ساياسات • 13 ماۋسىم, 2025

پارلامەنتتىك ديپلوماتيانىڭ سەرپىندى قادامى

130 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ تۇركى مەملەكەتتەرى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ «تۇركى ءداۋىرى: پارلامەنتتىك ديپلوماتيانىڭ ءرولى» اتتى XIV پلەنارلىق وتىرىسىندا ءسوز سويلەدى. ءىس-شارا بارىسىندا تۇركپا-عا مۇشە ەلدەر – ازەربايجان, قىرعىزستان جانە تۇركيا پارلامەنتتەرىنىڭ سپيكەرلەرى, سونداي-اق باسقا دا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى تۇركى الەمىندەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, الداعى بىرلەسكەن جۇمىستىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن بەلگىلەدى.

پارلامەنتتىك ديپلوماتيانىڭ سەرپىندى قادامى

ماۋلەن اشىمباەۆ ءوز سوزىندە تۇركپا پارلامەنتارالىق ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ءتيىمدى پلاتفورماسى رەتىن­دە تولىق قالىپتاسىپ, تانىل­عانىنا نازار اۋداردى. پارلا­مەنتتىك اسسامبلەيا باۋىرلاس ەلدەردىڭ زاڭنامالارىن جاقىنداستىرۋ, زاڭ شىعارۋ قىزمەتىندە تاجىريبە الماسۋ, وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ جولىندا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. سەنات توراعاسى اتاپ وتكەندەي, جاھاندىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىك نەگىزدەرىنە اسەر ەتەتىن قازىرگى سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋ جانە مەملەكەتتەردىڭ الەۋەتىن دامىتۋ ءۇشىن تۇركى ەلدەرىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ ەرەكشە مانگە يە.

«بيىل مامىر ايىندا بۋداپەشتتە وتكەن تۇركى مەم­لەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ بەيرەسمي سامميتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازىرگى كۇردەلى گەوساياسي جاعدايدا ۇيىم اياسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءمانى ەرەكشە ارتىپ وتىرعانىن ايتتى. بۇگىندە شيەلەنىسە تۇسكەن گەو­ساياسي تۇراقسىزدىق, قارۋلى قاقتىعىستار, الەمدىك ەكونوميكادا ءارتۇرلى پروبلەمالاردىڭ ۋشىعۋى جانە پروتەكتسيونيزم­نىڭ كۇشەيۋى بەلەڭ الىپ وتىر. سانكتسيالىق تەكەتىرەستەر مەن تەحنولوگيالىق باسەكەنىڭ دە اسەرىن اتاپ وتكەن ءجون. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتەر اراسىنداعى سەنىم مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ازايۋىنا ىقپال ەتەتىنى انىق. سونداي-اق بۇگىندە قارقىندى تەحنولوگيالىق سەرپىلىس داۋىرىنە قادام باستىق. سوندىقتان سىن-قاتەرلەرمەن بىرگە الدىمىزدا جاڭا مۇمكىندىكتەر دە اشىلىپ جاتقانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. وسىعان بايلانىستى تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ زور الەۋەتىن تولىق پايدالانىپ, ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانداندىرا ءتۇسۋىمىز كەرەك», دەدى پالاتا سپيكەرى.

وتىرىسقا قاتىسۋشىلار قازاقستاننىڭ ەلورداسىندا ءوتىپ جاتقان كەزدەسۋ ورتاق تاريحي مۇراعا, مازمۇندى ديالوگكە جانە تۇركى الەمىن ودان ءارى دامىتۋعا دەگەن اينىماس ادالدىقتىڭ جارقىن كورىنىسى ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق مۇنداي باسقوسۋ كوپجوسپارلى ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتا تۇسۋگە وڭ سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوز بولدى. سەنات توراعاسى تۇركپا-عا مۇشە ەلدەر قازىرگى سىن-قاتەرلەرگە بەيىمدەلۋمەن قاتار وزدەرىنىڭ تەحنولوگيالىق, ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق كۇن ءتارتىبىن جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى الەۋەتكە يە ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.

