ۇلتتىق مۋزەي قورى تاماشا جادىگەرلەرمەن تولىعا ءتۇستى.
كەشە ۇلتتىق مۋزەيدە «ۇلتتىق مۋزەيگە سىي تارتۋ» اكتسياسىنا وراي تانىمال مادەنيەت جانە عىلىم قايراتكەرلەرى, بەلگىلى سپورتشىلار مەن كورنەكتى تۇلعالاردىڭ ۇرپاقتارى قاتىسۋىمەن سالتاناتتى شارا ءوتتى. اكتسيانىڭ اشىلۋ راسىمىنە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ قاتىسىپ, يگى باستامانىڭ مۇنان ارى قاراي ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جالعاسىن تابارىنا سەنىم ءبىلدىردى.
ەل اراسىندا ەلەنبەي كەلگەن تاريحي ماڭىزى زور قۇندى زاتتاردى, ءىرى تۇلعالار تۇتىنعان جادىگەرلەردى ۇلتتىق مۋزەيگە تاپسىرۋ راسىمىندە سويلەگەن سوزىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا 280-گە تارتا مۋزەي بارلىعىن, ولاردا 4 ميلليونعا جۋىق قۇندى ءجادىگەرلەر ساقتاۋلى تۇرعانىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, سولاردىڭ ىشىندە اسىرەسە, ەلباسىنىڭ يدەياسىمەن بوي كوتەرگەن ۇلتتىق مۋزەيدىڭ ورنى ءبىز ءۇشىن ەرەكشە بولىپ تابىلاتىنىن ايتتى. بۇگىندە ورتالىق ازيا بويىنشا ەڭ ۇلكەن مادەنيەت وشاعى ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەتىن بۇل مۋزەيدە قازىردىڭ وزىندە 600 مىڭعا جۋىق قۇندىلىق ساقتاۋلى, دەگەن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ۇلتتىق تاريحىمىزدى ۇلىقتاۋ, بۇگىنگى جەتىستىگىمىزدى ارى قاراي جالعاستىرۋ ماقساتىندا بيىلعى جىلى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى, ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جىلى مەن كونستيتۋتسيانىڭ 20 جىلدىعىنا وراي ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ جاتقانىن العا تارتتى. وسى تاريحي جاعدايلار قازاقستانداعى پاتريوتتىق تاربيەنى دامىتۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەسەك, ال بۇگىنگى اكتسيا دا سول ءىس-شارالارمەن تىكەلەي بايلانىستى. ويتكەنى مۇنداعى قۇندىلىقتار تاريحىمىزدى, وتكەنىمىزدى كەڭىنەن ناسيحاتتايدى. ارينە, مۋزەيدى مەملەكەتتىڭ ەسەبىنەن جادىگەرلەرمەن تولتىرۋعا بولادى, الايدا مۇنداي باستامالارسىز جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. مىسالى, وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي ءوزىنىڭ باستاماسىمەن تۇڭعىش پرەزيدەنت مۋزەيىنە ەلباسىنىڭ جەكە كىتاپتارى, زاتتارى تارتۋ ەتىلگەن بولاتىن. ودان كەيىن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ اعامىز ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناعا ءوزىنىڭ جيناعان رۋحاني دۇنيەلەرىن تاپسىردى. سول سياقتى