ەكولوگيا سىن كوتەرمەي تۇر

سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاقىپ اسانوۆ ۇكىمەت ساعاتىندا بۇگىندە ەل الدىندا تۇرعان اۋقىمدى ءارى كەشەندى مىندەت نەگىزگى ونەركاسىپ سالالارىندا ەڭ ۇزدىك قولجەتىمدى تەحنولوگيانى ەنگىزۋدىڭ تولىققاندى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ول بۇل سالادا تۇراقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ مەن تەحنوگەندىك اسەردى ازايتۋ ءۇشىن زاڭنامالىق, ەكونوميكالىق, ينفراقۇرىلىمدىق جانە ءبىلىم بەرۋ شارالارىن بىرىكتىرەتىن كەشەندى ءتاسىل قاجەت ەكەنىن ايتتى.

«ەكولوگيالىق باسىمدىقتاردى وڭىرلەردىڭ دامۋ ستراتەگيالارىنا جاي عانا دەكلاراتيۆتى تۇردە ەمەس, ناقتى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار, ەكولوگيالىق قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ كارتالارىن ازىرلەۋ, سونداي-اق ءار وڭىردەگى «جاسىل» باستامالاردىڭ اشىق جانە قولجەتىمدى تىزىلىمدەرى ارقىلى ەنگىزۋ قاجەت. بۇل رەتتە بىلىكتى كادرلار ەكولو­گيالىق وزگەرىستەردى جەرگىلىكتى جەرلەردە جۇزەگە اسىرا الاتىن «جاسىل» مەنەد­جەرلەر دايارلاۋدىڭ ماڭىزى زور. سونىمەن قاتار جوو-لار مەن كوللەدج­دەردەگى ماماندار دايارلاۋ باعدار­لامالارىنا ەكولوگيالىق پاندەر مەن مودۋلدەردى ەنگىزۋدى, حالىق پەن بيزنەس­تىڭ ەكولوگيالىق ساۋاتىن ارتتىرۋدى, وسى سالاداعى عىلىمي-تەحنيكالىق جاڭالىق­تاردى ىنتالاندىرۋدى كۇشەيتۋ قاجەت»,  دەدى ۆيتسە-سپيكەر جاقىپ اسانوۆ.

اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءالي بەكتاەۆ كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقساتتاردى ەنگىزۋ مەن ەڭ ۇزدىك قولجەتىمدى تەحنولوگياعا كوشۋ جاي عانا تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ ەمەس, كاسىپورىنداردىڭ جالپى ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا, لاستانۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق قادام ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«ەل ونەركاسىبىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن شىنايىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, كەزەڭ-كەزەڭىمەن جانە جۇيەلى تۇردە ارەكەت ەتۋ كەرەك. ەڭ ۇزدىك قولجەتىمدى تەحنولوگيا بويىنشا انىقتامالىقتار ازىرلەۋ سالالىق ەرەكشەلىككە نەگىزدەلىپ, عىلىمي تۇرعىدا نەگىزدەلگەن ءارى ءىس جۇزىندە قولدانۋعا ىڭعايلى بولۋعا ءتيىس. الايدا بۇگىندە ءبىز ماڭىزدى كەدەرگىگە تاپ بولىپ وتىرمىز, وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە بىرىڭعاي ۇيلەستىرۋ مەن كەشەندى ءتاسىلدىڭ جوقتىعى بايقالادى. سونىمەن قاتار ەكولوگيالىق باسىمدىقتار كوبىنە وڭىر­لىك ستراتەگيالارعا كىرىكتىرىلمەگەن, بۇل تۇراقتى ەكولوگيالىق ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋدى قيىنداتادى», دەدى ءا.بەكتاەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلىمىزدە ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيانى ەنگىزۋگە مىندەتتى ءى ساناتتاعى 1 500-گە جۋىق كاسىپ­ورىن بار. ماسەلەنىڭ كۇردەلىلىگى ەسكەرىلە وتىرىپ, ۇدەرىس ەكى كەزەڭدە ءوتۋى قاجەت, 2025 جىلدان باستاپ 50 ءىرى كاسىپورىن, ال 2031 جىلدان باستاپ I ساناتتاعى باسقا كاسىپورىندار ءوتۋى مىندەتتەلگەن.