«پارلامەنتتىك ديپلوماتيانى ودان ءارى نىعايتۋ ەكونوميكادان مادەنيەتكە دەيىنگى بارلىق دەڭگەيدەگى كووپەراتسياعا تىڭ سەرپىن بەرەدى. وسى رەتتە پارلامەنتتەرىمىز اراسىنداعى ءىس-قيمىلدى ارتتىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل, اسىرەسە, تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى اياسىندا بەلگىلەنگەن ەكونوميكالىق, كولىكتىك, ەكو­لوگيالىق جانە تسيفرلىق باستامالاردى قۇقىقتىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە ايرىقشا مانگە يە. جالپى, تۇركپا-نىڭ بۇگىنگى وتىرىسى پارلامەنتتىك ديپلوماتياداعى جاڭا كوك­جيەكتەرگە جول اشادى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.

وتىرىس بارىسىندا پار­لامەنتتىك دەلەگاتسيالاردىڭ مۇشەلەرى, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن باسقا دا مۇددەلى تاراپتاردىڭ وكىلدەرى وڭىردەگى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى دامىتۋعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەردى جان-جاقتى تالقىلادى.

سەنات توراعاسى وتىرىس الاڭىندا پارلامەنتتىك دەلە­گاتسيالاردىڭ باسشىلارىمەن بىرقاتار ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى.

ماۋلەن اشىمباەۆ تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۋمان كۋرتۋلمۋشپەن كەزدەسۋدە ونى اتالعان قىزمەتكە قايتا سايلانۋىمەن قۇتتىقتاپ, پارلامەنتتىك ديپلوماتيانى ودان ءارى نىعاي­تۋدىڭ الەۋەتى زور ەكەنىن ايتتى. تا­راپتار پارلامەنتارالىق ىنتى­ماقتاس­تىقتى, ونىڭ ىشىندە دوستىق توپتارى مەن سالالىق كوميتەتتەر اراسىنداعى بايلانىستاردى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. سۇحبات كەزىندە ساۋدا, لوگيستيكا, ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىس سالالارىن دامىتۋ تەتىكتەرى دە ءسوز بولدى.

وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ولي ءماجىلىسى زاڭ شىعارۋ پالاتاسىنىڭ سپيكەرى نۋريددين يسمويلوۆپەن كەزدەسۋدە قازاق­ستان مەن وزبەكستان اراسىن­داعى ءىس-قيمىلدى ءارى قاراي نىعايتۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. سونداي-اق تاراپتار كەيىنگى جىلدارى ساياسي, ساۋدا-ەكونو­ميكالىق جانە مادەني-گۋماني­تارلىق سالالارداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىل­گەنىن اتاپ ءوتتى. كەزدەسۋدە ىنتى­ماقتاستىقتى كەڭەيتۋ پەرس­پەكتيۆالارى, ونىڭ ىشىندە حا­لىقارالىق پارلامەنتتىك قۇرى­لىمدار اياسىندا بىرلەسكەن باس­تا­مالاردى ىلگەرىلەتۋگە قا­تىس­تى باسىمدىقتار بەلگىلەندى.

بۇعان قوسا ماۋلەن اشىمباەۆ ازەربايجان رەسپۋبليكاسى ميللي ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ساگيبا گافاروۆامەن كەزدەستى. وندا ەكىجاقتى قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى اڭگىمە­گە ارقاۋ بولدى. سۇحبات­تاسۋ­شى­لار پارلا­مەنتارا­لىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى ارتتىرۋ, بىرقاتار اۋقىمدى ەكونو­ميكالىق جوبالاردى بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋ, ترانسكاسپي حالىق­ارالىق كولىك باعىتىن, اقپارات­تىق-كوممۋنيكاتيۆتىك سالانى جانە باسقا دا سەكتورلاردى دامىتۋ جونىندە پىكىر الماستى. 

سوڭعى جاڭالىقتار