ءمايىتتىڭ دەنەسى جەر بەسىككە تۇسپەي جاتىپ, ءدام بەرۋدىڭ قامىمەن جۇرگەندە اكەسىنە توپىراق سالا الماي قالعان جاعداي دا بولعان ەكەن. قىمبات مەيرامحانانى الىپ, دۇنيەدەن وتكەن جاقىنىنا استا-توك داستارقان جايىپ, قۇدايى اس بەرۋ دە باسەكەگە اينالعانداي. بۇل ۇردىسكە شەكتەۋ قويماسا, ەتەك الىپ بارا جاتقانى انىق. قوعامداعى وزەكتى ماسەلە قالتارىستا قالماپتى.
جەزقازعان قالاسىندا قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسى مەن ءدىن وكىلدەرى بىرلەسىپ وتكىزگەن «ىسىراپشىلدىققا جول بەرمەۋ - يماندىلىق نەگىزى» اتتى فورۋمدا اس بەرۋ مەن زيرات كوتەرۋدەگى ىسىراپشىلدىق ماسەلەسى تالقىعا ءتۇستى. جەرگىلىكتى اقساقالدار, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى مەن بارلىق اۋدان, قالالاردىڭ يمامدارى قاتىستى.
«ىسىراپتىڭ زيانى قۇراندا دا باياندالعان. «اعراف سۇرەسى», 31 اياتتا «ىشىڭدەر, جەڭدەر, بىراق ىسىراپ ەتپەڭدەر. اللا ىسىراپ ەتۋشىلەردى جاقسى كورمەيدى» دەگەن. اس بەرۋ, جانازا دەگەن ساۋاپتى ءىس. وندا ىسىراپ قىلۋ كەرىسىنشە كۇناعا الىپ بارادى. شاريعاتتاعى اس بەرۋدەگى ماقسات ەڭ الدىمەن دۇعا باعىشتاۋ. ءبىزدىڭ اسىمىز ەمەس, ىشكەن تاماعىمىز ەمەس, سول مارقۇمعا وقىعان دۇعامىز, تىلەگەن تىلەگىمىز, وقىعان قۇرانىمىز اللاھتىڭ قۇزىرىندا قابىل بولادى. قاراپايىم داستارقان جاساپ, ەڭ باستىسى دۇعا قىلۋ. ىسىراپقا جول بەرۋ ءىشىپ جەۋدە عانا ەمەس, زيرات كوتەرۋ ماسەلەسىندە قانشاما ىسىراپشىلدىق بولىپ جاتىر. جاعدايى جەتكەنى قىمبات زيرات تۇرعىزسا, جاعدايى جوق ادام جۇرتتان ۇيات بولادى دەپ قارىزعا باتادى. كەيىن العان قارىزىن وتباسىنىڭ اۋزىنان جىرىپ تولەپ وتىرادى», دەدى قمدب ۇلىتاۋ وبلىسى بويىنشا باس وكىل يمامى جانسارين بەيبىت قاجى.
جەزقازعان قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى مۇرات قازامباەۆ ءوز سوزىندە حالقىمىزدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى جاقسارعانىن مويىنداۋىمىز كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
«ەلدىڭ تۇرمىسى كوتەرىلدى, ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرى كوبەيدى, داستارقان مولايدى. سونىمەن بىرگە وبال-ساۋاپتى ۇمىتۋ سەكىلدى جامان ادەت پايدا بولدى. ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى جيعان-تەرگەنىن توي مەن قۇدايى اسقا شاشادى. كەيبىر قۇدايى استاردا داستارقان ءمازىرى تويعا ارنالعان با دەپ قالاسىز. نەگىزى, وسى ماسەلەنى رەتتەۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەن سياقتى. توي مەن قۇدايى استى ۇلتتىق بولمىسىمىزعا ساي ەتىپ, سالت-سانامىزعا نەگىزدەلگەن يماني دۇنيەلەردى كوبىرەك ناسيحاتتاۋمەن وتكىزۋىمىز قاجەت دەپ ويلايمىن. بىزدە دە تويلار مەن جيىندارداعى, قۇدايى استارداعى تاماق مازىرلەرىنە قاتىستى ماسەلەلەردى ءبىر رەتكە كەلتىرۋ كەرەك-اق. وسى ماسەلەلەر جان-جاقتى ەسكەرىلۋ ءۇشىن, فورۋمدا ۇندەۋ جاريالاپ وتىرمىز», دەدى ول.
ساتباەۆ قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ءابۋلايس مولاكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ىسىراپشىلدىققا قارسى كۇرەسۋ وڭاي بولماعان.
2020 جىلى 27 قاراشادا قاراعاندى قالاسىنداعى انەت بابا اتىنداعى مەشىتتە 50 يمام, 50-60 اقساقال جينالىپ, ىسىراپشىلدىقتى جويۋعا باعىتتالعان جينالىس ءوتتى. وسى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ساتباەۆ قالاسىندا ءار رۋدىڭ اقساقالدارىنىڭ باسىن قوسىپ, قاراعاندىدا بولعان ماسەلەنى جەتكىزەدى. سول ۋاقىتتا ءتىپتى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وسى ۇسىنىسقا كەلىسپەگەن ازاماتتار بار. ءبىرى «يمامدار داستارقانىڭدى بيلەمەيدى, داستارقانىڭدى بيلەيتىن سول اۋلەتتىڭ ۇلكەنى اقساقالى» دەسە, ەكىنشىسى «باياعىدا ساعىنايعا اس بەرگەن» دەپ قارسى شىققان.
اجال جاس تالعامايدى. دۇنيەدەن وتكەن 80-90 جاستاعى ادام بولسا ءبىرسارى, كەيدە جاس ادام, بىرەۋدىڭ جالعىزى كەتىپ جاتادى. قالاي سول جەرگە بارىپ, تاماق ءىشىپ, اڭگىمە ايتىپ وتىرادى؟! اناسى شاشىن ج ۇلىپ, كەلىنى بەتىن جىرتىپ جاتقانىمەن جۇرتتىڭ شارۋاسى جوق. قازىر قاراساڭىزدار جانازادان كەيىن بۇكىل 100 -150 ادام توپىراق سالۋعا قابىردىڭ باسىنا بارادى. قابىردىڭ باسىنان كەلگەننەن كەيىن ءدام تاتۋعا كەلىپ جاتادى. نەدەن قۇر قالدى؟ كەلەسى اپتادا بەيسەنبىسىن, جەتىسىن بەرىپ جاتقاندا دا كەلۋگە بولادى. مالىڭدى سوي, جانازاڭدى اتقار, قوناقاسىڭدى بەر, قابىرشىڭدى قارسى ال, جەتىسىن, قىرقىن بەر, وعان قارسىلىق جوق. ال ءدال ادام ءولىپ قالعان كۇنى جاپاتارماعاي دامگە بارۋ دۇرىس ەمەس.
ساتباەۆ قالاسىنداعى بالماعامبەت بالقىباي ۇلى اتىنداعى مەشىتتە داستارقانعا جەتى ءتۇرلى ءدام سالدىرادى. بىراق بۇل يگى ارەكەتتى وزگەلەر ءىلىپ اكەتپەي وتىر. فورۋمعا قاتىسۋشىلار كونبەگەندەرگە ارنايى كوميسسيا مۇشەلەرىن سايلاۋ كەرەكتىگىن ايتادى. ونىڭ ىشىندە اكىمشىلىكتەن, ميليتسيادان, يمامدار, ءسوزى ءوتىمدى اقساقالدار بولۋ كەرەك. ولار مەشىتتى, ءدامحانالاردى ارالاپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىمەن اينالىسۋ كەرەك دەيدى.
