ۇلتتىق قۇندىلىقتار الەمى

بۇگىنگىدەي ءتۇرلى تەحنولوگيا قارىش­تاپ دامىعان قوعامدا وسى مادەني تامىر­دىڭ ۇزىلمەۋى ماڭىزدى. بۇل جولدا ۇلتتىڭ تەرەڭنەن تامىر تارتاتىن مادەني كودىن ساقتاۋدا ەڭبەك ەتىپ جاتقان قانشاما جاننىڭ ءىزى جاتىر. ەلدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن جاسالعان جانكەشتى ەڭبەك. بۇگىنگى مەرەكە قارساڭىندا وسى سالاداعى ىلكىمدى جاڭالىقتار مەن تىڭ باستامالاردى ايتىپ ءوتۋدى ءجون كوردىك.

تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرى ۇلتتىڭ رۋحاني يممۋنيتەتىن قالىپتاستىراتىن قۇندىلىقتاردىڭ دامۋىنا, ساقتاۋعا مەملەكەت تاراپىنان كوپ كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. ەڭ الدىمەن, 21 مامىر – مادەنيەت جانە ونەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇنى بولىپ بەكىتىلدى. ءتول مەرەكە. بۇل كۇن ءداستۇرلى تۇردە مادەنيەت مەرەكەسىنە اينالدى.

ونەرىمەن وزعان ۇلتتىڭ بولاشا­عى دا كەمەل بولارى ءسوزسىز. بۇل پا­يىم­­دى ويدى مەملەكەت باسشىسى ەش­قا­شان قاپەردەن شىعارعان ەمەس.

«مادەنيەت پەن ونەر – ەل ومى­رىن­دەگى وتە ماڭىزدى سالا. ونەر – ۇلتتىڭ جانى, ال مادەنيەت – رۋحا­ني كەل­بەتى. بۇل قوس قۇندىلىقتى وركە­نيە­تىمىزدىڭ وزەگى دەۋگە بولادى. ونى ساقتاپ, بايىتا ءتۇسۋ – ورتاق پارىز. ءابىش كەكىلباي ۇلى «مادەنيەت تاري­حى – تۇپتەپ كەلگەندە ادامزات تاري­حى» دەگەن. قازاق­تىڭ ءبىتىم-بول­مى­سىن ونىڭ ءتول ونەرىنەن كورۋگە بو­لادى», دەگەن ەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

بۇگىندە ەلىمىزدە سەگىز مىڭعا جۋىق مادەنيەت وشاعى بار. تەاتر, مۋزەي, كىتاپحانا, كونتسەرتتىك ۇيىمدار, شاعىن ونەر وردالارىندا 64 مىڭنان استام قىز­مەت­كەر جۇمىس ىستەيدى. ءار مادەنيەت وشاعى – ۇلت ونەرىنىڭ كومبەسى, ۇلت مۇرا­سىنىڭ ورداسى. ءار مادەنيەت وشاعىنىڭ تىنىسى بولەك, تاريحى ءتۇرلى.

بىلتىر 45 مادەني نىساننىڭ قۇرى­لىسى اياقتالىپ, 255 نىسانعا جون­دەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. ال بيىل 51 نىساننىڭ قۇرىلىسى مەن 250 نىساندى جوندەۋ جۇمىسى جوس­پارلانىپ وتىر. جالپى, ما­دەني وشاق­تاردى جابدىقتاۋ دەڭگەيى بىر­تىن­دەپ جاقسارىپ كەلەدى. كەيىنگى وتىز جىلدا العاش رەت بەيىندى وقۋ ورىن­دارى مەن مەملەكەتتىك كونتسەرت ۇيىم­­دارىنا مۋزىكالىق اسپاپتار سا­تىپ الۋعا بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىن­دى.

سونداي-اق بيىل ازاماتتىق قىزمەت­شىلەردىڭ جەكەلەگەن سانات­تارىنىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كە­زەڭىمەن ورتا ەسەپپەن 20%-عا ارتتىرۋ جالعاسىپ جاتىر. 2022 جىلدان بەرى مادەنيەت جانە ارحيۆ سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن 64 مىڭ قىزمەتكەردىڭ جالاقىسى ەكى ەسەدەن استام ءوستى.

اتالعان سالاداعى وزگەرىستەرگە توق­تالساق, «حالىق ءارتىسى» قۇرمەتتى اتاعى قايتا تاعايىن­دالىپ, بيىل ەكىنشى رەت ءوز يە­لە­رىنە تابىستالىپ وتىر. ەلىمىز­دەگى ءبىر اكادەميالىق تەاتر مەن مۋزەي-قورىعىنا, سونداي-اق ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيى مەن ورتالىق مەم­لە­كەت­تىك مۋزەيگە «ۇلتتىق» مارتەبە بەرىل­دى.

