وتىرىسقا سونداي-اق قوعامدىق پالاتا مۇشەلەرى, پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى مارات احمەتجانوۆ, مۇددەلى مينيسترلىكتەردىڭ جاۋاپتى وكىلدەرى مەن وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ باسشىلارى مەن ساراپشىلارى قاتىستى.
ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ پارلامەنت سەسسياسىنىڭ باسىندا قوعامدىق پالاتا مۇشەلەرىمەن بىرگە ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان تۇزەتۋلەردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى كەزدەسۋ جوسپارلانعانىن ەسكە سالدى. قابىلدانعان زاڭداردىڭ جۇمىسىن باقىلاۋ جانە پالاتا ساراپشىلارى ارقىلى قوعامنان كەرى بايلانىس الۋ ءۇشىن مۇنداي كەزدەسۋلەر الداعى ۋاقىتتا تۇراقتى تۇردە وتكىزىلەدى.
تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى زاڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن قابىلدانعان ەدى.
– تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس – پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بەرىك ۇستانىمى. تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىق تۋرالى زاڭ «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جارقىن مىسالى بولدى. وعان حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان جوعارى باعا بەرىلدى. قازىردىڭ وزىندە مۇنداي قىلمىستاردى ازايتۋدا وڭ وزگەرىستەر بايقالىپ وتىر. بۇگىنگى كەزدەسۋ ونى ءارى قاراي كۇشەيتۋ قاجەتتىلىگى بار ما, جوق پا, سونى تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ە.قوشانوۆ.
قوعامدىق پالاتا توراعاسى ايدوس سارىمنىڭ ايتۋىنشا, ماجىلىسمەندەر زاڭ جوباسىنا باستاماشى بولعانعا دەيىن بۇل تاقىرىپتى پالاتا مۇشەلەرى تالقىلاپ, ءوز ۇسىنىستارىن بەرگەن. ولاردىڭ ءبىر بولىگى زاڭعا ەنگىزىلگەن.
– بۇگىنگى كوشپەلى جيىن قابىلدانعان زاڭ نورمالارىنىڭ تىكەلەي جەرگىلىكتى جەردە جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىسۋ ءۇشىن وتكىزىلىپ وتىر. بىزگە ناتيجە ماڭىزدى. ول ءىس جۇزىندە قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟ ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى قىلمىس ازايدى ما؟ مەملەكەت ولارعا قانداي كومەك كورسەتەدى؟ وتباسىن قولداۋ مەن داعدارىس ورتالىقتارى قالاي جۇمىس ىستەيدى؟ – دەدى ا.سارىم.
ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى يگور لەپەحانىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى 46 مىڭ وتباسىنداعى وزبىر ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, ونىڭ ىشىندە 14 مىڭ ادام قاماۋعا الىنعان. ياعني ءاربىر ءۇشىنشى ادام قاماۋعا الۋ تۇرىندەگى جازاسىن وتەگەن. سونداي-اق 42 مىڭ قۇرباندى قورعاۋ نۇسقاماسى شىعارىلعان.
– تۇرمىستىق كىسى ءولتىرۋ مەن جاراقات الۋ سانىنىڭ ۇشتەن ءبىرى ازايدى. وتباسى-تۇرمىستىق قاتىناسقا بايلانىستى قىلمىستار دا قىسقاردى. ونىڭ ىشىندە كامەلەتكە تولماعانداردى ۇرلاۋ – 83 پايىزعا, تاربيەلىك مىندەتتەرىن ورىنداماۋ جاعدايلارى 22 پايىزعا تومەندەدى, – دەدى ي.لەپەحا.
سونىمەن قاتار ءىىم ۆيتسە-ءمينيسترى داعدارىس ورتالىقتارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىلىپ, ولارعا 3 مىڭعا جۋىق ايەل جىبەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. زورلىق-زومبىلىق كورگەن 6 مىڭعا جۋىق وتباسىمەن ساۋالناما جۇرگىزىلگەن. 148 اگرەسسور انىقتالىپ, ونىڭ 41-ءى مىنەز-ق ۇلىقتى پسيحولوگيالىق تۇزەۋگە ءوز ەركىمەن كەلىسكەن.
