پىكىر • 06 ماۋسىم, 2025

سەنىم ءھام ۇرپاق تاربيەسى

1020 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

سەنىم. وسى ۇعىمنىڭ سونشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىنە ءمان بەرمەيمىز. سوندىقتان قوعامدا, ءوزارا قارىم-قاتىناستا, مەملەكەتتىك شارۋالاردا جاقسى جەتىستىكتەرگە جەتۋ, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى جوعارى شىعارۋ باعىتىنداعى ىستەرىمىزدى جۇرگىزۋدە اقساپ جاتامىز. ەگەر ءوز ورتاڭدا, قوعامدا سەنىم باستى قۇندىلىق رەتىندە ورنىقسا بار يگىلىك سوندا عانا ورنايدى.

باسقاسىن ايتپاعاندا, ىشتەي بەكەم بولۋعا ءتيىس كوپتەگەن وتباسى وسى ءوزارا سەنىمنىڭ جوقتىعىنان زارداپ شەگىپ كەلەدى: اجىراسۋ, ۇرىس-كەرىس, اڭدىسۋ, ارباسۋ. بالا-شاعاسى وتىرىكپەن وزەكتەنگەن, ەرلى-زايىپتىسى ءبىر-ءبىرىن الداعان, ءوزارا الدانعان, سودان كەلىپ ءۇي ىشىلىك سەنىم تۋى قايتا كوتەرىلۋدەن كەتىپ, اڭدىسۋ مەن ارباسۋمەن كۇن وتكىزۋدەن وزگە امالى قالماعان وتباسىلار قانشاما. قوعامىمىزداعى نەكەلى جۇپتاردىڭ اجىراسۋ سانى ارتقانى, ەڭ جاقىن ادامداردىڭ ءبىر-ءبىرىن سوت پەن وتقا سۇيرەۋ تاڭعالارلىق جايت بولماي وتىرعانى, مەملەكەتتىك قىزمەت سەنىپ تاپسىرىلعان كەيبىر ازاماتتاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ شىلاۋىندا كەتۋى ۇيرەنشىكتى كورىنىسكە اينالعانى ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان سەنىمنىڭ قۇندىلىق رەتىندە باعالانباي, شالا-جانسار كۇي كەشۋىنەن. سەنىم تۋى وزدىگىنەن قۇلامايدى. ول تاربيە ءىسىنىڭ ناشارلىعىنان قۇلايدى. باسقانى ايتپاعاندا, ءوز وتباسىنان سەنىم قۇندىلىعىن سەزىنبەي, كورمەي ءوسىپ كەلە جاتقان بالعىن ۇرپاققا وبال-اق. بۇعان بۇگىنگى ءىس باسىنداعى اعا بۋىن جاۋاپتى.

سەنىم بىلدىرگىڭ كەلەدى, بىراق ۇدەدەن شىقپايدى نەمەسە سەنىمىڭدى پايدالانىپ, «لاقتىرىپ» كەتەدى. سودان كەلىپ, وزگەگە سەنۋدەن ساقتاناسىڭ, قورقاسىڭ. «اۋزىڭ كۇيىپ قالعان, ۇرلەپ ىشۋگە» ءماجبۇرسىڭ. اينالا تولى سەنىم ارتىلىپ كورمەگەن, ۇدەدەن شىعۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قانداي بولاتىنىن بىلمەيتىن, ونىڭ تاجىريبەسىنەن وتپەگەن ادامدار. جەتەكتەپ ءوسىرۋ, جەلكەسىنەن قاراپ تۇرۋ, نۇسقاۋمەن جاتقىزىپ, تۇرعىزۋ – كەڭگە قانات جايعان. ۇرپاق تاربيەسىندەگى «جەتىستىگىمىزدىڭ» ءبىرى وسىنداي.

تالاي جىل ەل الدىندا ەمىرەنە سويلەپ جۇرگەن ادامىڭ كەنەت جەمقورلىقپەن ۇستالىپ جاتادى, «و, توبا كىمگە سەنىپ كەلگەنبىز؟» دەيسىڭ دە قوياسىڭ. ۇرلانىپ بارىپ ويىنحانا جاعالايتىن, ءتيىستى ماقساتتا پايدالانسىن دەپ اپەرگەن قۇرىلعىدان كوزىڭدى الا بەرە «كوكسەگەنىن» تاماشالاپ تاڭدى اتىراتىن, ونىسىن ءولىپ بارا جاتسا دا مويىندامايتىن بالا-شاعاعا قاراپ قولىڭدى ءبىر-اق سىلتەيسىڭ. ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ, ونىسىن سول ساتتە ۇمىتىپ كەتەتىن زامانداس كوپ, «مۇنىڭ نە؟» دەسەڭ وزىڭە الارىپ قارايتىن. تىزە بەرسەڭ كوپ-اق.

