ماڭعىستاۋدا اۋىزسۋ تاپشىلىعى بولا ما؟

بۇل باعىتتاعى ماسەلە­لەر مەن اتقارى­لىپ جاتقان جۇمىس­تار ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرداۋلەت قيلىبايدىڭ تور­اعالىعىمەن وتكەن جاز مەزگىلىندە تۇرعىن­داردى اۋىز­­سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ما­سەلەلەرى جونىندەگى كەڭەي­تىلگەن جيىنعا ارقاۋ بولدى.  كەڭەستە ءوڭىر حالقىن ۇزدىكسىز اۋىزسۋمەن قامتۋعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر مەن ولاردى شەشۋ جولدارى جان-جاقتى تالقىلاندى.

دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ءوڭىردى اۋىزسۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاۋلىگىنە 211 مىڭ تەكشە مەتر سۋ قاجەت. قازىرگى تاڭدا قولدانىستاعى سۋ كوزدەرىنىڭ جالپى قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 188 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايدى. ال ناقتى تۇتىنۋ كولەمى – تاۋلىگىنە 147 مىڭ تەكشە مەتر. جاز ايلارىندا تۇتىنۋ كولەمى ارتاتىنىن ەسكەرسەك, بولجام بويىنشا تاپشىلىق شامامەن تاۋلىگىنە 23 مىڭ تەكشە مەترگە جەتۋى مۇمكىن.

قازىرگى تاڭدا اقتاۋ قالاسىن اۋىزسۋمەن «ماەك» جشس, «اقتاۋ سۋ تۇشىتۋ زاۋىتى» جانە «كاسپي سۋ تۇشىتۋ زاۋى­تى» قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. ناق­­تىراق ايتساق, اتالعان كاسىپ­­ورىندار وبلىس ورتالىعىن تاۋ­لىگىنە 60–65 مىڭ تەكشە مەتر اۋىزسۋمەن قامتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ وتىر.

اقتاۋ قالاسىنىڭ اكىمى ابىل­قايىر بايپاقوۆتىڭ اي­تۋىن­­­­شا, الداعى جىلدارى حالىق سا­نى­­نىڭ ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, اۋىز­­سۋ تاپشىلىعىن تولىقتاي شەشۋ ماقساتىندا بىرنەشە ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلماق.

بۇل تۇرعىدا الدىمەن اۋىز­­عا ىلىنەرى – قازىرگى ۋاقىت­تا «كاسپي» سۋ تۇشىتۋ زاۋى­تىنىڭ قۋاتتىلىعىن تاۋلىگىنە 60 000 تەكشە مەترگە ارتتىرىپ, جالپى كولەمىن 100 000 تەكشە مەترگە جەتكىزۋگە باعىتتالعان ءۇشىنشى كەزەڭ جوباسى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلى­سۋ ساتىسىندا تۇر. ۇكىمەت قاۋلىسى بەكىتىلگەننەن كەيىن بيىل جوبالىق-سمەتالىق قۇ­جات­­­­تاما ازىرلەنىپ, جىل سوڭى­­نا دەيىن قۇرىلىس-مونتاج جۇمى­سى باستالادى ەكەن.

سونداي-اق قازىرگى تاڭدا سا­راپ­تامادان ءوتىپ جاتقان «ماەك» جشس اۋماعىندا ونىم­دىلىگى تاۋلىگىنە 24 000 تەكشە مەتر بولاتىن كەرى وسموستىق ستانسا ورناتۋ جوباسى 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جۇزەگە اسىرىلادى. جانە قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە تاعى 24 000 تەكشە مەتر قوساتىن سۋ تۇشىتۋ قوندىرعىسى جوباسىنا دا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتىر.

اقتاۋ قالاسىندا سۋمەن جاب­دىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جەلىلەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر ءبىرىنشى كەزەڭدە قامتىلعان 18 جوبا اياسىندا 42,59 شاقى­رىم سۋ قۇبىرى, 16,8 شاقى­رىم كارىز جەلىسى جانە 5 كانا­ليزاتسيالىق سورعى ستانساسى جاڭعىرتىلادى. قازىرگى تاڭدا 9 جوبا بويىنشا قۇرىلىس-مون­تاج جۇمىستارى 90%-عا اياق­تالعان.

