وتاندىق ءوندىرىستى جۇيەلى قولداۋ جالعاسادى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ نەگىزى رەتىندە وتاندىق ءوندىرىس­تى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ايرىق­شا ءمان بەرىپ كەلەدى. وسى ورايدا ۇكىمەت وتاندىق تا­ۋار وندىرۋشىلەر باسەكە­گە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن ولاردىڭ وندىرىس­تىك جۇكتەمەسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ەلشىلىك قۇن­دىلىقتاردى دامىتۋ تەتىكتەرىن ىسكە قوسىپ جاتىر. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلدان باستاپ وڭدەۋشى سەكتور ءونىم شىعارۋ كولەمى جاعىنان تاۋ-كەن سالاسىن باسىپ وزعانىن اتاپ كورسەتۋگە بولادى. وسى قارقىندى ۇدەتە ءتۇسۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى.

ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى قاڭتار-ءساۋىر ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبى 7,2% دەڭگەيىندە ءوسىم كورسەتتى. ەڭ جوعارى ءوسىم ماشينا جاساۋ – 111,2%, حيميا ونەركاسىبى – 111,2%, قۇرىلىس يندۋسترياسى – 112,9% جانە جيھاز ءوندىرىسى  114,8% سالالارىندا بايقالادى.

جالپى, بيىلعى 5 ايدا مەملەكەتتىك ورگاندار وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرمەن 303 ملرد تەڭگە بولاتىن 96 مىڭنان استام كەلىسىمشارتقا وتىردى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 3 ەسە جوعارى.

وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋدىڭ ناقتى قادامى دەپ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ مەرزىمىنىڭ قىسقارتىلعانىن ايتۋعا بولادى. بۇعان دەيىن كونكۋرس وتكىزۋگە جانە ساتىپ الۋ جەڭىمپازىن انىقتاۋعا شامامەن 2 اي ۋاقىت كەتەتىن. قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى داۋرەن كەڭبەيىلدىڭ ايتۋىنشا, جاڭا زاڭناما نەگىزىندە رەيتينگتىك بالدىق جۇيە بويىنشا مەردىگەر بەس كۇندە تاڭدالىنىپ الىنادى. ال كونكۋرس بويىنشا مەردىگەر ون كۇندە انىقتالادى. مەرزىمدى قىسقارتۋمەن قوسا, ساتىپ الۋ ۇدەرىسى دە وڭتايلاندىرىلعان.

سونداي-اق وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمىنىڭ جاسالۋىنا نازار اۋدارىلدى.  بازا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى تسيفرلىق شەشىمدەر نەگىزىندە قۇرىلادى. پرەمەر-مينيستر وتاندىق ادال وندىرۋشىلەر تىزىلىمگە اۆتوماتتى تۇردە قوسىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ءوز كەزەگىندە «جالعان وندىرۋشىلەر» بۇل تىزىلىمگە ەنە المايدى.

«جاڭادان ءوتىنىش بەرۋشىلەر قاراپايىم ءوتىنىشتىڭ جانە اۆتوماتتى تسيفرلىق تەكسەرۋ نەگىزىندە ەشقانداي بيۋروكراتياسىز قوسىلا الادى. ساراپشىلاردى شاقىرۋ مەن باسى ارتىق تەكسەرۋلەردەن ءوتۋدىڭ جانە كوپ قاعاز تولتىرۋدىڭ قاجەتى بولمايدى. بارلىعى تسيفرلىق رەجىمدە, ادامنىڭ قاتىسۋىنسىز جۇرگىزىلەدى. وسىنى باسا ايتقىم كەلەدى. بۇل ساپالى باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتىپ, مىندەتىن ادال اتقارمايتىن تاۋار وندىرۋشىلەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەلەسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ءتىزىلىم ناقتى وتاندىق ءوندىرۋشىنى انىقتاۋ تەتىگىنە اينالادى»,  دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

ءىرى كاسىپورىندار وزدەرىنىڭ اينالاسىندا شوب بەلدەۋىن قۇرا وتىرىپ, ەلىشىلىك قۇندىلىق باعدارلامالارىن قابىلداۋى قاجەت. وسى جاعدايدا عانا بيزنەس مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولادى.

ەلىشىلىك قۇندىلىق باعدارلامالارى وتاندىق كاسىپورىنداردان تىكەلەي ساتىپ الۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بۇل ولاردى شوعىرلاندىرۋ ارقىلى جاڭا وندىرىستەردى كەڭەيتۋگە جانە قۇرۋعا ىنتالاندىرادى. سونىمەن قاتار ەل ىشىندەگى وندىرىستىك تىزبەكتەردى كەڭەيتە وتىرىپ, وتاندىق كومپانيالاردىڭ اراسىنداعى كووپەراتسيانى دامىتۋعا جاعداي جاساۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى. 