جالپى, ءبىز بالاعا تاربيە بەرۋدەگى ەڭ ماڭىزدى ءىس سەنىم ءبىلدىرۋ ەكەنىن ەستەن شىعارعاندايمىز. جاس وسكىنگە ءوز جاسىنا, قابىلەت-قارىمىنا وراي بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە سەنىم ارقالاتۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك-اق.

وسىندايدا, بۇگىن مەن وتكەن شاقتاعى ءومىر كورىنىستەرى كوز الدىڭا كەلەدى.

سەگىز-توعىز جاسار بالا تالتايىپ تۇر. الدىندا ەڭگەزەردەي اكەسى ىرس-ىرس ەتە وتىرىپ باتەڭكەسىنىڭ باۋىن بايلاپ جاتىر. ەكى نە ءۇشىنشى سىنىپتاعى بالاسىنىڭ سومكەسى مەن پاكەتىن كوتەرىپ العان كەلىنشەك «ق ۇلىنىن» جەتەكتەپ الىپ مەكتەپ ەسىگىنەن ەنگىزىپ, ودان ءارى سىرت كيىمىن شەشىپ, «توپىلىيىن» كيگىزىپ بەردى. مىڭداعان اتا-انانىڭ كۇن سايىن قايتالاپ ىستەيتىن شارۋاسى بۇل. بالامىزدى ءوزى-اق اتقاراتىن وتە قاراپايىم تىرلىككە جولاتقىمىز جوق. ءوز باتەڭكەسىنىڭ باۋىن بايلاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيمىز. ويباي-اۋ, ەڭ قۇرىعاندا سومكەسىن وزىنە ارقالاتىپ, مەكتەپ اۋلاسىنا كىرگەن سوڭ ارى قارايعى جولىن ءوزى جالعاستىرۋعا سەنىم بىلدىرۋگە بولادى عوي. جوق, سەنبەيمىز. قانداي دا ءبىر ىستە سەنىم ءبىلدىرىپ كورۋ كەرەكتىگىن ۇمىتقانبىز. بىزگە سالسا, بالا-شاعامىزدى وتىزعا دەيىن بەسىكتە بولەپ ۇستاعىمىز بار.

تاياۋدا ءبىرىنشى سىنىپتا وقيتىن بالاما ءۇيدى ق ۇلىپتاپ شىق دەپ كىلتتى تاستاپ كەتتىم. كوزى جايناڭ قاقتى. بۇرىن-سوڭدى ارتىلماعان سەنىم. سىرتتا كۇتىپ تۇرمىن. انشەيىندە كوپتەۋ ۋاقىت كۇتتىرىپ بارىپ شىعاتىن بالام لەزدە توبە كورسەتتى. تاناۋى دەلديىپ كەتكەن. ەڭسەسى تىك. ول وزىنە سەنىم, جاۋاپكەرشىلىك جۇگى ارتىلعانىنا ماساتتانىپ قالدى. ونىڭ ءۇي ەسىگىن دۇرىستاپ جاۋىپ شىققانىنا كۇدىگىم بار. ويتكەنى, ومىرىندە ءبىر رەت تە ەسىك ق ۇلىپتاتپاعانبىز. بىراق ەسىكتى قالاي بەكىتەتىنىمىزدى كۇندەلىكتى كورىپ ءجۇر. تاۋەكەل, ەشكىم توناپ كەتە قويماس قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا دەدىم. بالاما سەنىم ءبىلدىردىم. بىرەر ساعاتتان كەيىن ۇيگە كەلسەم, بالام مەن سياقتى بىرەۋىن عانا ەمەس, ەكى ق ۇلىپتى دا ىسكە قوسىپتى. سول كۇنى ول ءوزىن سەرگەك ءارى ماڭىزدى سەزىنىپ ءجۇردى... سەنىمنىڭ كۇشى.

وزىمنەن ەكى جاس ۇلكەن بەكارىس دەگەن اعاما قاتىستى مىنا جايتتى ايتۋدىڭ دا رەتى كەلىپ تۇرعانداي.