بۇل رەتتە ي.لەپەحا ءالى دە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر بارىن ايتتى. بىرىنشىدەن, بۇل – قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى تەرگەۋدىڭ كۇردەلىلىگى. زورلىق-زومبىلىق كۋاگەرلەرسىز ورىن العاندىقتان كۇدىكتى ءوز كىناسىن مويىنداماعان جاعدايدا كىناسىن دالەلدەۋ الدەقايدا قيىنداي تۇسەدى. پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ دە كۇردەلەنەدى. بىرقاتار وڭىردە ءتيىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى انىقتالماعاندىقتان, سوتتار ونى تاعايىندامايدى.
بالالار قۇقىعىن قورعاۋ جۇيەسىن كۇشەيتۋ ماسەلەسى تۋرالى وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەدىل وسپان بايانداپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل بالالاردىڭ جىنىستىق قول سۇعىلماۋشىلىعىن بۇزۋ فاكتىلەرى 21,3 پايىزعا تومەندەگەن. بالالارعا قارسى جاسالعان اۋىر قىلمىس 8 پايىزعا, اسا اۋىر قىلمىس 19 پايىزعا ازايعان. جىل باسىنان بەرى 111 شاقىرتۋ بويىنشا قاتىگەزدىك پەن زورلىق-زومبىلىق كورگەن 537 بالاعا كومەك كورسەتىلدى.
ءوڭىر اكىمى مارات احمەتجانوۆ اقمولا وبلىسىنىڭ وزىندە اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستىڭ ستاتيستيكاسى ءۇش ەسە ازايعانى جونىندە ايتتى. مۇنىڭ ءوزى زاڭنىڭ ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن كورسەتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاعدايعا 2023 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتى تىركەۋدىڭ ءوتىنىش بەرۋ تارتىبىنەن انىقتاۋ تارتىبىنە كوشۋى سەبەپ بولعان. تالداۋ ناتيجەسىندە مۇنداي قىلمىستىڭ 60 پايىزدان استامى جابىرلەنۋشىلەردىڭ پوليتسياعا حابارلاسۋدان قورقۋىنان كولەڭكەدە قالىپ, كەيىن اسا اۋىر زارداپقا اكەلگەنى انىقتالدى. سونداي-اق وبلىس اكىمى تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جانە بولدىرماۋ بويىنشا شارالاردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا الەۋمەتتىك قىزمەت جۇيەسىن جاڭعىرتۋ جانە الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. قازىرگى تاڭدا الەۋمەتتىك قىزمەت جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلىپ كەلەدى. الايدا بۇل ماماندىقتىڭ وقۋ باعدارلامالارى كوبىنە زەينەتكەرلەرمەن نەمەسە الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارمەن جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدەلگەن. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, زاماناۋي تالاپتارعا ساي الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ولاردى ىشكى ىستەر ورگاندارىندا, پروكۋراتۋرادا, قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەسىندە جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدەۋ ماڭىزدى.
مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جاستار جانە وتباسى ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى قايرات قامباروۆ وتباسى جانە نەكە ينستيتۋتىن ساقتاۋ شارالارىنا توقتالسا, شاقىرىلعان وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ باسشىلارى وڭىرلەردەگى جاعداي تۋرالى اقپارات بەردى. قولدانىستاعى تەتىكتەردى جەتىلدىرۋ بويىنشا پىكىرلەر مەن ۇسىنىستار ايتىلدى.
جيىندى قورىتىندىلاعان ا.سارىم قاتىسۋشىلار كوتەرگەن ماسەلەلەردى تسيفرلاندىرۋ قۇرالدارى ارقىلى شەشۋگە بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ول تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى وتباسىلار مەن حالىقتى قولداۋ ءۇشىن بەلسەندى تۇردە پايدالانۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. بۇل باعىتتا ۋاكىلەتتى ورگاندار جۇمىس ىستەپ جاتىر. قوعامدىق پالاتا وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءتيىستى ۇسىنىمدار دايىندالىپ, ۇكىمەتكە جولدانادى.
سونداي-اق كوشپەلى وتىرىستا مۇقتاج وتباسىلاردىڭ جاعدايىن باقىلاۋعا جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان قاجەتتى كومەكتى بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرىڭعاي تسيفرلىق الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ پلاتفورماسىنىڭ جوباسى تانىستىرىلدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا شىمكەنت پەن قاراعاندى وبلىسىنداعى ەكى قاناتقاقتى جوبانىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى ايتتى.
