چارلز ۋيتمور,
«Logictics Middle East»
ساراپشىسى
تابىسقا باستايتىن ستراتەگيالىق قادام
جالپى تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ مەن جاھاندىق سەرىكتەستىكتەردىڭ كەڭەيۋىنە سۇيەنە وتىرىپ, قازاقستان وڭىرلىك جانە حالىقارالىق لوگيستيكانىڭ بولاشاعىن قالىپتاستىرىپ كەلەدى.
ونەركاسىپ, قۇرىلىس, ساۋدا جانە كولىك قىزمەتتەرى وڭ ناتيجە كورسەتىپ, قازاقستان ەكونوميكاسى وسى جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا 6 پايىزعا ءوستى. بۇل – ونىڭ كەيىنگى 12 جىلداعى ەڭ جىلدام قارقىنى. ۇكىمەت حالىقارالىق ساۋدا مەن لوگيستيكاعا باسىمدىق بەردى.
2024 جىلى قازاقستان ارقىلى وتكەن جۇك ءترانزيتىنىڭ كورسەتكىشى 7,1 پايىزعا ءوسىپ, 34,6 ملن تونناعا جەتتى. 2030 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 100 ملن تونناعا جەتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ويتكەنى ەل قىتايمەن 2029 جىلعا قاراي جىل سايىنعى كونتەينەرلىك بلوك پويىزدارىن 600-دەن 3 000-عا دەيىن ارتتىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى.
بۇل قازاقستاننىڭ قىتاي, ەۋروپا, رەسەي, كاسپي ايماعى, پارسى شىعاناعى مەن وڭتۇستىك ازيانى بايلانىستىراتىن 13 حالىقارالىق كولىك دالىزىندەگى ستراتەگيالىق ورنىن كورسەتەدى. نەگىزگى دالىزدەرگە TRACECA, «سولتۇستىك-وڭتۇستىك» حالىقارالىق كولىك ءدالىزى جانە جىلدام دامىپ كەلە جاتقان ورتا ءدالىز (ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك جولى) كىرەدى. اتالعان باعىت ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى تۇراقتى بالامالى ساۋدا جولى رەتىندە جاھاندىق بەدەلگە يە بولىپ وتىر.
ينفراقۇرىلىمدى وزگەرتۋ – باستى نازاردا
بيىلدىڭ وزىندە قازاقستاندا 13 مىڭ شاقىرىم اۆتوموبيل جانە 6 100 شاقىرىم تەمىرجول جوندەلىپ جاتىر. التى اۋەجاي جاڭارتىلىپ, ەكى ءىرى تەڭىز جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.
تەمىرجول سالاسىندا قىتايمەن جانە ورتالىق ازيامەن بايلانىستى نىعايتۋ ماقساتىندا قۇنى 2,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن بەس اۋقىمدى جوبا ىسكە قوسىلادى. 2029 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ دامۋ ستراتەگياسىنا سايكەس, ەل
11 مىڭ شاقىرىم تەمىرجولدى جاڭارتۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل جوبالار قورعاس, الماتى جانە استانا سياقتى نەگىزگى توراپتاردان اقتاۋ پورتىنا دەيىنگى ترانزيتتىك قاشىقتىقتى قامتىپ, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ءدالىزىن تولىقتىرۋ ءۇشىن جاڭا «سولتۇستىك» جانە «ورتا» باعىتتاردى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 9 000 شاقىرىمى جاڭعىرتىلىپ, 1 083 شاقىرىمىندا قايتا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ 847 شاقىرىمىن جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان. اتاۋلى جاڭا جوبانىڭ ءبىرى – «ورتالىق – باتىس» تاسجولى. بۇل استانا مەن اقتاۋ اراسىنداعى قاشىقتىقتى 889 شاقىرىمعا قىسقارتىپ, باتىس ەكسپورتتىق باعىتتارداعى تيىمدىلىكتى ارتتىرادى.
قازاقستان ازاماتتىق اۆياتسيا جەلىسىن دە كەڭەيتىپ جاتىر. ءۇش جاڭا اۋەجاي سالىنىپ, بىرنەشە قولدانىستاعى حابتار جاڭارتىلدى. 2024 جىلدىڭ كورسەتكىشىن الىپ قاراساق, التى وتاندىق اۆياكومپانيا 57 باعىت بويىنشا اپتاسىنا 669 رەيس جاسايدى. حالىقارالىق اۋە قاتىناسى قازىر قازاقستاندى 119 باعىت بويىنشا 31 ەلمەن بايلانىستىرادى. 2025 جىلى ريم, ميۋنحەن, بۋداپەشت, شانحاي, گۋانچجوۋ جانە پۋسان باعىتتارى جوسپارلانعان. ال امەريكا قۇراما شتاتتارىنا تىكەلەي رەيستەر 2026 جىلى باستالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
وسىلايشا, ەل 2029 جىلعا قاراي 65 ملن جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتۋدى جانە جىل سايىن 500 مىڭ توننا اۋە جۇكتەرىن وڭدەۋدى كوزدەيدى. جاڭا جەكە جۇك اۆياكومپانياسى دا ءۇش ۇشاقتان تۇراتىن باستاپقى فلوتپەن جۇمىسىن باستادى.
