فوتو: اقوردا
بۇگىندە ەلىمىزدە 7 600 مادەنيەت مەكەمەسى جۇمىس ىستەپ تۇر. اتاپ ايتقاندا, 3 890 كىتاپحانا, 57 تەاتر, 231 ارحيۆ, 275 مۋزەي, 2 994 مادەني-دەمالىس ورتالىعى, 113 كينوتەاتر, 36 كونتسەرتتىك ۇيىم جانە 4 تسيرك بار. سالادا 58 مىڭنان استام مامان قىزمەت اتقارادى.
مينيستر قازاقستاننىڭ مادەنيەت سالاسىندا ەلدىڭ رۋحاني جانە مادەني-تاريحي مۇراسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن ايتتى.
«ماڭىزدى باستامالاردىڭ ءبىرى — الەمدىك قاۋىمداستىققا حالقىمىزدىڭ باي مادەنيەتى مەن ءتولتۋما بولمىسىن تانىستىراتىن, سەگىز تىلدە, ونىڭ ىشىندە بۇۇ-نىڭ التى رەسمي ءتىلى, سونداي-اق قازاق جانە تۇرىك تىلدەرىندە قولجەتىمدى Qazaq Culture اقپاراتتىق پلاتفورماسى ىسكە قوسىلدى.
مادەنيەت مەكەمەلەرىن دامىتۋ ماقساتىندا 2024 جىلى توعىز رەسپۋبليكالىق ۇيىمعا «ۇلتتىق» مارتەبەسى بەرىلدى. بۇل ولاردىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن 1,75 ەسەگە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. قازاقستان بەدەلدى حالىقارالىق كورمەلەر مەن مادەني جوبالارعا بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, 60-شى ۆەنەتسيا بيەننالەسىندە تۇڭعىش رەت وتاندىق سۋرەتشىلەردىڭ تۋىندىلارى قويىلعان قازاقستان پاۆيلونى اشىلدى.فرانتسياداعى گيمە مۋزەيىندە ساقتار داۋىرىنەن قازاق حاندىعىنا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن «قازاقستان: ۇلى دالا جاۋھارلارى» اتتى اۋقىمدى كورمە ءوتتى. قىتايدىڭ تيانتسزين قالاسىندا «التىن ادام جانە ۇلى دالا» كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. ال, قر ۇلتتىق مۋزەيىندە لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ «ادەمى حانشايىم» اتتى تۋىندىسى ەكسپوزيتسيالاندى. مينيسترلىك حالىقارالىق مادەني بايلانىستاردى نىعايتۋعا ءوز ۇلەسىن قوستى», دەپ جازدى ايدا بالاەۆا.
سونداي-اق, بىلتىر تاجىكستان مەن تۇرىكمەنستاندا قازاقستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى, ال قازاقستاندا تۇرىكمەنستان, ازەربايجان, ارمەنيا جانە ساحا رەسپۋبليكاسىنىڭ (رەسەي فەدەراتسياسى) مادەنيەت كۇندەرى وتكىزىلگەن. اشحاباد قالاسىندا قۇرمانعازى مەن ابايعا, دۋشانبە مەن قازان قالالارىندا ابايعا ەسكەرتكىشتەر ورناتىلعانى دا مادەني ماڭىزدى جاڭالىق بولدى.
ەلىمىزدىڭ جاس تالانتتارى دا ۇلتتىق ءيميدجدى ىلگەرىلەتۋگە وڭ سەپتىگىن تيگىزىپ ءجۇر. ماسەلەن, 255 قازاقستاندىق ونەرپاز 17 مەملەكەتتە وتكەن حالىقارالىق بايقاۋلاردا جەڭىمپاز اتانعان. مادەنيەت سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ءىسىنىڭ دە قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون.