ءبىرىنشى سىنىپقا ءالى بارا قويماعان, جەتىگە ەندى تولاتىن بەكارىس اعامدى اكەم بەتپاققا مال ايداسۋعا ەرتتى. كۇن ىستىق, مالدى اسىقپاي ايداعانعا ءبىر اپتالىق, اسىققانعا ءتورت-بەس كۇندىك جول. اناۋ-مىناۋ ەرەسەك ادام شىداۋى قيىن مەحناتتى ساپار. وزىنە سەنىم بىلدىرىلگەنىنە اعام ءماز. باسقامىزعا ۇستەم قارايدى. اكەم, اعام, تۋىسقان اعامىز بەيسەنباي بار, ۇشەۋى وتار قويدى, وعان قوسا ءبىر تابىن سيىردى ايداپ كەتتى. قالعانىمىز شەشەمىزبەن بىرگە جۇك ارتىلعان كولىكپەن كەتتىك. دوڭگەلەكتى كولىك قويسىن با, جەر اپشىسىن قۋىرىپ, بەتپاقتاعى بەلگىلەنگەن قونىسىمىزعا بەس-التى ساعاتتا جەتكىزىپ سالدى. جابىلىپ ءجۇرىپ كيىز ءۇيىمىزدى تىكتىك, بىزدەر, مايدا-شۇيدەلەر سىم قورانى قۇرىپ قويدىق. شەشەمىز ءۇي شارۋاسىمەن الەك.

التى كۇن دەگەندە ءبىزدىڭ وتار توقپان ارتەزيانىنا جەتكەنىن ەستىدىك. جاڭا قونىسىمىز تەرىسكەن سايعا ءالى ءبىر كۇندىك جول بار... ەرتەسىنە تۇستەن كەيىن جالعىز قارايعان كورىندى. ءبىز سونى بەتكە الىپ جۇگىردىك. جاقىنداعاندا بىلدىك, الگى قارايعان تۇيە ەكەن, جادىدا ءبىر شوكىم بولىپ بەكارىس اعام وتىر. الدىنا جاڭا تۋعان بۇزاۋ وڭگەرىپ العان. كوكەم ەرتەرەك ۇيگە بارا بەر دەپ باعىتتاپ جىبەرىپتى. بەت اۋزى شاڭ-شاڭ, كوزى جىلت-جىلت ەتەدى. ەرنى كەزەرىپ كەتكەن. التى كۇن ءۇزىلىسسىز مال ايداۋ جاس بالاعا وڭاي ما, اعام بۇرىنعىسىنان الدەقايدا ازىپ كەتىپتى. شارشاپ كەلە جاتسا دا, بالا نەمە ءبىزدى كورىپ قۋانىپ كەتتى...

مىنا بۇزاۋدى قايدان تاۋىپ الدىڭ دەمەدىك. ويتكەنى, ۇلكەن الا سيىرىمىز تۋعا جاقىنداپ قالعان. سول سيىردىڭ بۇزاۋى ەكەنى انىق. اعامنىڭ ايتۋىنشا, الا سيىر قوڭقاباي قىستاۋىنا كەلگەندە تۋىپتى. سودان بەرگى جولدا بەكەڭ تابىنعا ىلەسە المايتىن جاس بۇزاۋدى تۇيەگە وڭگەرىپ كەلەدى ەكەن. سول كەزدە ءبىز ونىڭ بۇل ىسىنە تاڭعالعان جوقپىز, ويتكەنى, بۇل اعامنىڭ جاسىنداعى ەكىنىڭ ءبىرى اتقارا الاتىن ءىس ەدى. ال بۇگىنگى بالالارمەن سالىستىرا كەلىپ ونىڭ سول «ەرلىگىنە» قازىر تاڭعالامىن. كەيىن سول بۇزاۋدى قوڭقاباي اتاپ كەتتىك.

ارينە, بۇگىنگى جاس ۇرپاقتى شارۋاقور, مالساق بولمادى دەپ كىنالاي المايمىز. ويتكەنى, قازىرگى ءومىر ءسۇرۋ اۋانى وزگەشە. كوبىمىز قالاعا تىعىلدىق. اۋىلدا قالعان اعايىننىڭ جارتىسى شارۋاشىلىقتان قول ءۇزىپ كەتكەن. تەك ءبىز بۇل ارادا بۇرىنعى اتا-انالاردىڭ ءوز بالالارىن قانداي دا ءبىر ىستە سەنىم ءبىلدىرىپ, سول قادامى ارقىلى تاربيەلەگەندەرىن, جەتەكتەپ, ۇلبىرەتىپ ءوسىرۋ, ولارعا ءتان بولماعانىن ايتقىمىز كەلگەن ەدى.

 قۇداي سەنىمنەن شىعارلىق الەۋەتكە يە ەتسىن. بىرەۋدىڭ سەنىمىن ارقالاۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن جان-دۇنيەمەن تۇسىنەرلىك سانا بەرسىن. بارىنەن دە قۇداي سەنىم بىلدىرۋگە لايىقتى ۇرپاق ءناسىپ ەتكەي.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار