سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولگا پەرەپەچينا ءوز سوزىندە اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جاعدايى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا عانا ەمەس, ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىنا دا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن ايتاپ ءوتتى. سوعان سايكەس «بۇل سالاداعى باقىلاۋدى, پروتسەستەردى تسيفرلاندىرۋ مەن رەسۋرستاردى وڭىرلەر اراسىندا ءادىل ءبولۋ كەرەك», دەدى ول.
سەناتور الىبەك ناۋتيەۆ سالاداعى قوردالانعان جۇيەلى پروبلەمالارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا وڭىرلەردەگى جول ساپاسى بىركەلكى ەمەس, بىلىكتى ماماندار تاپشى, تەحنيكالىق قاداعالاۋ جۇمىستارى ءالسىز, جۇمىستار ۋاقتىلى ورىندالمايدى, بيتۋم جەتىسپەيدى, جولدار شامادان تىس جۇكتەمە سالدارىنان ءجيى بۇزىلادى.
«ماسەلە تەك جول سالۋ مەن ونى قايتا-قايتا جوندەۋدە ەمەس, ەڭ باستىسى ونى دۇرىس پايدالانىپ, كۇتىپ-ۇستاۋدا بولىپ وتىر. قارجىنىڭ نەگىزگى بولىگى قۇرىلىس پەن قايتا جاڭعىرتۋعا باعىتتالادى, ال جولداردى كۇتىپ-ۇستاۋعا جەتكىلىكتى قارجى بولىنبەيدى. بۇل جولداردىڭ مەزگىلىنەن بۇرىن بۇزىلۋىنا الىپ كەلەدى. ءبىز سەنات دەپۋتاتتارى رەتىندە وڭىرلەردىڭ مۇددەسىن بىلدىرە وتىرىپ, بۇل پروبلەمالاردى شەشۋگە بەلسەندى اتسالىسىپ, رەسۋرستاردىڭ ءادىل بولىنۋىنە قول جەتكىزۋىمىز قاجەت», دەدى سەناتور.
ونىڭ ايتۋىنشا جولداردى جوندەۋگە بارلىق وڭىرگە بىرىڭعاي تاسىلدەر قولداناتىنىنا قاراماستان, وبلىستار بولىنىسىندە جولداردىڭ جاي-كۇيىندە ايتارلىقتاي الشاقتىق بايقالادى. ماسەلەن, ەگەر جامبىل وبلىسىندا جولداردىڭ 99 پايىزى نورماتيۆتىك جاعدايدا بولسا, باتىس قازاقستان وبلىسىندا بۇل كورسەتكىش ەكى ەسە تومەن جانە تەك 56 پايىزدى قۇرايدى.
سونداي-اق اۆتوموبيل جولدارىنىڭ, اسىرەسە وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردىڭ ساپاسى تومەن. ويتكەنى اۆتوموبيل جولدارىن سالۋ جانە جوندەۋ وبەكتىلەرىندەگى تەحنيكالىق قاداعالاۋ قىزمەتى اقساپ تۇر. ۇلتتىق ساپا ورتالىعىنىڭ تەرىس قورىتىندىلارىن العان نىساندار قابىلدانىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ماسەلەن, 2024 جىلى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ورتالىق بەرگەن تەرىس قورىتىندىلارعا قاراماستان 479 نىساندى پايدالانۋعا بەردى. بۇعان قوسا اۋىر سالماقتى كولىكتەر جالپىعا ورتاق پايدالانىلاتىن جولدارمەن كۇندە ءارلى-بەرلى قاتىناپ جاتىر. رۇقسات ەتىلگەن كورسەتكىشتەردى ەلەپ جاتقان ولار جوق, ناتيجەسىندە جولدار ارتىق سالماققا شىداس بەرمەي بۇزىلىپ جاتىر.
«نورماتيۆتەرگە سايكەس جول توسەمىنە كولىك قۇرالىنىڭ سالماعى ءبىر وسكە ورتا ەسەپپەن 8 توننادان اسپاۋعا ءتيىس. ال قازىر سالماعى 40 توننادان اساتىن جۇك تاسيتىن ساموسۆالداردىڭ قاتىناپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. بۇل ماسەلەنى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ۇدايى كوتەرىپ كەلەدى. تاعى ءبىر ماسەلە – جول-قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ, اسىرەسە, بيتۋمنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. بيتۋم نارىعى سۇرانىستىڭ ماۋسىمدىق وزگەرۋىمەن سيپاتتالادى. ماسەلەن, قىستا ونى تۇتىنۋ ازايادى, ال جازدا سۇرانىس كۇرت ارتىپ, ايىنا 150 مىڭ تونناعا جەتەدى. الايدا جۇمىس ىستەيتىن بيتۋم زاۋىتتارىنىڭ جيىنتىق قۋاتى ايىنا شامامەن 100 مىڭ توننانى قۇرايدى. سونىڭ سالدارىنان جاز ايلارىندا شيكىزات تاپشىلىعى بايقالادى. سۇرانىس وسسە, باعاسى دا ارتادى», دەدى ءا.ناۋتيەۆ.
