سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
كوپقىرلى ىقپالداستىق
پرەزيدەنت شاعىن قۇرامداعى كەلىسسوز بارىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ەلىمىزگە جاساعان ساپارى قازاق-سلوۆاك سەرىكتەستىگىن نىعايتىپ, ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان مەن سلوۆاكيانى تىعىز ىقپالداستىق بايلانىستىرادى. ءبىز ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. دەگەنمەن ءتيىستى دەڭگەيدە زەردەلەپ جانە بولاشاقتا قولعا الاتىن جاڭا باعىتتار بار دەپ ويلايمىن. سوندىقتان ءسىزدىڭ بۇل ساپارىڭىزعا ەرەكشە ءمان بەرەمىز, سونداي-اق ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى دەگەن سەنىمدەمىز. ءسىزدىڭ ەلىڭىزبەن قارىم-قاتىناستى جوعارى باعالايمىز جانە سلوۆاكيانى قازاقستاننىڭ ەۋروپا وداعىنداعى نەگىزگى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى سانايمىز. سول سەبەپتى مەن پرەزيدەنت رەتىندە مەملەكەتتەرىمىز اراسىنداعى ىقپالداستىقتى ءتۇرلى سالادا كەڭەيتۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمدى سالامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءوز كەزەگىندە سلوۆاكيا پرەمەر-ءمينيسترى قوس ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىنا تىڭ سەرپىن بەرۋگە جانە قازاقستانمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ورىستەتۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
– جوعارى مارتەبەلى پرەزيدەنت مىرزا, قوناقجايلىق تانىتقانىڭىز ءۇشىن زور ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ەلدەرىمىزدىڭ ساياسي ۇستانىمىندا الشاقتىق جوق ەكەنىن راستايمىن. سوندىقتان ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق بايلانىس پەن دوستىققا باسا ءمان بەرۋىمىز كەرەك. بۇگىن ءبىز قوس تاراپقا دا قىزىقتى ءارى ماڭىزدى بىرنەشە جوبانى تالقىلايمىز. بۇل ساپارىمنىڭ قورىتىندىسى تابىستى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن, – دەدى روبەرت فيتسو.
شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋدەن كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن روبەرت فيتسو كەلىسسوزدى ەكى ەل دەلەگاتسيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن, ياعني كەڭەيتىلگەن قۇرامدا جالعاستىردى.
مەملەكەت باسشىسى سلوۆاكيانى قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى ماڭىزدى ءارى سەنىمدى سەرىكتەسى رەتىندە اتادى.
– سلوۆاكيا – ەۋروپا وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ىشىندە ايتارلىقتاي بەلسەندى ءارى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ ءبىرى. بۇل جەتىستىك ءسىزدىڭ ۇكىمەت باسشىسى رەتىندەگى كورەگەن كوشباسشىلىعىڭىزدى كورسەتەدى. سلوۆاكيانىڭ ايماقتىق جانە حالىقارالىق ىستەرگە قاتىستى ايقىن ۇستانىمى ءسىزدىڭ سىندارلى جاھاندىق دامۋعا بەيىل ەكەنىڭىزدى دالەلدەيدى. مەن ساياسي ديالوگتىڭ بەكي تۇسكەنىن, ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋىن, سونداي-اق كوپجاقتى فورماتتاعى ىقپالداستىقتىڭ ءتيىمدى ىسكە اسىرىلۋىن جوعارى باعالايمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, استانا مەن براتيسلاۆا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق بەرىك قۇقىقتىق بازاعا ارقا سۇيەيدى. ول بارلىق باعىتتى قامتيدى. قازاقستان سلوۆاكيامەن كۇن تارتىبىندەگى ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى سەرىكتەستىكتى تەرەڭدەتۋگە نيەتتى.
مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكالىق ارىپتەستىككە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت دەپ سانايدى. بىلتىر تاۋار اينالىمى 140 ملن دوللاردى قۇراعان. قازاقستاندا سلوۆاكيانىڭ 30-دان اسا كومپانياسى جۇمىس ىستەيدى جانە 22 بىرلەسكەن كاسىپورنى ءتۇرلى سەكتوردا قىزمەت ەتىپ جاتىر.
قازاقستان پرەزيدەنتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى ەنەرگەتيكا, ونەركاسىپ ءوندىرىسى, اۋىل شارۋاشىلىعى, لوگيستيكا, تسيفرلاندىرۋ, اسا ماڭىزدى شيكىزات ماتەريالدارى, ءبىلىم جانە تۋريزم سالالارىندا مول مۇمكىندىك بار دەپ سانايدى.
