فوتو: جي
اتا-انانىڭ الاڭداۋشىلىعى نەگىزسىز ەمەس
جالپى بالالاردىڭ العاشقى الەۋمەتتىك ورتاسى, تاربيە مەن ءبىلىمنىڭ ىرگەتاسى قالاناتىن مەكەمە ول – بالاباقشا. مۇندا ول مىنەز-ق ۇلىق نورمالارىن مەڭگەرەدى, العاش رەت ۇجىممەن قارىم-قاتىناس ورناتادى جانە دامۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭىنەن وتەدى. الايدا بۇل مەكەمە بالانىڭ پسيحولوگيالىق جانە فيزيكالىق تۇرعىدان قاۋىپسىز ورتادا بولۋىن تولىق قامتاماسىز ەتە الا ما؟
ماسەلەن, ۇلىتاۋ وبلىسىندا ورىن العان جاعداي قوعامدا ۇلكەن رەزونانس تۋدىردى. «ب» بالاباقشاسىندا جۇمىس ىستەگەن ش. ەسىمدى تاربيەشى 2022 جىلى تۋعان ءبۇلدىرشىندى ونىڭ اكۆارەل بوياۋىن اۋزىنا سالعانى ءۇشىن ەرنىنەن ۇرىپ, جەلكەسىنەن يتەرىپ قۇلاتقان. سوت بارىسىندا تاربيەشى ءوز كىناسىن مويىنداماعانىمەن, بەينەباقىلاۋ جازبالارى ونى تولىق دالەلدەدى. سوت شەشىمىمەن تاربيەشىگە ءۇش جىل بويى بالالارمەن جۇمىس ىستەۋگە تىيىم سالىنىپ, 80 ساعات قوعامدىق جۇمىسقا تارتىلدى. سونداي-اق جابىرلەنۋشى تاراپقا 200 000 تەڭگە مورالدىق وتەماقى تولەۋ مىندەتتەلدى.
وسىعان ۇقساس تاعى ءبىر وقيعا الماتى قالاسىندا تىركەلدى. الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان بەينەجازبادا تاربيەشى بالانى تۇنشىقتىرىپ, كۇشتەپ ورىندىققا وتىرعىزىپ جاتقانى انىق كورىنەدى. بالانىڭ كومەك سۇراعان داۋىسى جازبادا ەستىلگەنىمەن, بولمەدە وتىرعان باسقا تاربيەشى ەش ارەكەت جاساماعان. وقيعا اتا-انانىڭ بەينەباقىلاۋ جازباسىن تەكسەرۋىنەن كەيىن بەلگىلى بولعان.
اتا-انالار كوپ جاعدايدا بۇل فاكتىلەردىڭ بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ارقىلى اشكەرەلەنگەنىن ايتادى. بىراق بەينەكامەرا ورناتىلعان جەردە وسىنداي جاعدايلار ورىن السا, كوزدەن تاسا ورتادا نە بولىپ جاتقانىن بولجاۋ قيىن.
بالا قۇقىعىن قورعاۋداعى جاڭا مەحانيزمدەر
قر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى 2024 جىلى بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان زاڭنامالىق وزگەرىستەر ەنگىزگەنىن مالىمدەدى. بۇل وزگەرىستەر بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق, پسيحولوگيالىق قىسىم جانە باسقا دا قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان.
ەندى اتا-انالاردان نەمەسە ازاماتتاردان بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى شاعىم تۇسكەن جاعدايدا, بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدارعا جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزە الادى. سونىمەن قاتار, «111» بايلانىس ورتالىعىنىڭ قىزمەتى زاڭمەن بەكىتىلىپ, مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە بۇل ورتالىققا جەدەل حابارلاسۋعا ارنالعان QR-كودتار ورناتىلدى.
سونىمەن قاتار تاربيەشىلەردى جۇمىسقا قابىلداۋ تالاپتارى دا كۇشەيتىلگەن. ەندى پەداگوگتەردى قابىلداۋ كەزىندە بىلىكتىلىك تالاپتارى, سوتتىلىعىنىڭ جوقتىعى, كاسىبي بەدەلى مەن پسيحولوگيالىق جارامدىلىعى مىندەتتى تۇردە تەكسەرىلەدى.
بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە بەينەباقىلاۋ جۇيەسىنىڭ ءرولى ەرەكشە. بۇگىندە بالاباقشالاردا جانە ولاردىڭ ىرگەلەس اۋماعىندا رۇقساتسىز كىرەتىن تۇلعالاردى انىقتاۋ, وقىس وقيعالاردىڭ الدىن الۋ جانە تاربيە ۇدەرىسىن باقىلاۋ ماقساتىندا بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلادى.
مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە بەينەماتەريالدار كەمىندە 30 تاۋلىك بويى ارنايى ديسكىلەردە ساقتالادى. اتا-انالار بەينەجازبالاردى كورۋ ءۇشىن بالاباقشا اكىمشىلىگىنە رەسمي وتىنىشپەن جۇگىنۋى كەرەك. وسىدان كەيىن اكىمشىلىك بەينەماتەريالدى ساقتاۋ جانە جەتكىزۋ قىزمەتىن كورسەتەتىن تەحنيكالىق ۇيىمعا سۇرانىس جولدايدى.
الايدا كەيبىر اتا-انالار بەينەباقىلاۋ جازبالارىن الۋدا كەدەرگىلەرگە تاپ بولاتىنىن ايتىپ, بۇل جۇيەنىڭ اشىقتىعىنا كۇمان كەلتىرەدى. دەمەك, تەحنيكالىق باقىلاۋ بار جەردە دە ادامي فاكتور شەشۋشى ءرول اتقارادى.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە بالالاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەيتىن 20 وڭىرلىك ۋاكىل بار. مەملەكەت «قازاقستان بالالارى» كەشەندى باعدارلاماسى اياسىندا ءار 5 مىڭ بالاعا ءبىر قورعاۋشى مامان تاعايىنداۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىر.
تاربيەشىنىڭ بىلىكتىلىگى مەن پسيحولوگيالىق دايىندىعى باعالانادى
كەز-كەلگەن ەلدە بالاباقشاداعى تاربيەنىڭ ساپاسى – ەڭ الدىمەن, تاربيەشىنىڭ كاسىبي جانە ادامگەرشىلىك دەڭگەيىنە بايلانىستى. وسىعان وراي قازاقستاندا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ كادرلارىن دايارلاۋ مەن ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇيەسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جەتىلدىرىلىپ كەلەدى.
مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستان بويىنشا 11,8 مىڭ مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا 103,8 مىڭنان استام پەداگوگ ەڭبەك ەتەدى. وسى سالاداعى قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن جۇيەلى تۇردە ارتتىرۋ ءۇشىن 2023 جىلدان باستاپ ءاربىر پەداگوگ كەمىندە ءۇش جىلدا ءبىر رەت بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرسىنان ءوتۋى مىندەتتەلگەن. بۇل تالاپ «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭمەن بەلگىلەنگەن.
سونىمەن قاتار, جىل سايىن مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم پەداگوگتەرىنىڭ 33%-ى 120-دان استام باعدارلاما بويىنشا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنا قاتىسادى. بۇل كۋرستاردا تەك ادىستەمەلىك ءبىلىم ەمەس, پسيحولوگيالىق دايىندىق پەن قارىم-قاتىناس مادەنيەتى دە وقىتىلادى. جاۋاپتى مەكەمە وسىلايشا, تاربيەشىلەردىڭ كاسىبي جانە پسيحولوگيالىق دايىندىعىن ارتتىرۋ ارقىلى بالالارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىنە جۇيەلى تۇردە باقىلاۋ ورناتىلاتىنىن العا تارتتى.
مەملەكەت تاراپىنان زاڭنامالىق وزگەرىستەر قابىلدانىپ, بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرى ورناتىلىپ, تاربيەشىلەرگە قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلگەنىمەن, بۇل شارالار تاجىريبەدە ءاردايىم ءتيىمدى ناتيجە بەرىپ وتىرعان جوق. بۇل رەتتە بالامەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن مامانداردىڭ كاسىبي دايىندىعى عانا ەمەس, پسيحولوگيالىق تۇراقتىلىعى مەن ادامگەرشىلىك قاسيەتى دە اسا ماڭىزدى.
بالا – بولاشاق قانا ەمەس, ول بۇگىنگى ءومىردىڭ ەڭ نازىك, ەڭ قورعانسىز تىرشىلىك يەسى. ال ونىڭ كۇندەلىكتى ۋاقىتى وتەتىن ورتا – ەڭ قاۋىپسىز, ەڭ سەنىمدى كەڭىستىك بولۋى كەرەك ەمەس پە؟