تەڭىز قاتىناسى سالاسىندا جۋىق ارادا اقتاۋ پورتىنىڭ اكۆاتورياسىن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارى باستالادى. ساۋدا فلوتىن كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرعان قازاقستان 17 جاڭا كەمە, ونىڭ ىشىندە 4 پاروم ساتىپ الماق. قازىر قۇرىق پورتىنداعى سىيىمدىلىعى 1 ملن توننا استىق تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, جىلىنا 11 ملن تونناعا دەيىن جۇك وتكىزەتىن كوپ فۋنكتسيونالدى سارجا تەرمينالىن دامىتۋ جوباسى ىسكە قوسىلدى.
سونداي-اق وسى جىلدىڭ ماۋسىمىندا اقتاۋ پورتىندا كونتەينەرلىك توراپ ىسكە قوسىلىپ, ونىڭ كونتەينەرلىك وڭدەۋ قۋاتى 240 مىڭ TEU (ستاندارتتى 20-فۋتتىق كونتەينەر) دەيىن ارتتى. سونىمەن قاتار گرۋزيانىڭ پوتي پورتىندا قازاقستاندىق جاڭا تەرمينال اشىلدى. قازاقستان قىتايداعى سيان جانە ليانيۋنگان, ماسكەۋ ماڭىنداعى سەلەتينو, تاشكەنت, ازەربايجانداعى اليات جانە ماجارستان سياقتى نەگىزگى جاھاندىق لوگيستيكالىق ورتالىقتارداعى تەرمينالدىق جەلىسىن كەڭەيتىپ, شىعىس-باتىس ساۋدا ءوسى بويىنشا ءوز اۋقىمىن نىعايتىپ وتىر.
مەملەكەت استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى (احقو) سياقتى پلاتفورمالار ارقىلى دا ترانسشەكارالىق سەرىكتەستىكتى دامىتىپ جاتىر. احقو Middle Corridor Multimodal Ltd. (قازاقستان, ازەربايجان, گرۋزيا), Caspian Integrated Maritime Solutions (قازاقستان, ءباا), KPMC Ltd. (قازاقستان, سينگاپۋر), SK-AIH Investment Fund Ltd. (قازاقستان, ازەربايجان) سياقتى بىرلەسكەن ستراتەگيالىق كاسىپورىنداردى ىسكە قوسۋعا ىقپال ەتتى.
بۇل ىنتىماقتاستىق مۋلتيمودالدى لوگيستيكانى ارتتىرۋ, شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جانە ورتا ءدالىز بويىنداعى بايلانىستى نىعايتۋ بويىنشا ۇيلەستىرىلگەن ايماقتىق كۇش-جىگەردى كورسەتەدى.
جاھاندىق كوزقاراسى بار ايماقتىق كوشباسشى
وسىناۋ باستامالار ينۆەستيتسيالار ساۋدا-ساتتىقتى جەدەلدەتىپ, ايماق بويىنشا ترانزيتتىك الەۋەتتى ارتتىرۋ ارقىلى ايتارلىقتاي تابىس اكەلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. قازىر ىشكى جالپى ءونىمى 400 ملرد دوللاردان جانە حالقى 80 ملن-نان اساتىن ورتالىق ازيا بارعان سايىن وزەكتى ەكونوميكالىق بلوكقا اينالىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ كولىك, تسيفرلاندىرۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى مودەرنيزاتسيالاۋداعى كوشباسشىلىعى ونى وسى ترانسفورماتسيانىڭ ىرگەتاسى رەتىندە كورسەتەدى.
قازىر قازاقستان – 2022 جىلدان كەيىنگى جەتكىزىلىم تىزبەگىنىڭ جاھاندىق تەڭگەرىمىنەن كەيىن ەلەۋلى ترانسفورماتسيانى باستان كەشىرىپ جاتقان ەۋرازياداعى نەگىزگى كولىك تورابى. ازيا مەن ەۋروپانىڭ توعىسقان جەرىندەگى ستراتەگيالىق ورنى بار ەل مۋلتيمودالدى لوگيستيكا, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە حالىقارالىق بايلانىس سالاسىنداعى ايماقتىق كوشباسشى رەتىندە كوتەرىلۋىن جەدەلدەتىپ وتىر. وسىلايشا, ەل ەۋرازيانىڭ جەتەكشى كولىكتىك حابىنا اينالۋ ماقساتىن قويعان.
جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەگى دامىپ كەلە جاتقاندا, ەۋرازيا ارقىلى قۇرلىق, تەڭىز جانە اۋە جولدارىن بايلانىستىراتىن قازاقستاننىڭ ينتەگراتسيالانعان كولىك جەلىسى ەلدىڭ ەرتەڭگى لوگيستيكانى قالىپتاستىرۋداعى ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى.
دايىنداعان –
گۇلنار جولجان,
«Egemen Qazaqstan»