سلوۆاكيا پرەمەر-ءمينيسترى مەملەكەت باسشىسىنا وزىنە جانە دەلەگاتسياسىنا قازاق جەرىندە كورسەتىلگەن قۇرمەت ءۇشىن العىس ايتتى.
– 1944–1945 جىلدارى سلوۆاكيانى ازات ەتۋگە قوسقان ولشەۋسىز ۇلەستەرىڭىزگە شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. كەڭەس اسكەرى ساپىندا قازاقستاننىڭ ميلليونعا جۋىق ساربازى قان مايداندا شايقاستى. ولاردىڭ ىشىندە 60 مىڭعا تارتا جاۋىنگەر سلوۆاكيانى جاۋدان قورعاۋ ءۇشىن جانىن پيدا ەتتى. سول سۇراپىل ۋاقىتتا سلوۆاكياعا جاساعان جاقسىلىقتارىڭىزدى ەشقاشان ۇمىتپايمىز. جوعارى مارتەبەلى, ءسىزدىڭ ەلىڭىزدى دامىتۋعا جانە ادىلەتتى ءارى وركەندەگەن قازاقستاندى قۇرۋعا باعىتتالعان ءورشىل باستامالارىڭىزدى اسقان قىزىعۋشىلىقپەن باقىلاپ وتىرمىز. ەۋروپا وداعىنداعى ارىپتەستەرىمە تەك ۇيىم شەڭبەرىندەگى جۇمىسپەن شەكتەلمەي, الەمگە كەڭىنەن قاراپ, وزگە دە مەملەكەتتەردىڭ جەتىستىكتەرىن زەردەلەۋ كەرەك ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ كەلەمىن. ءبىز دۇنيە جۇزىندەگى سەرىكتەستەرىمىزبەن بەلسەندى ىقپالداستىق ورناتىپ, ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا بەرۋىمىز قاجەت, – دەدى روبەرت فيتسو.
كەلىسسوز بارىسىندا تاراپتار قازاق-سلوۆاك بايلانىسىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن سەرىكتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا, جاڭا باستامالاردى ىسكە اسىرۋعا بەيىل ەكەنىن راستادى.
ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن سلوۆاكيا پرەمەر-ءمينيسترى روبەرت فيتسو باق وكىلدەرى الدىندا ءسوز سويلەدى.
پرەزيدەنت ەڭ الدىمەن, سلوۆاكيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى روبەرت فيتسوعا جانە بارشا دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنە ءىلتيپات ءبىلدىردى.
– سلوۆاكيا – قازاقستاننىڭ ەۋروپا وداعىنداعى ماڭىزدى ءارى سەنىمدى سەرىكتەسى. ەكىجاقتى قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ تاريحى ماڭىزدى وقيعالارعا تولى. قازىرگى تاڭدا دا ەكى ەلدىڭ ءوزارا بايلانىستارى دوستىق جانە سىيلاستىق رۋحىندا نىعايۋدا. استانا مەن براتيسلاۆا اراسىندا مازمۇندى ساياسي ديالوگ ورناعان. ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى بايلانىسىمىز جىلدان-جىلعا دامىپ كەلە جاتىر. شارتتىق-قۇقىقتىق نەگىزى قالىپتاستى. ەكى ەلدىڭ الىس-بەرىسى دە ۇلعايۋدا. قازاقستاندا 30-دان اسا سلوۆاك كومپانياسى تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ەلىمىزگە سلوۆاكيانىڭ ءىرى كاسىپكەرلەرى دە كەلدى. سوعان بايلانىستى روبەرت فيتسو مىرزاعا العىسىمدى ايتامىن. بۇگىن بيزنەس فورۋم وتەدى. بۇل جيىن ءوزارا ىقپالداستىعىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋعا جول اشادى دەپ سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ روبەرت فيتسومەن جۇرگىزگەن مازمۇندى كەلىسسوز بارىسىندا قازاق-سلوۆاك ىنتىماقتاستىعىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەسى تالقىلانعانىن جانە ناقتى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
– ەكى ەل اراسىندا ەشقانداي تۇسىنىسپەۋشىلىك جوق, كەڭ اۋقىمدى ىنتىماقتاستىققا – جول اشىق. سەبەبى قازاقستان مەن سلوۆاكيانىڭ سان قىرلى بايلانىسىن كۇشەيتۋ قوس حالىقتىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى. سلوۆاكيا – ەكونوميكا تۇرعىسىنان الىپ قاراساق, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ەل. سوندىقتان قازاقستان سلوۆاكيامەن قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعايتۋعا باسا ءمان بەرمەك. ءبىز ساۋدا-ساتتىق كولەمىن ودان ءارى ارتتىرۋ ماسەلەسىنە توقتالدىق. ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋگە نازار اۋداردىق. بۇل تۇرعىدان العاندا ۇكىمەتارالىق كوميسسيا ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. مەن كوميسسيانىڭ تەڭ توراعالارىنىڭ دەڭگەيىن مينيستر دارەجەسىنە كوتەرۋدى ۇسىندىم. قازاقستان سلوۆاكياعا مۇناي-گاز, ۋران, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن جانە باسقا دا تاۋارلارىن ەكسپورتتاۋعا دايىن. سونداي-اق ەنەرگەتيكا, ماشينا جاساۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, تسيفرلاندىرۋ, تۋريزم سالاسىندا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بار. اسكەري-تەحنيكالىق بايلانىستىڭ الەۋەتى زور. بۇعان قوسا ءبىز كەلىسسوزدەر بارىسىندا ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ الەۋەتىن بىرگە پايدالانۋ جايىن تالقىلادىق. بۇل – ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ساۋدا جولىنىڭ ءبىرى. مەن سلوۆاكيالىق سەرىكتەستەرىمىزدى وسى ءدالىزدى دامىتۋ جوباسىنا قاتىسۋعا شاقىردىم. بۇل سالاداعى ىقپالداستىق ءوزارا ساۋدا-ساتتىققا تىڭ سەرپىن بەرۋگە ءتيىس, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز سلوۆاكيانىڭ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ ىسىندەگى وزىق تاجىريبەسىن زەردەلەپ, بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە دايىن.
– ءبىز مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدىق. سلوۆاكيادا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن قازاقستان ازاماتتارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا جانە قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردىق. سونداي-اق ءبىلىم سالاسىنداعى بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋ جايىن تالقىلادىق. جاستارىمىز ەكى ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ ءجۇر. ولار ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدى ودان ءارى جاقىنداستىرا تۇسەدى دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ تاريحى تەرەڭ. قازاق جاۋىنگەرلەرى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە سلوۆاكيانى ازات ەتۋگە بەلسەنە اتسالىستى. وسىعان وراي, روبەرت فيتسو مىرزا وتان قورعاۋشىلار مونۋمەنتىنە بارىپ, باتىرلاردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتتى. وسىلايشا, ادامزات ءۇشىن قيىن كەزەڭدە باستاۋ العان قازاق-سلوۆاك دوستىعى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ, نىعايىپ كەلەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت بۇگىنگى كەلىسسوزدە حالىقارالىق جانە ايماقتىق ماسەلەلەرگە دە نازار اۋدارىلعانىن جەتكىزدى.
– الەمدەگى گەوساياسي احۋال, جاھاندىق تەكەتىرەستەر مەن ساۋدا سوعىسى ءبارىمىزدى الاڭداتىپ وتىر. ەكى تاراپ تا بۇل تۇيتكىلدەر بەيبىت جولمەن شەشىلۋى كەرەك دەپ سانايدى. ەلدەرىمىزدىڭ حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى بايلانىسى نىعايىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, دوستىعىمىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سياقتى قۇرىلىمدار اياسىندا دامىپ جاتىر. كوپتەگەن جاھاندىق ۇردىستەر مەن سىن-قاتەرلەرگە قاتىستى ۇستانىمدارىمىز ۇقساس. ءبىز كوپجاقتى ديپلوماتيالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋگە ەرەكشە ءمان بەرەمىز. بۇگىنگى كەلىسسوز قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ ءوزارا ءتيىمدى سيپاتىن تاعى دا ناقتىلاي ءتۇستى. بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىمىزدىڭ ارقاسىندا قازاق-سلوۆاك ىقپالداستىعى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەدى دەپ سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءوز كەزەگىندە سلوۆاكيا پرەمەر-ءمينيسترى ساپار بارىسىندا ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ بارلىق سالاسى تالقىلانعانىن ايتىپ, كەلىسسوزدەر قورىتىندىسىن جوعارى باعالادى.
– ءبىز العا قاراي ۇلكەن قادام باستىق. بۇگىنگى ۋاعدالاستىقتار قول قويىلعان ءتيىستى كەلىسىمشارتتار مەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتا ايقىن كورىنىس تابادى دەپ ويلايمىن, – دەدى روبەرت فيتسو.
