ادەبيەت • 23 مامىر, 2025

كەكەك

30 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ادەبيەت بولعان سوڭ, اۋەلى كەيىپكەرى بولۋى كەرەك. اقىن, الدە جازۋشى ەكەنسىڭ, ادەبيەتكە كەيىپكەر قوسپاساڭ اتىڭ قالا ما, جوق پا, ول جاعى بەيمالىم. بەيىمبەتتىڭ مىرقىمبايى, جۇسىپبەكتىڭ اقبىلەگى, اقاندى قۇلاگەرىمەن قوسا يەلەنىپ العان ءىلياس دەپ ول زاماننىڭ دۇلدۇلدەرىن تىزە بەرمەي, بەرىگە كەلگەندە جۇماتايدىڭ ءلايلاسىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ جۇماتايدى وقىعان جان ونىڭ ءلايلاسىنا, كەنەجيرەنى مەن سارنوقايىنا قوسا ءتانتى بولارى ءسوزسىز عوي. ويسازى قانداي كەرەمەت. وسىنىڭ ءبارىن قاسىندا بولماساڭ دا, سەزەسىڭ, سۇيگەن قىزى, مىنگەن اتى, جۇرگەن جەرى... وسىلاردىڭ اراسىنان كەنەجيرەن تۇلپارعا توقتالۋ ارقىلى ەسەنقۇل جاقىپبەك اعامىزدىڭ سوزىنە سوعىپ, ابايدان ءبىر-اق شىعۋدى كوزدەپ وتىرمىز.

كەكەك

«جيرەن تۇلپار – ىشتەن تۋا قاسقا باس,

مولدا مىنسە, دۇعاسىنان تاستاماس.

بەرمەيتىن-اق اتىم ەدى, قايتەيىن,

بەس موتورلى سامولەتكە باسپا-باس.

تاڭدا ءوزى اشىپ تاقتاي قاقپا ەسىگىن,

شىبىنعا دا تيگىزبەيتىن كەسىرىن.

جاباعىداي جاتاعانداۋ بولعاسىن,

كەنەجيرەن قويىپ ەدىم ەسىمىن»

دەيدى جۇماتاي اقىن. بەس موتورلى ۇشاق­­تا جۇرەك جوق قوي, كىمگە ساتساڭ دا, قاي­­دا جىبەردىڭ مەنى دەمەيدى. ال باپ­تاپ مىنگەن تۇلپارىڭ – ەكى دۇنيەدەگى پىرا­­عىڭ, سىرلاسىڭ. «قۇ­لاگەرمەن بولادى سوي­لەسۋگە» دەگەن اقان. راسىندا, جۇمە­كەڭ كەنەجيرەنىن ۇشاققا ايىرباس­تاماس ەدى.

وتكەن ايلاردا اقىن بايبوتا قوشىم-نوعاي ەسەنقۇل جاقىپبەكتىڭ جۇماتاي جاقىپباەۆتى جوقتاپ جازعان جىرلارىن الەۋمەتتىك جەلىگە سالىپتى. ەسەنقۇل اقىننىڭ ء«ومىر بويى ولەڭ دەپ قانا ءومىر ءسۇرىپ ءولىپ كەتكەن جالعىز-اق اقىن كوردىم, ول – جۇماتاي اعام» دەگەن جازباسى ەسىمىزدە. ەسەنقۇل الگى جىرلارىنىڭ باسىندا:

«سانا ساياز. قۇرساق تار.

ايتقانىڭدى ەل قاقپايدى.

كەكەك دەگەن ءبىر ءشوپ بار,

جىلقى جەسە, شاپپايدى.

جانقوجاداي نامازىن

ولىمىمەن وتكەرىپ,

كەنەجيرەن سابازىم

كەكەك جەمەي كەتتى ءولىپ...»,

دەپ جازىپتى. بايبوتا قوشىم-نوعاي جاريال­اعان بۇل ولەڭدى وقىعان مۇرات راقىمجان Facebook پاراقشاسىنا بىلاي دەپ پوست سالعانىن كوردىك: «كەكەك – بۇرىن-سوڭدى ءتۇرىن كورمەك تۇگىلى, اتىن ەستىمەگەن ءشوبىم ەكەن. مەنى, اسىرەسە, «ونى جەگەن جىلقىنىڭ شاپپايدىسى» قىزىقتىردى. سودان ۋيكيپەديا دەگەن «بىلگىشكە» جۇگىندىم. باقسام, «كەكەك» قۇمدى جەردە وسەتىن, ءتۇرى جوڭىشقا پىشىندەس, بىراق جاپىراقتارى مەن شا­شاق گۇلدەرى ازداپ ىرىلەۋ كەلەتىن ءشوپ ەكەن. كەكەك جەگەن جىلقىنىڭ مىنەزى بۇزىلىپ, اۋرۋعا شالدىعادى دەيدى. ونى جەگەن مالدىڭ كوزى كورمەي, جۇيكەسى سىر بەرەدى. بىلايشا ايتقاندا, كەكەك – «اناشانىڭ» ءبىر ءتۇرى. مال ءبىر رەت ءدامىن تاتسا بولعانى, قۋالاپ ءجۇرىپ جەپ, ەسىنەن اداسىپ, ناشاقور سەكىلدى كەكەك جەمەسە تۇرا الماي, سوڭىنا تۇسەدى. سوسىن بويى­نا ۋىتى دارىعان سوڭ, تەڭسەلىپ, ءبىر ورنىندا شىر اينالىپ, ودان قالسا كوزىنە قوس كورىنگەندەي الدىنداعى قىلداي شىبىقتان بورەنەدەن قارعىعانداي قار­عىپ, جىندانىپ, باسقا شوپكە قاراماي ارىپ-اشىپ, اقىرى ءولىپ تىنادى-مىس...

«كەنەجيرەن سابازىم, كەكەك جەمەي كەتتى ءولىپ», دەپ تۇيىندەپتى ەس-اعام ولەڭىن».

بۇل ءسوز مەن ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىققا اينالدى. سەبەبى وسى سوزدەن ابايدىڭ «زاماناقىر جاستارى» ولەڭىنىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلىپ كەتكەندەي. «زاماناقىر جاستارى, قوسىلماس ەشبىر باستارى» دەپ باستالاتىن ولەڭىن حاكىم:

«كۇلمەڭدەپ كەلەر كوزدەرى,

قالجىڭباس كەلەر وزدەرى.

كەكەكتەپ سەكەك ەتەم دەپ,

شوشقا تۋار سوزدەرى»,

دەپ اياقتايدى. ياعني مۇنداعى كەكەك – جوعارىدا تۇسىنىكتەمەسى بەرىلگەن ءشوپ. ونى جەگەن جانۋارعا ۇقساپ قالعان ماستىڭ ءىسى بەلگىلى. قازاقتىڭ اششىلاپ, تۇششىلاپ جاتىر دەگەنىندەي, كەكەكتەپ العان جىلقىنى كور دە, سونداي جاعدايعا تاپ بولعان كىسىنى ەلەستەتسەڭىز, وبراز بىردەن اشىلادى. 

سوڭعى جاڭالىقتار