ارامىزدا بەلگىلى ادامدار وتە كوپ. ەلدىگىمىزگە, مەملەكەتتىگىمىزگە ەڭبەك ءسىڭىرگەن اعا-اپالارىمىزدىڭ ۇرپاقتارى قانشاما. مىنە, سول كىسىلەردىڭ كەيبىر شىعارمالارىن ۇيىندە ۇستاپ وتىرعاننان گورى ۇلتتىق مۋزەيگە تارتۋ ەتسەك, ءبىر جاعىنان قايراتكەرلەرىمىزدى ناسيحاتتاۋ بولىپ تابىلسا, ەكىنشى جاعىنان مۋزەيدىڭ قۇندىلىقتارىن كوبەيتۋگە قوسىلعان ۇلەس بولىپ سانالادى. وسى باستاماعا وراي ۇكىمەت اتىنان مىناداي اكتسيانى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان ۇلتتىق مۋزەيدىڭ باسشىسى دارحان مىڭبايعا, جالپى اكتسياعا قاتىسۋشى بارلىقتارىڭىزعا راحمەت ايتامىن, وسىنىڭ بارلىعى بولاشاققا دەگەن ورتاق ۇلەسىمىز, ەڭ نەگىزگىسى ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتىڭ ءوزىنىڭ تاريحىن بىلۋىنە, وتانىن, ۇلتىن سۇيۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىن شارا بولادى, يگى باستاماعا وبلىس ورتالىقتارىندا, قالالاردا قولداۋ كورسەتىلىپ, اكتسيا مۇنان ارى قاراي كەڭ قانات جايا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىن, دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
مۇنان كەيىنگى ءسوز ۇلتتىق مۋزەيدىڭ ديرەكتورى دارحان مىڭبايعا بەرىلدى. «ءبىز «ۇلتتىق مۋزەيگە سىي تارتۋ» اكتسياسى ارقىلى قوعام نازارىن تاريحي-مادەني مۇرامىزدى ساقتاۋ ماسەلەسىنە اۋدارعىمىز كەلەدى, – دەدى دارحان قامزابەك ۇلى. – ەل اراسىندا ەلەۋسىز جاتقان قۇندى جادىگەرلەر, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارى قولدانعان زاتتار كاسىبي تۇرعىدا ساقتالىپ, كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنۋدى قاجەت ەتەدى.
جۇرتتىڭ ساندىعى مەن شكافىندا, شاتىرى مەن جەرتولەسىندە ءالى اشىلماعان, عىلىمي اينالىمعا تۇسپەگەن نەبىر قۇندى جادىگەرلەر تۇر. ونى «بابامنىڭ باباسىنىڭ كوزى» دەپ, ەشكىمگە ايتپاي, كورسەتپەي ۇستاۋ ارقىلى ساقتايمىز دەپ
ويلايدى. ال شىندىعىندا, بەتىن اۋلاق قىلسىن, ونىڭ وتتان-سۋدان ساقتاندىرىلماعانى بىلاي تۇرسىن, كەز-كەلگەن زات بيولوگيالىق وزگەرىستەردىڭ سالدارىنان جىلدان-جىلعا جويىلا بەرەدى. جادىگەردىڭ ءبۇتىن قالپىن تەك بىرنەشە ۇرپاعى عانا كورۋى مۇمكىن. كادىمگىدەي جىلمەن ەسەپتەگەندە, 50-70 جىلدا جەكە ازاماتتىڭ قولىنداعى بۇيىم, زات جويىلىپ وتىرادى. اركىم ءوز وتباسىنداعى قادىرلى بۇيىم تۋرالى ويلانىپ كورسىنشى, سونىڭ كوبى جوعالعان, جويىلعان نەمەسە قولدى بولعان. سوندىقتان «كەز كەلگەن مۇرا مۋزەيدە ساقتالىنۋى كەرەك» دەگەن ەلدىك ۇستانىمدى جالپىحالىقتىق پارىز ساناۋدىڭ ۋاقىتى تۋدى دەپ سانايمىن».
«ۇلتتىق مۋزەيگە سىي تارتۋ» اكتسياسى بارىسىندا بەلگىلى تۇلعالاردىڭ ۇرپاقتارى مەن مادەنيەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, ايتۋلى سپورتشىلار مۋزەيگە باعا جەتپەس بايلىقتاردى تارتۋ ەتىپ, مۇنداي ءىس-شارالار جىل بويىنا جالعاسا بەرەتىنىن جەتكىزدى. حالىق اقىنى, ءانشى, كومپوزيتور كەنەن ازىرباەۆتىڭ ۇلى باقىتجان ازىرباەۆ, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ ۇرپاعىنان فاتيما سادىققىزى, حالىق قاھارمانى, كورنەكتى جازۋشى قاسىم قايسەنوۆتىڭ قىزى گۇلجاھان قايسەنوۆا, اقيىق اقىن قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى قوردىڭ توراعاسى دونەدىل قاجىموۆ, پرەزيدەنت جانىنداعى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, بەلگىلى ساياساتتانۋشى ەرلان قارين, ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان ءابدىرايىم, بەلورۋسسيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى اناتولي نيچكاسوۆ, ۆالس كورولى ءشامشى قالداياقوۆتىڭ ءىنى-دوسى اباي بالاجان, اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ قىزى ايكەن جۇمەكەنقىزى, گۇلفايرۋز ىسمايىلوۆا مەن ەۆگەني سيدوركيننىڭ ۇلى ۆاديم سيدوركين, ەلىمىزدىڭ داڭقىن اسقاقتاتۋ نيەتىمەن, كوك تۋىمىزدى مەككەگە ارنايى جاياۋ الىپ بارعان دۋلات يمانقاجى, امانشا مەڭدىعالي ۇلىنىڭ ۇلى اسىلبەك امانشا ۇلى, تانىمال سۋرەتشى حاسەن اباەۆ, قازاقتان شىققان تۇڭعىش وليمپيادا چەمپيونى جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, سونداي-اق سپورت ساڭلاقتارى يۋري مەلنيچەنكو مەن سەرىك ساپيەۆ قۇندى جادىگەرلەرىن تابىستاپ, جۇرەكجاردى لەبىزدەرىن ايتتى.
اكتسياعا قاتىسۋشىلار وسىناۋ تارتۋلاردى جاقىننان تاماشالاپ, الۋان سىرلى بۇيىمداردى ۇزاق قىزىقتادى. قۇندىلىقتاردى ءتۇپ-تۇگەل تۇگەندەپ شىعۋ تاعى مۇمكىن ەمەس. ولار – 1869 جىلى جاسالعان ءبيدىڭ توسبەلگىسى, ك.ءازىرباەۆتىڭ بالا كەزىندەگى دومبىراسى, ءوز قولىمەن جاساعان سىلدىرماعى, اقىن ج.جاباەۆ سىيعا تارتقان ك. ازىرباەۆتىڭ كەمەر بەلدىگى, ج. تاشەنوۆتىڭ كوستيۋمى, ق.مىرزا ءالىنىڭ شاپانى, قالامسابى, كوزىلدىرىگى, قويىن داپتەرى, قول ساعاتى, گ.ىسمايىلوۆانىڭ قىلقالامدارى, قامزولى, ءساندى سومكەلەرى, ج.ناجىمەدەنوۆتىڭ شىعارمالار جيناعى, پيدجاگى, گالستۋگى, ش.قالداياقوۆتىڭ كۇلسالعىشى, قاراكول بورىگى, ق.قايسەنوۆتىڭ قىلىشى, ج.ءۇشكەمپىروۆتىڭ التىن مەدالدارى, و.شيشيگينانىڭ كيىمى, س.ساپيەۆتىڭ التىن مەدالدارى, ۆ.سميرنوۆتىڭ سپورتتىق كومبينەزونى, ە.قاريننىڭ جەكە كوللەكتسياسىنان 100 جەبە, تاعىسىن تاعى الۋان-الۋان زاتتار. ارقايسىسى ءبىر-ءبىر تاعدىر, ءبىر-ءبىر تاريح. وتكەن كەزەڭنىڭ وشپەس بوياۋى. ال ءالى سىرى اشىلماعان جادىگەرلەردىڭ تىلسىم قۇپياسى تاريحتىڭ مۇنان دا تەرەڭ قاباتىنا تارتا تۇسەدى.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.
