«ياپۋراي» ءانىنىڭ تاريحى تۋراسىندا پىكىرلەر ءارتۇرلى. ءبىرى حالىق ءانى دەسە, ءبىرى ماعجان جۇماباەۆقا تەلىپ جاتادى. ماعجان اقىندى كوزى كورگەندەردىڭ جازۋىنشا, اقىن دومبىرا شەرتىپ, ءان شىرقاماعان ەكەن. دارابوز كومپوزيتور ءىليا جاقانوۆ: «اسا باي ءان مۇرادان بىزگە مۇحيت اندەرى عانا ءبىرشاما بەلگىلى. الايدا بۇل دارقان دارىننىڭ ءوزىنىڭ ءبىرتالاي ءانىنىڭ حيكاياسى, شىعۋ تاريحى جانە ءومىرىنىڭ ەلەۋلى كەزەڭدەرى تياناقتى زەرتتەلمەگەن. وسى جايت مەنى ۇدايى ويلاندىراتىن. اقىرى 2000 جىلدان باستاپ ناقتى ىسكە كىرىسۋگە بەل بۋدىم», دەيدى اندەر تاريحىن زەرتتەپ, زەردەلەپ جازعان «زاۋرەش» جيناعىندا. سونىمەن بىرگە «ياپۋراي» ءانىنىڭ تاريحىنا توقتالىپ, قۇنىعا ءتىنتىپ, تارازىلاي وتەدى. كومپوزيتور تاريحي تۇرعىدا زاتاەۆيچكە جۇگىنەدى. ارينە, الەكساندر زاتاەۆيچ – قازاق ءانىن جيناپ, تاريح بەتىندە قالدىرۋعا وراسان ەڭبەك سىڭىرگەن تۇلعا. دەگدار عالىم ورال وڭىرىنەن بۇل ءاننىڭ ەكى نۇسقاسىن نوتاعا تۇسىرگەن. ەكەۋىندە دە ءان «يا, ءپىرىم» دەپ اتالعان. ءبىرىنشىسىن قۇلسۇيىندىك دەگەن اۋىلدا شومبال دوسپامباەۆ ەسىمدى ءانشى جازدىرعان. ەكىنشى ءان نۇسقاسىن – عالىمجان شىنعاليەۆتەن جازىپ العان. ءۇشىنشى ءانشى تۋرالى زاتاەۆيچ: «پەسنيۋ ەتۋ, پو سلوۆام سووبششيۆشەگو ەە گ.شىنگاليەۆا, پەلي ۆ كوننوم سترويۋ كازاحي, ۆىستۋپاۆشيە ۆ 1920–1921 گوداح پروتيۆ بانديتسكيح شاەك ۆ ۋرالسكوي گۋبەرني», دەپ قىزىقتى دەرەك قالدىرادى.
ءاننىڭ «يا, ءپىرىم» دەگەن اتاۋمەن جازىلۋى ويلانارلىق. حالىق اراسىندا كوپتەگەن تىركەس ءدىني ۇعىمداردان تۋعانى بەلگىلى. «ياپىرماي» (يا, ءپىرىم-اي), الاقاي (اللا حاي), ياعني «قۇداي ءتىرى» دەگەن سوزدەر – پىكىرىمىزگە دالەل. بالكىم, ءاندى شىعارۋشى اۆتور دۇنيەنىڭ قىزىلدى-جاسىلدى مۇناراسىنان ءبىر ءسات قاجىپ, بوي تارتقان بولار. توماعاسىن شەشكەن قىرانشا سىلكىنىپ, قاناتىن كەڭگە جايىپ, كەۋدەسى سيقىرلى سازعا تولعاندا پىرىنە, ياعني ۇستازىنا قاراپ مۇڭ شاققانى بولار.
«جاز بولسا جارقىراعان كولدىڭ بەتى,
كوگەرىپ تولقىندايدى, ياپۋر-اي, الىس شەتى.
دىرىلدەپ تولقىن باسقان ءمولدىر سۋى,
شايقايدى جاس بالاداي, ياپۋر-اي, جەلدىڭ لەبى.
التىن بۋ اق كوبىكپەن بەتىن جابار,
سۋدان بۋ كوككە ءتونىپ, ياپۋر-اي, مارجان تاعار.
ەسىمە اق ەركەمدى العان كەزدە,
اق مارجان جىلت-جىلت ەتىپ, ياپۋر-اي,
جەرگە تامار».
ءاننىڭ قۇر ولەڭىن وقىپ وتىرساڭىز دا, بوي شىمىرلاپ, جاندى ەلىتەرلىك قۋاتقا يە. كوز الدىڭىزعا تۇتاس بەينە, سۋرەت ەلەستەيدى. سانا زيراتىنا جەرلەنگەن سان مىڭداعان كورىنىس ءتىرىلىپ, جۇرەك ۇشىنا قۇيىلعانداي قالتاڭ قاعاسىز. مارالدىڭ جانارىنداي قالتارىسى مەن بۇلتارىسى قالىڭ دۇنيە تىرشىلىگىنەن الىسقا ۇزاپ, ماڭگىلىك تۋرالى الاساپىران ويلارعا شوماسىز. بويداعى سەزىمدەر ويانىپ, ار, ادىلەت, ماحاببات حاقىندا ۇزىك-ۇزىك سىرعا قانىققانداي بەلگىسىز الەمگە ساياحاتقا شىعاسىز. مىنە, بۇل – ءان سيقىرى, ونەر قۇدىرەتى.
«ياپۋراي» – قازاقتىڭ جانىن بەدەرلەگەن ءان, بىرەگەي تۋىندى. ۇلتتىڭ ويلاۋ جۇيەسىن, ساناسىنىڭ ءتۇسىن ايشىقتايتىن قوڭىر بوياۋ, كەڭ تىنىستى شىعارما. بولاشاقتا ءان تۋراسىندا جاڭا بولجام, تىڭ تاريح كومبەسى اشىلا جاتارى داۋسىز.