ماڭعىستاۋ وبلىسى سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا باس­قار­ماسىنىڭ باسشىسى سە­رىك­­قالي قاناپيننىڭ مالىم­دەۋىنشە, وبلىستا سۋ تۇشى­تۋ قوندىرعىلارىن سالۋ ارقى­لى اۋىزسۋ تاپشىلىعى كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشىلىپ كەلە­دى. ماسەلەن, تۇپقاراعان اۋدا­نىنداعى فورت-شەۆچەنكو قالا­سىندا تاۋلىگىنە 5 000 تەكشە مەتر تەڭىز سۋىن تۇشىتاتىن كە­شەننىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, ىسكە قوسۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اتالعان نىسان بيىل ماۋ­سىم ايىنىڭ سوڭىندا پاي­دا­لانۋعا بەرىلمەك.

ماڭعىستاۋداعى سۋ ماسەلەسىن شەشۋگە قاتىستى قولعا الىنعان جوبالاردىڭ ءبىرى – «كەندىرلى» كۋرورتتىق ايماعىنداعى «توق­ماق» جەرىندە قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 50 000 تەكشە مەتر بولاتىن سۋ تۇشىتۋ زاۋىتىنىڭ قۇ­رىلىس-مونتاج جۇمىسى تو­لىق اياقتالعان. جۋىردا پاي­دالانۋعا بەرىلەتىن زاۋىت­قا قاجەتتى قۇرىلعىلار ورناتىلىپ, ىسكە قوسۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بىراق زاۋىت جىل سوڭىنا تامان تولىق قۋاتتا جۇمىس ىستەۋى مۇمكىن.

سەرىكقالي قاناپيننىڭ ايتۋىنشا, بۇل زاۋىت ىسكە قوسىل­عاننان كەيىن استراحان – ماڭ­عىشلاق سۋ قۇبىرىنان ۇنەم­دەلەتىن 25 000 تەكشە مەتر سۋ بەينەۋ, ماڭعىستاۋ, قاراقيا, مۇنايلى اۋداندارى مەن اقتاۋ قالاسىنا باعىتتالادى.

قۇرىق اۋىلىندا جەكە ينۆەستور «الەكا» جشس ارقىلى سالىنىپ جاتقان تاۋلىگىنە 10 000 تەكشە مەتر سۋ تۇشىتۋ قوندىرعىسى بيىل شىلدە ايىن­دا ىسكە قوسىلىپ, اۋىل مەن جاعاجاي ايماعىن تولىقتاي اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەپ وتىر.

ماڭعىستاۋدا اۋىزسۋ كوزدە­رىنىڭ تاپشىلىعىمەن بىرگە, سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرى­نىڭ توزعان­دىعى دا ءوز الدىنا ۇلكەن ماسەلە. مىسالى, وبلىس بويىن­شا جالپى ۇزىندىعى 3 787,7 شاقىرىمدى قۇرايتىن اتالعان جەلىنىڭ 1 169,4 شاقى­رىمى نەمەسە 31%-ى توز­عان. ال قالا­لاردا بۇل كورسەت­كىش 71,5%-دى قۇرايدى. جوعا­رىدا اتالعان جوبالار ىسكە اسى­رىل­عان سوڭ, توزۋ دەڭ­گەيى 83%-دان 72%-عا دەيىن تومەن­دەيتىن بولادى.

– جاز مەزگىلىندە تۇرعىندار­عا اۋىزسۋ ۇزدىكسىز جەتكىزىلۋگە ءتيىس. بۇل – كۇن تارتىبىندە تۇرعان باس­تى ماسەلە. سوندىقتان قالا, اۋدان اكىمدەرى مەن جاۋاپتى مەكەمەلەر جۇمىستى دەر كەزىن­دە ءارى ساپالى اياقتاۋعا مىن­دەتتى, – دەگەن ايماق باسشىسى نۇرداۋلەت قيلىباي اۋىزسۋمەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتىپ, جاۋاپ­تى مەكەمەلەرگە جۇمىستى جە­دەلدەتۋدى تاپسىردى.

قولعا الىنعان جۇمىستار بار, ءبىرى بىتسە, ەندى ءبىرى باس­تالىپ جاتىر, ءبىرى اتقارىلۋ كە­زەڭىندە. بىراق ءدال قازىرگى تاڭدا, ياعني بيىلعى جاز ماڭعىس­تاۋ­لىقتار ءۇشىن اۋىزسۋ ءۇشىن ماسەلە تۋدىرمايدى دەپ سەنۋگە ءالى ەرتە. تەك الداعى جىلدارعا ۇمىتپەن قاراۋدىڭ ءوزى قۋانىش پەن جۇبانىش.    

ماڭعىستاۋ وبلىسى