« ۇلى جەڭىستىڭ رۋحىنا تاعزىم رەتىندە «باتىرلارعا تاعزىم» ونلاين پلاتفورماسى ازىرلەندى. وندا ماراپاتتاۋ پاراقتارى, مايدانگەرلەردىڭ فوتوسۋرەتتەرى, ەستەلىكتەرى, مايداننان كەلگەن حاتتار مەن وزگە دە قۇجاتتار قامتىلعان بىرەگەي دەرەكتەر بازاسى جيناقتالعان. سونىمەن قاتار 6 كىتاپ, فوتوالبومدار جارىق كوردى, ء«اليا» كوركەم ءفيلمى, 80 بەينەروليك, 17 دەرەكتى فيلم مەن سەريالدار بويىنشا جۇمىستار اياقتالۋ ساتىسىندا. نەگىزگى ارحيۆتىك ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرىپ, ازاماتتارعا رەتروسپەكتيۆتى ارحيۆتىك اقپاراتقا قاشىقتان قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن «ە-ارحيۆ» اقپاراتتىق جۇيەسىن ەنگىزۋ جالعاسۋدا. بۇگىندە بۇل جۇيە ارقىلى ۇلتتىق ارحيۆ قورىنداعى جالپى قۇجاتتاردىڭ 10 پايىزى, ياعني 2 654 404 ساقتاۋ بىرلىگى تسيفرلاندىرىلدى. بۇل – ەلىمىزدىڭ تاريحي دامۋى, حالىق تاعدىرى مەە ماڭىزدى وقيعالار تۋرالى قۇندى دەرەكتەر. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحاناسى (قازۇەك) ۇلتتىق مادەني مۇرانى تسيفرلاندىرۋ جانە ساقتاۋ بويىنشا جوبالاردى بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا 80 465 قۇجاتتىڭ ەلەكتروندى كوشىرمەسى قولجەتىمدى», دەدى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى.
مينيستر بيىل قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 30 جىلدىعىنا, ابايدىڭ 180 جىلدىعىنا, شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ 190 جىلدىعىنا, مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ 140 جىلدىعىنا جانە نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق ءىس-شارالار وتكىزۋ كوزدەلىپ وتىرعانىن دا اتاپ وتكەن.
كينەماتوگرافيا سالاسى دا قارقىندى دامىپ كەلەدى. «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭعا «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىن قولداۋعا باعىتتالعان وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. قارجىلاندىرۋدىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جوبالاردى ىرىكتەۋ تاسىلدەرى قايتا قارالىپ, يدەولوگيالىق تۇرعىدان ماڭىزى جوعارى تاقىرىپتارعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر.
«2024 جىلى مەملەكەت قولداۋىمەن 16 ۇلتتىق فيلم ءتۇسىرىلدى. ونىڭ ىشىندە 7 فيلم 34 حالىقارالىق ماراپاتقا يە بولدى. پروكاتتاعى وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى 22,97%-عا, ال قازاق تىلىندەگى فيلمدەردىڭ ۇلەسى 19,76%-عا جەتتى. تۇركى مەملەكەتتەرىندە وتكەن قازاقستان كينوسى كۇندەرى اياسىندا «قازاق حاندىعى», «دوس-مۇقاسان», «نابات وپەراتسياسى», «پاراليمپيەتس» فيلمدەرى كورسەتىلدى. الماتىدا وتكەن XVII حالىقارالىق «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالىندە 11 ەلدەن 50 فيلم ۇسىنىلدى.
كينوپروكات سالاسىنا قاتىستى مالىمەتتەردى جيناقتاۋعا ارنالعان «E-كينو» اقپاراتتىق جۇيەسى ازىرلەنىپ جاتىر. 2025 جىلى انيماتسيالىق, دەرەكتى جانە كوركەم فيلمدەر وندىرىسىنە 357 ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى, ولاردىڭ بارلىعى ساراپتامالىق باعالاۋدان وتۋدە», دەدى ايدا بالاەۆا.
ەلىمىزدە مادەنيەت مەكەمەلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ جاتىر. 2024 جىلى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە 45 مادەنيەت نىسانى جوندەۋدەن ءوتىپ, 255 جاڭا مەكەمەنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان. 2025 جىلى 51 نىساندى جوندەۋ جانە تاعى 250 نىساندى سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى اۋقىمدى جۇمىستار دا باستالىپ كەتكەن. م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق دراما تەاترى ءوزىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي قايتا جاڭعىرتىلادى.
سالادا اتاقارىلىپ جاتقان شارالاردى سانامالاپ, ساراپتاعان ايدا بالاەۆا ءسوز سوڭىندا مادەنيەت جانە ونەر سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىسىنە تابىس تىلەدى.
«كاسىبي مەرەكەلەرىڭىزبەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, سىزدەرگە شىعارماشىلىق شابىت پەن تولايىم تابىس تىلەيمىن! حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسى مەن قوشەمەتىنە بولەنە بەرىڭىزدەر», دەدى مينيستر.
