ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى ينفلياتسيالىق احۋال ءالى دە ۋشىعىپ تۇر. جىل باسىنان بەرى ەسەپتىك ينفلياتسيا 11% دەڭگەيىنە جاقىنداپ قالدى.
«ۇلتتىق بانك بۇدان دا قاتاڭ شەشىم قابىلداپ, مولشەرلەمەنى كوتەرۋى مۇمكىن ەدى. بىراق ولار تەك بولجامىن ناشارلاتۋمەن شەكتەلدى. ەندى ينفلياتسيا 2027 جىلى عانا ماقساتتى دالىزگە تۇسەدى دەيدى. بۇل, مەنىڭشە, تىم وپتيميستىك ستسەناري», دەيدى چۋكين.
سالىستىرۋ ءۇشىن رەسەيدىڭ ورتالىق بانكى مولشەرلەمەنى 21%-دان 20%-عا ءتۇسىردى. ياعني ولار دا ەندى ابايلاپ ارەكەتكە كوشكەن. بىراق قىزىعى بىزدە دە, ولاردا دا ينفلياتسيا دەڭگەيى ۇقساس بولعانىمەن, قازاقستاندا مولشەرلەمە ايتارلىقتاي تومەن.
«ناتيجەسىندە نە بولادى؟ ءبىز ءرۋبلدى 6,46 تەڭگەدەن ساتىپ الامىز – بۇل دەۆالۆاتسيالىق سوققى. ودان كەيىن رەسەيدەن 10% ينفلياتسيانى يمپورتتايمىز. بۇل – قوسارلانعان اسەر», دەيدى ول.
جاقسى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – 2025 جىلعا ارنالعان ەكونوميكالىق ءوسىم بولجامى 6%-عا دەيىن كوتەرىلدى. بىراق الماس چۋكين بۇل كورسەتكىشتىڭ مازمۇنىنا نازار اۋدارۋعا كەڭەس بەرەدى.
«بۇل ءوسىم قايدان كەلىپ جاتىر؟ جەكە سەكتوردان ەمەس, مەملەكەتتەن. ياعني بۇل بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالار – اسكەري جالاقى, مەكتەپ قۇرىلىسى, ت.ب. ال مۇنداي سۇرانىس ەكونوميكانى «قىزدىرادى», بىراق ناقتى ءونىم وندىرمەيدى. بۇل – ينفلياتسيانى كۇشەيتەتىن تىكەلەي فاكتور. ال جەكە كاسىپكەرلىككە نەسيەنىڭ قولجەتىمسىزدىگى تاعى ءبىر تىعىرىق. جوعارى مولشەرلەمە بيزنەسكە كرەديت بەرمەۋ دەگەن ءسوز. ال كرەديت جوق جەردە ينۆەستيتسيا دا جوق. ينۆەستيتسياسىز – ءونىم دە جوق. ءونىم بولماسا – سۇرانىس ءوسىپ, ينفلياتسيا كۇشەيە بەرەدى. بۇل – تۇيىق شەڭبەر», دەيدى ساراپشى.
چۋكين كەيىنگى جىلدارداعى ينفلياتسياعا توقتالدى: 10%, 20%, 10%, 8% – جاي ساندار ەمەس, جيناقتالعان اسەر. كوپشىلىك ءبارىن قوسساڭ 50% دەپ ويلايدى. بىراق ينفلياتسيا قاراپايىم اريفمەتيكامەن جۇرمەيدى. ول كۇردەلى پايىز ارقىلى كوبەيەدى. ناتيجەسىندە, حالىقتىڭ ناقتى تابىسى الدەقايدا كوبىرەك تومەندەدى. كاسىپورىنداردىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتى قۇلدىرادى. الايدا ءدال وسى كۇردەلى جاعدايدا سىرتتان پايدا بولعان ءبىر ەرەكشە قۇبىلىس بار.
«قىتايدا كەرىسىنشە جاعداي. ولار باعانىڭ تۇسۋىمەن كۇرەسىپ وتىر. ەكونوميكا باياۋلادى, ەكسپورت تۇرالاپ قالدى. اقش-پەن تاريفتىك سوعىس, ىشكى سۇرانىستىڭ قۇلدىراۋى – ءبارى قاتار كەلدى. ال زاۋىتتار تولىپ تۇر. باعا سوعىسى» دەگەننىڭ ناقتى مىسالىن ول بىلاي جەتكىزەدى: «قىتايدىڭ BYD كومپانياسى كولىكتەرىن 34%-عا دەيىن ارزانداتتى. كەيبىر مودەلدەر – وزىندىك قۇنىنان تومەن ساتىلىپ جاتىر. بۇل قالىپتى باسەكە ەمەس, قارسىلاستى قۇرتۋ ءۇشىن باعانى ادەيى قۇلاتاتىن ينۆوليۋتسيالىق باسەكە», دەيدى چۋكين.
ەكونوميست ءتىپتى ءوز تاجىريبەسىنەن مىسال كەلتىرەدى: «قىتايلىق ءبىر كاسىپكەر ماعان 100–200 ەلەكتروبۋس ۇسىندى. «نەگە؟» دەسەم, «كليەنت تاپساڭ بولدى, اقشاسىن كەيىن بەرسە دە جارايدى. ءبىز ءۇشىن قويمانى بوساتۋ ماڭىزدى» دەيدى. بۇل – نارىقتىق قاتىناس ەمەس, امان قالۋدىڭ ستراتەگياسى.
«مىنە, ءدال وسى باعا سوعىسىنىڭ بىزگە اسەرى قانداي؟ – دەيدى چۋكين. – ءبىز ءۇشىن بۇل — كولىك نارىعىندا باعانىڭ تومەندەۋى, ينفلياتسياعا قىسىمنىڭ السىرەۋى. ياعني قىتايدىڭ داعدارىسى بىزگە يمپورت ارقىلى وڭ ىقپال ەتىپ جاتىر».
ونىڭ ايتۋىنشا, ەگەر قازاقستان بۇل جاعدايدى دۇرىس پايدالانا بىلسە, قولجەتىمدى تەحنيكا, ارزان كولىك, ءتيىمدى لوگيستيكالىق كەلىسىمدەر ارقىلى ىشكى نارىقتى جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بار.
ء«بىز بۇل ءساتتى وتكىزىپ الماساق – ينفلياتسيانى تەجەۋدىڭ سىرتقى رەسۋرسىنا قول جەتكىزە الامىز», دەيدى ول.