ىسىراپشىلدىققا جول بەرۋدە ايەلدەردىڭ دە كىناسى بار كورىنەدى. مەيرامحاناعا بارعاندا ونداعى اكىمشىلىك «ايەل ادام كەلسىن» دەپ ايتادى. سەبەبى ەر ادام تاپسىرىس بەرسە, سوڭىنان ايەلى كەلىپ ءوزىنىڭ دەگەنىن جاسايدى. كەيبىر قۇدايى استا اق جاۋلىقتىلار قىمبات مەيرامحانا تاڭداپ, داستارقان جايعاندا «ولاي ىستەيمىز, بۇلاي ىستەيمىز, كىمنەن كەمبىز» دەپ ىسىراپشىلدىققا جول بەرەدى. اس جەلىنبەي قالادى. سوڭىندا ىسىراپ بولىپ, قوقىسقا توگىلىپ جاتادى. سوندىقتان ايەلدەرمەن دە ورتاق ءتىل تابىسۋ كەرەك-اق.
جەزقازعان قالاسى انالار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى وركەن قابەشقىزى «داڭعازالىقتى قويۋ كەرەك, بۇل توي ەمەس, قايعى. ۇلكەن استا ايەلدەر جىرتىس بەرۋ جورالعىسىن مۇلدەم دوعارسا, بەرىلگەن جىرتىسى كادەگە دە اسپايدى. قىتايدىڭ ارزان شۇبەرەگىن ساتىپ الىپ, كورشى ەلدىڭ قالتاسىن تولتىرعاننان نە ۇتامىز» دەپ ورىندى پىكىر ايتتى.
ادامدى جەرلەۋدە بەلگىلى ءبىر ءتارتىپ ساقتالۋ كەرەكتىگى ايتىلدى.
بۋرابايدا وتكەن IV ۇلتتىق قۇرىلتايعا قاتىسىپ كەلگەن «قازاقمىس» كورپوراتسياسى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى تولەگەن نۇرماعامبەت ۇلى رۋعا ءبولىنىپ, ءار توبەنىڭ باسىنا ولگەن ادامدى جەرلەپ, بەيىت سالعانداردى سىنادى. «كەلەشەكتە اۋىلشارۋاشىلىعى داميدى, ءوندىرىس داميدى. ەرتەڭ بۇل ءۇردىس جالعاسا بەرسە جەزقازعاندا 15-20 جىلدىقتا توبە قالمايدى. ەرتەڭ مارقۇمداردى قازىپ الىپ, باسقا جەرگە جەرلەمەيدى عوي. مەشىتتىڭ يمامى, اكىمشىلىك بولىپ وسىنى قولعا الىپ, توقتاتۋ كەرەك», دەپ زيراتتىڭ ءبىر جەرگە ورنالاسىپ, قورشالۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
فورۋم سوڭىندا «ۇلت ۇياسى ۇلىتاۋ ءوڭىرىنىڭ جۇرتشىلىعى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ كوتەرگەن ىسىراپشىلدىققا جول بەرمەۋ ماسەلەسىن تولىعىمەن قولداپ, ولىكتى جونەلتۋدە بولسىن, توي-جيىن جاساعاندا باي دا, كەدەي دە بولىپ اسىپ-تاسپايىق دەگەن ۇسىنىستى قابىلدادى.
قۇدايى استاردا اس مازىرىنە: باۋىرساق, جەتى نان, قۇرما, ورىك نە مەيىز, قانت, كامپيت, سارى ماي نە قايماق, شاي, ەت پەن كۇرىش بولسىن دەگەن ۇسىنىس قابىلدانسىن. جانازا نامازىندا ميتينگ جاسالمايدى. ءمايىتتى جەرلەمەي ءدام بەرىلمەيدى, جىرتىس, ورامال تاراتىلمايدى. بارلىق اۋدان قالالاردىڭ اقساقالدارى مەن يمامدارىنا بۇل اس ءمازىرىن ساقتاماي, ىسىراپقا جول بەرەتىن جەردەن اۋلاق بولۋىن نيەتتەيمىز», دەپ وبلىس جۇرتشىلىعىنا ارنالعان ۇندەۋ قابىلدادى.
ۇلىتاۋ وبلىسى
