ەلدى ەل ەتەتىن – ەڭبەك
اقتوبە جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى – قالانى ىستىق سۋمەن جانە جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر ستراتەگيالىق كاسىپورىن. مۇندا جۇمىس ءىستەۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى وزگە كاسىپورىندارعا قاراعاندا جوعارى بولاتىنى دا سوندىقتان. سوناۋ كەڭەستىك كەزەڭدە ورتالىقتا قاداۋ-قاداۋ عانا قازاقتار ەڭبەك ەتەتىن-ءدى. ول كەزدەگى ساياساتتىڭ سالدارى بولار, قازاقتاردى مۇندا كوپ جولاتا بەرمەيتىن. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى كەزەڭدە مۇندا جۇمىس ىستەيتىن قازاقتار قاتارى مولايا ءتۇستى. بۇل ءبىزدىڭ ءوز قولىمىزدىڭ وزىمىزگە جەتىپ, ۇلتتىق كادرلارىمىزدىڭ وسكەنىن كورسەتەتىن جايت ەدى. جاقىندا وسىندا اكەلى-بالالى ءالي مەن بولات جۇمەكەشوۆتەر ەڭبەك ەتەتىنىن ەستىپ, كاسىپورىننىڭ كادر بولىمىندەگىلەرمەن كەزدەسۋ ءجايىن كەلىسكەنبىز. دەسەك تە, قازىر «اقتوبە جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى اتانعان كاسىپورىنعا كىرۋدىڭ ءوزى وڭاي بولماي شىقتى. كۇزەت كۇشتى, تەكسەرىس مىقتى. بۇل دا تۇسىنىكتى, بۇكىل قالانىڭ 70-80 پايىزىن ىستىق سۋمەن جانە جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ورتالىقتا وسىنداي ءتارتىپ بولۋى زاڭدى دا.
الدىن الا حابارلانعاندىقتان بولار, اكتسيونەرلىك قوعام باس ينجەنەرىنىڭ پايدالانۋ جونىندەگى ورىنباسارى بولات جۇمەكەشوۆ ءبىزدى ءوز جۇمىس ورنىندا كۇتىپ وتىر ەكەن. كەلۋ ماقساتىمىزدى ايتقان سوڭ, وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە سۋ قىزدىرۋ قازاندىعى ۋچاسكەسىنىڭ باستىعى بولىپ ىستەيتىن اكەسى اليگە ىشكى بايلانىس ارقىلى حابارلاسىپ, ۋاقىت ءبولىپ, كەلىپ كەتۋىن سۇرادى. كوپ كەشىكپەي ورتا بويلى جىگىت اعاسى ەسىكتەن ك ۇلىمدەپ ەنىپ كەلە جاتتى. امان-ساۋلىقتان سوڭ-اق, اڭگىمەمىز جاراسىپ جۇرە بەردى. كىسى جاتىرقامايتىن جايدارى مىنەزدى, قاراپايىم جان ەكەندىگى اڭعارىلادى.
– مەن ءوزىم قىزىلوردالىقپىن. ارال اۋدانىنىڭ بوگەن اۋىلىندا بالىقشىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلدىم. وتباسىندا ون بالا بولدىق. مەن 1966 جىلى وسىنداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ ارال قالاسىندا قۇرىلىستا ەكى جىل ەڭبەك ەتتىم. جاسىمدا ءالجۋازداۋ بولدىم. اكەمنىڭ قۇرداستارى «جۇمەكەش سەنىڭ مىنا بالاڭنان بالىقشى شىقپايدى» دەپ قالجىڭدايتىن مەنىڭ ارا-تۇرا تەڭىزگە بالىق اۋلاۋعا شىققانداعى قيمىلىمدى كورىپ, دەنە تۇرقىما قاراپ. 1968 جىلى كەڭەس ارمياسى قاتارىنا شاقىرىلىپ, ەكى جىل اسكەري بورىشىمدى چەحوسلاۆاكيادا وتەپ قايتتىم. ەكى جىلداي جۇمىس ىستەگەن سوڭ شىمكەنت ەنەرگەتيكا تەحنيكۋمىنا وقۋعا ءتۇسىپ, 1975 جىلى جولدامامەن وسى اقتوبە جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنا جۇمىسقا ورنالاستىم, سودان بەرى ءبىر ورىندا تاپجىلماي ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن, – دەيدى ءالي اعامىز شاپقان اتتاي شاپشاڭ ۋاقىتتىڭ ارتتا قالعان جىلدارىنا ويشا ورالىپ.
جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنداعى ەڭبەك جولىن بۋ قازاندىعى تسەحىندا قازاندىق ماشينيسىنەن باستاعان ەڭبەكقور جىگىت كوپ ۇزاماي-اق ءوزىن كورسەتە ءبىلدى. اعا ماشينيست, اۋىسىم باستىعى, بۋ قازاندىعى تسەحى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولا ءجۇرىپ, وزىنە بەكىتىلگەن ءوندىرىس ۋچاسكەسىندەگى جۇمىستىڭ قىر-سىرىنا قانىقتى, كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىردى. وسىنداعى قوندىرعىلاردىڭ جۇمىس پروتسەسىن بەس ساۋساعىنداي جەتىك ءبىلىپ الدى. بۇل ونى ارىپتەستەرى اراسىندا بيىك بەدەلگە كوتەردى, كاسىپورىن باسشىلىعىنىڭ سەنىمىنە كىردى. ونى كوپ ۇزاماي بۋ قازاندىعى تسەحىنىڭ باستىعى قىزمەتىنە جوعارىلاتتى. ءالي جۇماكەشوۆ وسى كاسىپورىندا تسەح باستىعى بولعان العاشقى قازاق ەكەن. ءوزى دە جۇمىسقا تىندىرىمدى جىگىت قاشاندا سەنىم ۇدەسىنەن كورىنۋ كەرەكتىگىن ەشقاشان ەستەن شىعارعان ەمەس.
– بۇل كاسىپورىندا قازاق جۇمىسشىلارى سيرەك بولاتىن. مەن ءوزىم سۋ قىزدىرۋ قازاندىعى تسەحىن باسقارعان سەگىز جىلدا وسىندا ەڭبەك ەتەتىن قازاقتاردى 80 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋگە ىقپال ەتتىم. 2002 جىلى قازىر ءوزىم باسقاراتىن وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە سۋ قىزدىرۋ تسەحىنا اۋىستىم. 2012 جىلى ەڭبەك دەمالىسىنا شىقتىم. الايدا, كاسىپورىن باسشىلىعى الدە دە جاساي تۇرىڭىز, جاستارعا تالىمگەرلىك ەتىڭىز دەگەن سوڭ ەڭبەكتەن قول ۇزبەي ءجۇرمىن. قازىر وندىرىستە ەڭ ۇلكەنى مەن بولىپ قالدىم. جانتىلەۋ قۇرمانعازين, قادىر قايبولدين سىندى شاكىرتتەرىم وزىممەن قويان-قولتىق ەڭبەك ەتەدى. جالپى, ءبىزدىڭ تسەحتا 23 ادام ءبىر كىسىنىڭ بالاسىنداي ىنتىماقتا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز, – دەيدى ول.
ءالي جۇمەكەشوۆ ەڭبەكقورلىعىمەن بىرگە ونەرتاپقىشتىعىمەن دە وزگەلەرگە ونەگە بولىپ ءجۇر. ول كاسىپورىننىڭ قوندىرعىلارىن دامىتۋعا جانە جاڭعىرتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. جاڭا قۋاتتاردى, №1, №2 جانە №3 ستانسالاردىڭ تۋربواگرەگاتتارىن پايدالانۋعا بەرۋگە تىكەلەي قاتىسىپ, №1 جانە №2 گاز ءبولۋ پۋنكتتەرىندەگى ەسەپتەگىش توراپتاردى قايتا جاراقتاندىرۋدىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى. جوعارى قىسىمدى بۋ قازاندىعىنىڭ بىلتەلەرىن قايتا جاراقتاندىرۋعا قاتىسىپ, سۋدى ايداۋ بويىنشا ەلەكترلەردى قايتا جاراقتاندىرۋ بويىنشا راتسيوناليزاتورلىق ۇسىنىس جاساپ, ونى وندىرىسكە ەنگىزۋدە دە ۇلەسى مول.
