سۋرەت: report.az
ەكى كۇن بۇرىن يران اقش-تىڭ يراك پەن قاتارداعى اۋە بازالارىن اتقىلادى. سول ساتتەن باستاپ-اق مۇناي باعاسى تومەندەپ كەتتى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, نارىق يران سوققىسىنىڭ رامىزدىك مانگە يە ەكەنىن (اسكەري دە, ادامي دا شىعىن اكەلمەدى) سەزىپ قويدى. ياعني يران تاراپىنان ەندى ۇلكەن قاتەردىڭ تۋىنداۋى ەكىتالاي ەكەنىن اڭعاردى دەيدى. قازىر «Brent» ماركالى مۇناي باعاسى 69,8 دوللاردىڭ اينالاسىندا تۇر. يران سوققىسىنان كەيىن اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ «يزرايل مەن يران اتىستى تولىق توقتاتۋعا كەلىستى» دەپ مالىمدەمە جاسادى. ارينە, مۇنداي مالىمدەمە نارىق تاۋەكەلىن تومەندەتىپ, باعانى بۇرىنعىدان دا قۇلدىراتا تۇسپەك.
وسىدان ءبىراز كۇن بۇرىن ورمۋز بۇعازىن جاۋىپ تاستايمىز دەگەن يران تاراپىنىڭ ەندى ونداي قادامعا بارمايتىنى تۇسىنىكتى. ءتىپتى ەسكالاتسيا قىزىپ تۇرعان كەزدىڭ وزىندە ولار بۇعازدى جابا الماس ەدى دەيدى ساراپشىلار. اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى ماركو رۋبيو ورمۋز بۇعازىن جاۋىپ تاستاۋدىڭ «سوراقى قاتەلىك» بولارىن ايتىپ, «بۇل بىزگە قاراعاندا وزگە ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا اۋىر سوققى بولادى» دەپ مالىمدەگەن ەدى. «Bloomberg» مالىمەتىنشە, بۇعاز ارقىلى وتەتىن مۇنايدىڭ ۇشتەن ءبىرى قىتايعا تيەسىلى. قازىر قىتايلىق تانكەرلەر مەن ءجۇزىپ بارا جاتقان الىپ كەمەلەردە 70 ملن باررەلگە جۋىق يران مۇنايى بار. مۇنشا مۇنايدى قىتاي ەكى اي بويى تۇتىنادى. «Kpler» اناليتيكتەرىنىڭ ايتۋىنشا, تاپ قازىر سۋدا تۇرعان يران مۇنايىنىڭ جالپى كولەمى 120 ملن باررەلگە تايايدى.
ەكونوميست رۋسلان سۇلتانوۆتىڭ سوزىنشە, ەسكالاتسيا كۇشەيگەن جاعدايدا دامۋشى نارىقتاردىڭ ۆاليۋتاسىنا قىسىم ارتادى.
«ينۆەستورلار بىردەن دوللارلىق اكتيۆتەرگە اۋىسىپ, يمپورتتاۋشىلار قىمبات تولەۋگە ءماجبۇر بولادى. اقش-تاعى جوعارى كىرىستىلىك دامۋشى نارىقتاردىڭ باعالى قاعازدارىنىڭ تارتىمدىلىعىن تومەندەتەدى. ينۆەستورلار پايداسىن بەكىتىپ, تەڭگەمەن نوميناتسيالانعان مەملەكەتتىك وبليگاتسيالاردان شىعىپ كەتۋى مۇمكىن. بۇل تەڭگەگە دەگەن سۇرانىستى ازايتىپ, بيۋدجەتتىڭ قارىزعا قىزمەت كورسەتۋ شىعىندارىن وسىرەدى», دەيدى ەكونوميست.
ەكونوميست الماس چۋكين «Digital Business»-كە بەرگەن سۇحباتىندا جاعدايدى بىلاي تۇسىندىرەدى.
«بۇل شيەلەنىس ءبىرىنشى كەزەكتە مۇنايعا ەكىنشى كەزەكتە بۇكىل تاۋەكەلدى اكتيۆتەرگە اسەر ەتەدى. بۇل بىزگە ونشا اسەر ەتپەيدى. ياعني التىن جانە اقش-تىڭ بارلىق وبليگاتسيالارى جوعارى, اكتسيالارى تومەنگە كەتەدى. بۇل ءوزى قانداي دا ءبىر سوعىس باستالعان كەزدە بولاتىن قۇبىلىس. بىراق يرانعا قاتىستى جاعداي ءسال باسقاشا. يران – ءىرى ەكسپورتتاۋشى ەل. ەگەر يزرايل ولاردىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق پورتىنا سوققى جاساسا, بۇل ۇزاق مەرزىمگە ەلەۋلى اسەر ەتەدى. ساۋد ارابياسى بەلگىلى ءبىر كولەمدە ءوندىرىستى ارتتىرا الار, بىراق يراندى تولىقتاي بىردەن الماستىرۋ ولارعا وڭايعا سوقپايدى», دەيدى.
ساراپشى يراننىڭ ورمۋز بۇعازىن تۇگەلدەي جاۋىپ تاستايتىنىنا سەنبەيدى.
«امەريكالىقتار «وندايدى ويلارىڭا دا الماڭدار» دەپ ەسكەرتتى. دەگەنمەن يران بۇعازدى زەڭبىرەكتەرمەن اتقىلاپ, جاۋىپ تاستاي الادى. ونداي جاعدايدا بىردە-ءبىر تانكەر وتە المايدى. تەحنيكالىق تۇرعىدا يران مۇنى ىستەي الادى, بىراق ءىس جۇزىندە بۇل ارەكەتكە بارمايدى», دەيدى ول.