«كودەكس نورمالارى بويىنشا وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزگەن جانە كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقسات العان كاسىپورىندار تولەمدەردەن بوساتىلادى, ال ۋاقتىلى ەنگىزبەگەن كاسىپورىن­دار ءۇشىن سالىق تولەمدەرى ءار ءۇش جىل سا­يىن 2, 4 جانە 8 ەسە ۇلعايىپ وتىرادى. بۇگىندە الماتى, اتىراۋ, قاراعاندى, تەمىرتاۋ, شىمكەنت, وسكەمەن جانە بالقاش قالالارىندا اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋ دەڭگەيى جوعارى كۇيىندە قالىپ وتىر. اۋانىڭ نەگىزگى لاستاۋشىلارى – وڭدەۋ ونەركاسىبى سالالارى, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن ءوندىرۋ كاسىپورىندارى, سونداي-اق تاۋ-كەن ءوندىرۋ, قۇرىلىس, حيميا, مۇناي-گاز وڭدەۋ كاسىپورىندارى»,  دەدى سەناتور.

سونداي-اق ۇكىمەت ساعاتى بارىسىندا ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە ەكولوگيالىق باستامالاردىڭ قازىرگى جاي-كۇيى مەن دامۋ كەلەشەگى تۋرالى مالىمەت بەردى. مينيستر ءىرى ۇلت­تىق كومپانيالاردىڭ وزىق ەكولو­گيا­لىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ جانە ون­دىرىس­تەردى جاڭعىرتۋ بويىنشا جوسپار­لارىنا توقتالدى. بۇعان قوسا ە.نىسانباەۆ جاسىل كليماتتىق قور ءۇشىن كەڭ اۋقىم­دى باعىتتاردى قامتيتىن ەل باعدارلاما­سىنىڭ ازىرلەنىپ جاتقانىن ايتتى.

ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلار قىسقا­مەرزىمدى ەكونوميكالىق تيىمدىلىككە ۇمتىلعان بيزنەستىڭ جۇيەلى ەكولوگيالىق جانە قارجىلىق تاۋەكەلدەرگە الىپ كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جاعداي, ءوز كەزەگىندە, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق ساياساتى اراسىنداعى قايشىلىقتارعا سەبەپ بولادى. اتاپ ايتقاندا, سەناتور ولگا بۋلاۆكينا ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن جانە كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋعا ىنتالاندىراتىن قاتاڭ زاڭنامالىق تالاپتاردىڭ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ونىڭ ىشىندە بارلىق قاۋىپتى وندىرىستەرگە كەشەندى ەكولوگيالىق رۇقساتتاردى مىندەتتى تۇردە ەنگىزىپ, ەكولوگيالىق نورماتيۆتەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قاتاڭداتۋ كەرەك.

وسىنداي ولقىلىقتاردى رەتكە كەلتىرىپ, ەكولوگيالىق جاڭعىرتۋ جوسپارلارىن تابىستى ىسكە اسىرۋ مەن تۇراقتى ەكونوميكاعا كوشۋ ءۇشىن مەملەكەت, بيزنەس جانە عىلىمي قاۋىمداستىق كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ قاجەت دەگەن قورىتىندىعا كەلدى ۇكىمەت ساعاتىنا قاتىسۋشىلار. سونداي-اق ەكولوگيالىق وزگەرىستەردى ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرى مەن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەندى. ءتيىستى ۇسىنىمدار ودان ءارى قاراۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن مەملەكەتتىك ورگاندارعا جولدانادى.