق-قۇقىقتىق قورعاۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق زاڭناماسىن وڭتايلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدا قاراستىرىلعان. سونىڭ اياسىندا نەكەگە تۇرۋعا ماجبۇرلەۋ, ستالكينگ, زاڭسىز بانكتىك, ميكروقارجىلىق, كوللەكتورلىق قىزمەت سياقتى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ قۇرامى ەنگىزىلدى. ەندى «قورعاۋعا قۇقىعى بار كۋانىڭ» قۇقىقتارىن قورعاۋ كۇشەيتىلىپ, ادۆوكاتتىڭ سوتقا ايىپتاۋ اكتىسىنە قاراما-قارسى قۇجات-قورعاۋ اكتىسىن ەنگىزۋ قۇقىعى بار.
پالاتا دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە, اسكەري قىزمەت جانە جەكەلەگەن ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ فۋنكتسيالارىن قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى دا قارادى. قۇجات نورمالارىنىڭ باستى ماقساتى – ازاماتتاردىڭ اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەسىن كۇشەيتۋ, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا اسكەري دايارلىقتىڭ بارلىق تۇرلەرىن جۇيەلەۋ, اسكەري ەسەپكە الۋدى جانە اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋدى جەتىلدىرۋ, اسكەري قىزمەتتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ.
ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان بەكبولات ورىنبەكوۆ ەلەكتر جەلىلەرى ينفراقۇرىلىمىنىڭ توزۋىنا قاتىستى پروبلەمانى كوتەردى. وسىعان بايلانىستى ول بىرنەشە ەنەرگيا بەرۋشى ۇيىمنىڭ تاريفتەرىن ورتا شاماعا جۋىقتاۋ ارقىلى قىزمەتتەردىڭ بىرىڭعاي قۇنىن ايقىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋدىڭ بىرىڭعاي ورتالىعىن» قۇرۋدى ۇسىندى.
ال ساكەن ارۋباەۆ اۋىلداعى ينتەرنەتتىڭ ساپاسىز جانە ونىڭ جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى قامتاماسىز ەتۋگە جەتكىلىكسىز ەكەنىن ايتتى. دەپۋتات ينتەرنەت ساپاسىنا قاتىستى اۋىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق ستاندارت ەنگىزىپ, اۋىل اكىمدەرىنىڭ جۇمىسىنا اۋىلداردى تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيى بويىنشا KPI بەكىتۋ جانە حالىق تاراپىنان ينتەرنەت ساپاسىن باعالاۋدىڭ ونلاين-مونيتورينگ تەتىكتەرىن ىسكە قوسۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
زاكيرجان كۋزيەۆ سەلەكتسيالىق-تۇقىم شارۋاشىلىعىنداعى پروبلەماعا توقتالدى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە تۇقىم شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋعا بولىنەتىن 12,5 ملرد تەڭگەنىڭ 8 ملرد تەڭگەسى يمپورتتىق تۇقىم ساتىپ الۋدى قولداۋعا جۇمسالىپ كەلەدى. ال مۇنداي قادام باسقا مەملەكەتتەردىڭ سەلەكتسيالىق بازالارىن قارجىلاندىراتىنىن تىلگە تيەك ەتتى دەپۋتات.
ايگۇل قاپباروۆا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وتكىزۋمەن اينالىساتىن شارۋالاردىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق ماسەلەلەرىنە ءمان بەردى. دەپۋتات ءوز ساۋالىندا دەمپينگكە قارسى ءىس-قيمىل قۇرالدارىن ەنگىزۋدى, وتاندىق وندىرۋشىلەردى قورعاۋدى, سونداي-اق اشىق جانە بولجامدى «ويىن ەرەجەلەرىن» قالىپتاستىرۋدى ۇسىندى.
جاننا اسانوۆا ەلىمىزدىڭ كۋرورتتىق جانە جاعاجاي ايماقتارىندا سۋ تەحنيكاسى مەن اتتراكتسيوندارىن پايدالانۋدى باقىلاۋدى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى سەناتور ەلدەگى بارلىق جاپپاي سۋ دەمالىسى نىساندارىندا شاعىن كولەمدى سۋ تەحنيكاسى مەن سۋ اتتراكتسيوندارىن پايدالانۋ جونىندەگى زاڭنامانىڭ ساقتالۋىنا قاتىستى شۇعىل جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزۋدى ۇسىنىپ, ۇكىمەتتى بۇل ماسەلەگە ءجىتى نازار اۋدارۋعا شاقىردى.
اينۇر ارعىنبەكوۆا جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن قولدانۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. ول دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى تولىققاندى پايدالانۋ ءۇشىن وسى باعىتقا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ازىرگە اتالعان جۇمىس جۇيەسىز جۇرگىزىلىپ وتىر.
