فوتو: parlam.kz
2025 جىلدىڭ باسىنان بەرى ەلىمىزدە فيتوسانيتاريالىق باقىلاۋ بارىسىندا 150-دەن استام زاڭبۇزۋشىلىق تىركەلدى. بۇل تۋرالى اۋىل پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتى ە.ب. ساۋرىقوۆ «كوكونىس-جەمىس ونىمدەرىن يمپورتتاۋ ماۋسىمىنىڭ باستالۋىنا بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى فيتوسانيتاريالىق جاعداي تۋرالى» اتتى دەپۋتاتتىق ساۋالىندا مالىمدەدى.
تىركەلگەن زاڭبۇزۋشىلىقتاردىڭ ىشىندە باتىس گۇل ءتريپسى, وڭتۇستىك امەريكالىق قىزاناق كوبەلەگى, شىعىس جەمىس كوبەلەگى جانە نەماتودتار سياقتى اسا قاۋىپتى زيانكەستەر كەزدەسكەن. بۇل زيانكەستەر كوبىنەسە رەسەي, يران, وزبەكستان جانە قىتايدان اكەلىنگەن ونىمدەردەن انىقتالعان.
رەسەيلىك روسسەلحوزنادزور دەرەكتەرى دە الاڭداتارلىق: 2024 جىلى قازاقستاننان ەكسپورتتالعان ونىمدەردە زالالدانۋ دەرەكتەرى 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا ءتورت ەسە ارتقان. سونىڭ سالدارىنان وتاندىق ونىمگە ەكسپورتتىق شەكتەۋلەر قويىلىپ, ەلىمىزدىڭ اگرارلىق بەدەلىنە نۇقسان كەلدى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنە ايتارلىقتاي ەكونوميكالىق زيان تيگىزىپ وتىر.
فيتوسانيتاريالىق قاۋىپتىڭ كۇشەيۋىنە بىرنەشە سەبەپ بار. ەڭ باستىسى — مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى ۇيلەستىرۋدىڭ السىزدىگى مەن شەكارالىق باقىلاۋدىڭ جۇيەسىزدىگى. سونىمەن قاتار, سەرىكتەس ەلدەردىڭ قازاقستاندىق فيتوسانيتاريالىق سەرتيفيكاتتارعا دەگەن سەنىمىنىڭ تومەندىگى دە ءوز اسەرىن تيگىزۋدە.
سونداي-اق دەپۋتات فيتوسانيتاريالىق باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ وزىندە دە بىرقاتار ولقىلىقتاردىڭ بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, شەكارالىق زەرتحانالار ناشار جابدىقتالعان, جالعان سەرتيفيكاتتارمەن كۇرەس جۇيەسى ءالسىز, ال اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك ايىپپۇلدار تىم تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر.
دەپۋتات اقش-تا قولدانىلاتىن ەلەكتروندىق فيتوسانيتاريالىق سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىن مىسالعا كەلتىرىپ, قازاقستانعا دا وسىعان ۇقساس تسيفرلىق باقىلاۋ مەحانيزمدەرىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. سونداي-اق, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جۇيەلى رەفورما جۇرگىزىپ, ينسپەكتورلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, زەرتحانالاردى جاڭعىرتۋ جانە قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەردى كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
اۋىل پارتياسى فراكتسياسى ۇسىنعان نەگىزگى ۇسىنىستار:
- فيتوسانيتاريالىق زەرتحانالار مەن باقىلاۋ بەكەتتەرىن جاڭعىرتۋ;
- تسيفرلىق سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ;
- ينسپەكتورلاردى حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا وقىتۋ;
- عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن قولدانبالى جوبالاردى قولداۋ;
- ايىپپۇل مولشەرىن ارتتىرىپ, جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ;
- جوعارى فيتوسانيتاريالىق تاۋەكەلى بار ەلدەردەن يمپورتقا ۋاقىتشا شەكتەۋ ەنگىزۋ;
- مەملەكەتارالىق اقپارات الماسۋ مەن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ.
دەپۋتاتتار پرەمەر-مينيسترگە ساۋال جولداپ, بۇل ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەيلى قاراستىرىپ, ناقتى شەشىمدەر قابىلداۋدى سۇرادى.
بۇل باستاما — ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قازاقستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ حالىقارالىق نارىقتاعى بەدەلىن ساقتاۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام.
جانەل تولەۋبەكوۆا, ەۇۋ ستۋدەنتى
