فوتو: shutterstock.com
الەمدىك رەيتينگ
Allianz Pension Index (API) — زەينەتاقى جۇيەلەرىنىڭ ورنىقتىلىعى مەن جەتكىلىكتىلىگىن كەشەندى باعالاۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن كورسەتكىش. يندەكس ءۇش ىشكى يندەكسكە نەگىزدەلگەن جانە 1-دەن 7-گە دەيىنگى شكالا بويىنشا باعالاناتىن 40 پارامەتردى قامتيدى. مۇنداعى 1 – ەڭ جاقسى ناتيجە دەگەندى بىلدىرەدى.
ءبىرىنشى ىشكى يندەكس دەموگرافيالىق وزگەرىستەر قارقىنىن, مەملەكەتتىك قارىزدى جانە ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن باعالايدى. ەكىنشى ىشكى يندەكس – زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ ورنىقتىلىعىن, ال ءۇشىنشىسى – زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ ەگدە جاستاعى ادامدار ءۇشىن جەتكىلىكتى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتە الۋ مۇمكىندىگىن باعالايدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل شولۋعا ورتالىق ازيا مەن ەاەو ەلدەرىنىڭ بىردە-ءبىرى, سونىڭ ىشىندە رەسەي دە ەنبەگەن. دەمەك, بۇل رەيتينگكە قاتىسۋدىڭ ءوزى زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ دامۋ باعىتى مەن دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى. قازاقستاننىڭ پوزيتسياسى مەن باعاسى – ەلدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءارى دامىعان جۇيەلەر قاتارىنا كىرەتىنىن دالەلدەيدى.
وسى رەتتە رەيتينگتىڭ العاشقى وندىعىنا ەنگەن ەلدەر مىنالار: دانيا (2,3 بالل), نيدەرلاندى (2,6), شۆەتسيا (2,6), جاپونيا (2,7), جاڭا زەلانديا (2,8), يزرايل (3,0), اۋستراليا (3,2), ۇلىبريتانيا (3,2), نورۆەگيا (3,2) جانە اقش (3,2). ال رەيتينگتىڭ ەڭ تومەنگى ساتىسىندا لاوس, مالايزيا جانە شري-لانكا زەينەتاقى جۇيەلەرى تۇر (4,6–5 بالل ارالىعىندا).
قازاقستاندا 2,5 ميلليون زەينەتكەر بار
بۇل – 2025 جىلعى 1 ءساۋىر بويىنشا مالىمەت. قازاقستاندا كوپدەڭگەيلى زەينەتاقى جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى, ول 1998 جىلى رەفورمالانعان. بۇعان دەيىن ەلىمىزدە كسرو-دان قالعان, ۇرپاقتار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن ۇلەستىرۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەگەن. الايدا پوستكەڭەستىك كەزەڭدەگى ەكونوميكالىق قيىندىقتار مەن دەموگرافيالىق جاعداي جۇيەنى رەفورمالاۋدى قاجەت ەتتى. قازىرگى تاڭدا قازاقستان ۇلەستىرۋ جانە جيناقتاۋ مودەلدەرىن بىرىكتىرەتىن ءارى اناعۇرلىم ورنىقتى جۇيەگە يە.
زەينەتاقى تولەمدەرى ءۇش دەڭگەيلى جۇيەدەن تۇرادى جانە ءار ازاماتتىڭ جەكە جيناقتاۋ شوتىنداعى قاراجاتىنا بايلانىستى قالىپتاسادى:
ءبىرىنشى دەڭگەي – مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن تولەمدەر (ىنتىماقتى جانە بازالىق تولەمدەر).
ەكىنشى دەڭگەي (بجزق ارقىلى) – مىندەتتى جيناقتاۋشى جۇيە: جۇمىسكەردىڭ 10% مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى (مزج) جانە اۋىر ەڭبەك جاعدايىنداعى قىزمەتكەرلەر ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىنىڭ 5% مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارى (مكزج).
ءۇشىنشى دەڭگەي (بجزق ارقىلى) – ەرىكتى جيناقتاۋشى جارنالار (ەجج).
2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جاڭا كومپونەنت – جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى (جمزج) ەنگىزىلدى. بۇل جارنالار 2024 جىلى 1,5%-دان باستالىپ, 2028 جىلعا قاراي 5%-عا دەيىن ارتادى. ولار تەك 1975 جىلى جانە ودان كەيىنگى جىلدارى تۋعان قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى قولدانىلادى.
الەم بويىنشا زەينەتاقى جۇيەلەرى جيناقتاۋشى مودەلگە كوشىپ جاتىر
سوڭعى ونداعان جىلدىقتا الەم ەلدەرىنىڭ زەينەتاقى جۇيەلەرى ۇلەستىرۋدەن جيناقتاۋشى مودەلگە تۇراقتى تۇردە كوشىپ كەلەدى. ەگەر 2000 جىلى ۇلەستىرۋ كومپونەنتى 65%-دان استام بولسا, قازىر بۇل كورسەتكىش 50%-دان تومەن. جيناقتاۋ ەلەمەنتىنىڭ ۇلەسى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. بۇل تۇرعىدا قازاقستان ۇلكەن قادام جاساپ, تمد ەلدەرى اراسىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جەكە جيناققا نەگىزدەلگەن جيناقتاۋشى جۇيەگە كوشتى.
Allianz ساراپشىلارى دەموگرافيالىق ۇردىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, جيناقتاۋشى كومپونەنتتىڭ ارتىقشىلىعىنا جانە ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارادى. ەسەپتە حالىقتىڭ قارتايۋ ماسەلەسى باسا ايتىلعان: بۇۇ-نىڭ سوڭعى بولجامىنا سايكەس, الداعى 25 جىلدا 65 جاستان اسقان ادامدار سانى بۇگىندە 857 ميلليوننان 2050 جىلعا قاراي 1 ميلليارد 578 ميلليونعا دەيىن, ياعني ەكى ەسەگە جۋىق وسەدى. تۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋى ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى حالىقتىڭ ءوسىمىن تەجەيدى. عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي 15–64 جاستاعى 100 ادامعا 65 جاستان اسقان 26 ادامنان كەلەتىن بولادى. قازىرگى كورسەتكىش – 16 ادام. وسىعان بايلانىستى ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, دەموگرافيالىق وزگەرىستەردىڭ زەينەتاقى جۇيەسىنە اسەرىن جۇمسارتۋدىڭ ءبىر جولى – مەملەكەتتىك زەينەتاقى جۇيەسىن جيناقتاۋشى ەلەمەنتپەن تولىقتىرۋ.
قورىتىندىسىندا ەسەپتە «يدەال» زەينەتاقى جۇيەسى دەگەنىمىز – مەملەكەتتىك (ۇلەستىرۋ پرينتسيپىندەگى) جانە جيناقتاۋشى جۇيەلەر اراسىنداعى دۇرىس تەپە-تەڭدىك ەكەنى ايتىلعان. وسى ەكى كومپونەنتتى ۇيلەستىرە بىلگەن ەلدەر دەموگرافيالىق وزگەرىستەرگە جانە زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى ورنىقتىلىعىنا جاقسى دايىندالعان. الايدا زەينەتاقى رەفورمالارىنىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋى ءۇشىن ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن ەڭبەك نارىعى قاجەت. بۇل – دامۋشى ەلدەردە رەسمي جۇمىسپەن قامتىلعان حالىق ۇلەسىن ارتتىرۋدى جانە دامىعان ەلدەردە قارتايۋدا تۇرعان جۇمىس كۇشىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە بەيىمدەلۋدى بىلدىرەدى.