كاسىپورىنداردىڭ ءوزارا ءتيىمدى ءىس-قيمىلىنىڭ ارقاسىندا عانا ەل ىشىندە تولىققاندى وندىرىستىك تسيكل قۇرۋعا بولادى. ناتيجەسىندە, يمپورت پەن وندىرىستىك شىعىن كولەمى ازايىپ, وتاندىق تاۋارلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن ولارعا دەگەن سۇرانىس ارتادى.

«ەلىشىلىك قۇندىلىقتى دامىتۋ جاڭا وندىرىستەردى قۇرۋ عانا ەمەس, بۇل – جاڭا تەحنولوگيالار ترانسفەرتى, عىلىمدى دامىتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارى مەن جاڭا قۇزىرەتتەردى قالىپتاستىرۋ. مۇنداي ءتاسىل ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىنە وڭ اسەرىن تيگىزىپ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدى, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ مەن ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

«سامۇرىق-قازىنا» اق باسقارما توراعاسى نۇرلان جاقىپوۆ وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشىنى ساتىپ الۋدى قولداۋ بو­يىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى. «2024 جىلى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرمەن 1,1 ترلن تەڭگەدەن استام سوماعا شارتتار جاسالدى. جوبالاردىڭ ارقاسىندا ەلىمىزگە 150 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا تارتىلاتىن بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى ن.جاقىپوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى وتاندىق ءوندىرىستىڭ ءوسۋىن ودان ءارى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالار تۋرالى ماسەلە كوتەردى. اتاپ ايتقاندا, پرەمەر-مينيستر «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى تورالقا توراعاسى رايىمبەك باتالوۆتان «وتاندىق ءوندىرىستىڭ ءوسۋىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن تاعى قانداي بىرلەسكەن باستامالار قاجەت؟» دەپ سۇرادى. بۇعان ۇكپ باسشىسى جالپى قابىلدانعان شارالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق رەجىمنەن بوساتۋدىڭ وڭدەۋشى ونەركاسىپكە وڭ اسەرىن تيگىزگەنىن اتاپ ءوتىپ, بۇل شەشىم ءۇشىن بيزنەس اتىنان العىسىن ءبىلدىردى.

ء«بارىمىز دە ورتاق ءىستى اتقارىپ وتىرمىز, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى جۇمىسقا تارتامىز, تاسىلدەرىمىز عانا ءارتۇرلى. بيزنەس ءۇشىن مۇنىڭ ءبارى ءارتۇرلى اقپاراتتىق جۇيەلەردى ىزدەۋ جانە باعدارلانۋ قيىن. وسىعان بايلانىستى تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى, ونىڭ ىشىندە ينجينيرينگتىك قىزمەتتەردى قولداۋ ارقىلى اشىقتىق پەن وبەكتيۆتىلىك ءۇشىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى بەكىتەتىن جانە ازىرلەيتىن بيزنەستىڭ تسيفرلىق كارتاسىندا جاڭا تاسىلدەردى پىسىقتاۋدى ۇسىنامىز. ءبىز مۇنىڭ ءبارىن ءبىر مودۋلگە, ياعني «ماتريتسا» مودۋلىنە اينالدىرۋدى ۇسىنامىز. جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ gmk.eoz پلاتفورماسىنىڭ ساتىپ الۋى مىسالىن پايدالانامىز», دەدى ر.باتالوۆ.

ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا پرەمەر-مينيستر ءتيىستى ۆەدومستۆو باسشىلارىنا ناقتى تاپسىرما بەردى. اتاپ ايتقاندا, قارجى مينيسترلىگى تسيفرلىق دامۋ جانە ونەركاسىپ مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, 2026 جىلى 1 قاڭتاردان باس­تاپ وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر ءتىزىلىمى­نىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ىسكە قوسۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. 1 تامىزعا دەيىن بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگان مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور ساتىپ الۋدى رەتتەيتىن زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردى سايكەستەندىرۋى كەرەك. ال ونەركاسىپ مينيسترلىگى ۇلتتىق ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتاردا ينفراقۇرىلىم سالۋدى قارجىلاندىرۋ جونىندە شارالار قابىلدايدى. سونىمەن قاتار اتالعان ۆەدومستۆوعا وزىق تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى پايدالانۋ ارقىلى يمپورت الماستىراتىن وندىرىستەردىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كاسىپورىندار اراسىنداعى ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى دامىتۋ جونىندە ناقتى شارالار ازىرلەۋ تاپسىرىلدى.