سەناتوردىڭ پايىمداۋىنشا, بيتۋمدى سۇرانىس تومەن جانە ءونىمنىڭ باعاسى ايتارلىقتاي تومەن بولعان كەزدە, ياعني قىستا ساتىپ الۋ قاجەت. سۇرانىسقا بايلانىستى بيتۋم قويمالارىن سالۋ قاجەتتىلىگى دە بار.
ال كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولدار جەلىسى مينيسترلىكتىڭ قۇزىرەتىندە, وبلىستىق جانە اۋداندىق جولدار, سونداي-اق ەلدى مەكەندەردىڭ كوشەلەرى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىندە ەكەنىن مالىمدەدى.
«جىل سوڭىنا دەيىن 847 شاقىرىم جول پايدالانۋعا بەرىلەدى. ونىڭ ىشىندە قىزىلوردا-جەزقازعان باعىتى بويىنشا 192 شاقىرىم جول كىرەدى. سونىمەن قاتار جالپى ۇزىندى 2000 شاقىرىمدى قۇرايتىن جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اقتوبە-ۇلعايسىن جوباسى بويىنشا جولدى ءتورت جولاققا دەيىن قايتا جاڭارتۋ كوزدەلگەن. ودان كەيىن دوسسور-بەينەۋ-جەتىباي-اقتوبە مەن ورال جانە باسقا دا اۆتوجولداردى رەت-رەتىمەن ءبىرىنشى تەحنيكالىق ساناتقا, ياعني ءتورت جولاقتى جولعا اۋىستىرامىز», دەدى مينيستر.
م.قاراباەۆتىڭ مالىمەتىنە سايكەس, بيىل 6 مىڭ شاقىرىم جولعا جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. وعان قاندىاعاش – شالقار, جەزقازعان – پەتروپاۆل, اتىراۋ – دوسسور, جاڭاوزەن – كەندىرلى, تۇرىكمەنستان شەكاراسى, قاراعاندى, اياگوز جولدارىمەن قاتار, كوپتەن بەرى جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەن جولدار كىرەدى.
«ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى رەكونسترۋكتسيالاۋمەن سالىستىرعاندا 7 ەسەگە ارزان جانە 2 ەسە جىلدام جۇرگىزىلەدى. سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا ۇزىندىعى 3 200 شاقىرىمدى قۇرايتىن 17 اقىلى جول ۋچاسكەسى جۇمىس ىستەيدى. بىلتىر اقىلى جولداردان 48 ملرد تەڭگە مولشەرىندە تولەم جينالدى. بيىل جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن جالپى ۇزىندىعى 6 200 شاقىرىم بولاتىن 29 ۋچاسكەدە اقىلى جۇيە ەنگىزىلەدى. جوسپارلانعان كىرىس كولەمى جىلىنا 100 ملرد تەڭگەدەن اسادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى م.قاراباەۆ.
سونداي-اق مينيسترلىك بيتۋم تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ماقساتىندا مەردىگەرلەرگە بيتۋم ساقتاۋ قويمالارى بولۋى قاجەت دەپ شارت قويعان. بيىل ەلىمىزدەگى بيتۋم زاۋىتىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, ءوندىرىس كولەمى جىلىنا 750 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتىلماق. جالپى كولەمى 100 مىڭ توننادان اساتىن بيتۋم قويمالارىن سالۋ دا جوسپاردا بار.
باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر وڭىردەگى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولداردىڭ نورماتيۆتىك جاعدايداعى ۇلەسى – 56 پايىز. بۇل – رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ تومەن كورسەتكىش. وسى جىلى جەرگىلىكتى جولدارعا 44 ملرد تەڭگەگە 218 شاقىرىم جول جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ال مەملەكەت باسشىسى بقو اكىمشىلىگىنە جەرگىلىكتى جولداردىڭ جاعدايىن وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 95 پايىزعا جەتكىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن. الايدا ءوڭىر باسشىسى قارجى تاپشى ەكەنىن ايتادى.
«سوندىقتان وسى ماسەلەگە قاتىستى كولىك مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, تاپسىرمانىڭ ورىندالۋ مەرزىمىن 2029 جىلعا دەيىن ۇزارتۋعا كەلىستىك. ەندىگى كەزەكتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋعا ءبىزدىڭ وبلىسقا كەم دەگەندە 600 شاقىرىم جول جىل سايىن جوندەلۋى قاجەت. ءوز كەزەگىندە قيىرشىق تاس بەتون سياقتى نەگىزگى ينەرتتى ماتەريالداردى اقتوبە, اقتاۋ جانە رەسەيدەن تاسىمالدايمىز. وسىعان بايلانىستى جىل سايىنعى قايتالاناتىن پروبلەمالاردى بولدىرماۋ ماقساتىندا بىزدەرگە قاجەتتى 40 توننا بەتون قاجەتتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, كەيىنگى ەكى جىلدا وسى بەتون قويمالارىن سالدىق», دەدى بقو اكىمى.