وسىنداي قاجىرلى ەڭبەگى جانە ءوزى باسقاراتىن ەڭبەك ۇجىمىندا وندىرىستىك تابىستار مەن ءتارتىپتى, سونداي-اق, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتكەنى ءۇشىن ءالي جۇمەكەشوۆ قازاقستان ەنەرگەتيكا اسسوتسياسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ەنەرگەتيگى جانە ەنەرگەتيكا ارداگەرى اتاندى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى» مەرەيتويلىق مەدالىنىڭ يەگەرى.
ءالي اعا كۇنىكەي جەڭگەي ەكەۋى ءۇش بالا ءوسىرىپ, تاربيەلەدى. ۇلكەن ۇلى بولات اكە جولىن لايىقتى جالعاستىرىپ كەلەدى. قىزى گۇلماراش تا, ەكىنشى ۇلى امان دا ءوز ءومىر جولدارىن تاپقان.
– مەن و باستا ەكونوميكا ماماندىعىن يگەرسەم بە دەپ ءجۇرەتىنمىن. 1994 جىلى سازدى شاعىن اۋدانىنداعى №4 ورتا مەكتەپتى بىتىرەر قارساڭدا الماتى ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىنىڭ كوشپەلى ەمتيحان قابىلداۋ كوميسسياسى كەلىپ, №23 ورتا مەكتەپتە قۇجات قابىلداپ جاتقانىن ەستىدىم دە, تاۋەكەل دەپ سوندا تاپسىردىم. جولىم بولىپ, سول جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسىپ كەتتىم. تىكەلەي وندىرىستىك پروتسەستەرگە ارالاسقىم كەلدى, مەن ەنەرگەتيك ماماندىعىن قالادىم. ينستيتۋتتى ءتامامداعان سوڭ تۋرا وسىندا كەلىپ, جۇمىسقا ورنالاستىم. اكە ونەگەسى بار, ءوزىمنىڭ ۇمتىلىسىم-ۇستانىمىم بار, ورتاعا تەز ءسىڭىسىپ, ماماندىعىمدى تەز مەڭگەرىپ كەتتىم, – دەيدى بولات ءالي ۇلى بىزبەن اڭگىمەسىندە.
بولات تا اكەسى سياقتى ۇدايى ىزدەنىپ, جاڭالىققا جاقىن جۇرەدى. ەڭبەك جولىن مونتەرلىكتەن باستاعان جاس ەنەرگەتيك اعا كەزەكشى ەلەكتريك-مونتەر, ەلەكتر تسەحىنىڭ اۋىسىم باستىعى, ەلەكتر تسەحىنىڭ پايدالانۋ جونىندەگى باستىعى, وسى تسەحتىڭ باستىعى بولدى. بىلتىردان باستاپ وسى جاڭا قىزمەتىنە تاعايىندالدى. كاسىپورىندا جەلدەتكىش گراديريندى قوندىرۋ جانە پايدالانۋعا بەرۋگە, تۇراقتى توك ءششيتىن قايتا جاراقتاندىرۋعا, №3 سۋ قىزدىرۋ قازاندىعىن الماستىرۋعا جانە ىسكە قوسۋعا قاتىستى. جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءتىكەلەي اتسالىسىپ كەلەدى. ول قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ ارداگەرى, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولونيالار مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىنىڭ يەگەرى.
ءالي اعانىڭ ءىنىسى ورازالى بودىقوۆ تا وسى كاسىپورىندا قازاندىقتىڭ وپەراتور-ءماشينيسى بولىپ ەڭبەك ەتەدى.
...كاسىپورىنداعى اۋىسىم اياقتالىپ, جۇمىسشىلار قايتىپ بارادى. توپ-توپ بولىپ شىعىپ بارا جاتقان ارىپتەستەرى بىزبەن اڭگىمەلەسىپ تۇرعان اكەلى-بالالى ەنەرگەتيكتەرمەن قايىرىلىپ كەلىپ, جىلى امانداسىپ جاتىر. بۇل ولاردىڭ ءوز ورتاسىنا قۇرمەتتى دە سىيلى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
سۋرەتتە: اكەلى-بالالى ءالي جانە بولات جۇمەكەشوۆتeر.