وتكەندى ساقتاۋ, جاڭعىرتۋ – تاۋەلسىز ۇرپاقتىڭ بەلگىسى. بۇگىن­دە ەلىمىزدە 25 مىڭنان استام تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارى تىركەلگەن. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ تىزبەسىنە 265 نىسان ەنگىزىلدى, تاعى 12 مىڭ نىسان – جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرى مارتەبەسىنە يە. سونداي-اق يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرا تىزىمىندە 10 مادەني مۇرا نىسانى بار. مەملەكەت حالىقارالىق تىزىلىمدەرگە ماڭعىستاۋدىڭ جەر­استى مەشىتتەرىنەن باستاپ, ۇلى جى­بەك جولى دالىزىنە دەيىن جاڭا نىسانداردى ەنگىزۋ بويىنشا بەل­سەندى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. مادەني بىرەگەيلىككە تەك ەس­كەرتكىشتەر عانا ەمەس, حالقى­مىز­دىڭ جۇزجىلدىق داس­تۇر­لەرى دە جاتادى. ماسەلەن, بىلتىر «بەت­اشار» ءراسىمى يۋنەسكو-نىڭ ما­تەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسى­نىڭ رەپرەزەن­­تا­تيۆتىك تىزىمىنە ەن­گىزىلۋى ايتۋلى وقيعا بولعانى راس.

وسى ورايدا بيىل نۇرعيسا تىلەن­ديەۆتىڭ 100 جىلدىعى, ءشامشى قالداياقوۆتىڭ 95 جىل­دى­عى, ەۆگەني برۋسيلوۆس­كي­دىڭ 120 جىلدىعى سەكىلدى بىرقاتار ماڭىزدى مەرەيتويلار اتالىپ وتە­­تىنىن ەسكە سالايىق. بۇدان بولەك, وسى جىلى وننان اسا ەلدە ۇلت­تىق وركەسترلەر مەن انسامبل­دەر­دىڭ گاسترولدىك ساپارلارى جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق كسرو حالىق ءارتىسى نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ 100 جىل­دى­عىن مەرەكەلەۋ اياسىندا فران­تسيا­دا يۋنەسكو-نىڭ شتاب-پاتەرىندە مادەنيەت كۇندەرى وتپەك.

جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تەاترلارى 3 695 سپەكتاكل كورسەتىپ, 76 جاڭا قويىلىم ۇسىنىپتى. 667 910 كورەرمەنگە قىزمەت كورسەتىپ, ەل ىشىندە 41 گاسترولدىك ساپارعا شىققان. سا­لىس­تىرمالى تۇردە, بۇل – جاق­سى كورسەتكىش.

ال كينو سالاسىنا كەلسەك, تاۋەل­سىزدىك العاننان بەرى 2024 جىلى العاش رەت پروكاتتاعى وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى 20%-دان استى. قازاق كينوسىنىڭ التىن قورىنداعى «مەنىڭ اتىم – قوجا» سەكىلدى جاۋھار تۋىندىلار قالپىنا كەلتىرىلىپ, كورەرمەنمەن قايتا قاۋىشتى. ۇلتتىق كينونى مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسى دامىپ كەلە جات­قانىن دا كوزبەن كورىپ وتىرمىز. اتاپ ايتساق, بيىل ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنا 350-دەن­ استام ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن. جاس كينورەجيسسەرلەر اسحات كۋ­چينچيرەكوۆتىڭ «باۋىرىنا سالۋ»,­ دارحان تولەگەنوۆتىڭ «باۋىر­لار» فيلم­­دەرى «ازيا وسكارىنىڭ» لاۋ­رەات­تارى اتانعا­نىنا دا ەل قۋانىپ ەدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ماسىمەن تۇسىرىلگەن جاندوس قۇ­سايى­نوۆتىڭ «جامبىل. جاڭا ءداۋىر» تاريحي ءفيلمى ەلىمىز بەن شەت­ەلدەردە جاق­­­سى پىكىرگە يە بول­دى. ال دانيار يبراگيموۆتىڭ «بۇر­كىت» پات­ريوت­تىق دراماسىن­ سىن­­شىلار جوعا­رى باعالاپ, فيلم كاس­سالىق تابىسقا قول جەتكىزدى.

ۇلتتىڭ مادەني دەڭگەيى مەن رۋحاني كەلبەتى دە زامانا تالابىنا ساي قايتا جاڭعىرىپ, جاڭاشا تىنىس الۋى زاڭدى. وسى ورايدا تاريح قويناۋىنان تامىر تارتاتىن قۇندىلىقتارىمىز – مادەنيەتتىڭ مايەگىنە اينالىپ, عاسىرلار بويى جاساي بەرەتىنى دە ءسوزسىز.