ەۋروپانى جايلاپ العان قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ ءالى اياقتالار ءتۇرى كورىنبەيدى. بىرقاتار ساراپشىلار جالپى جاعدايدى ءبىرشاما جاقساردى دەپ ەسەپتەگەنىمەن كارى قۇرلىقتىڭ كەيبىر وڭىرلەرىندە حالىقتىڭ كۇيزەلۋى ودان ءارى جالعاسۋدا. گرەكيا بۇرىنعىسىنشا – داعدارىستىڭ باستى وشاعى. باسقا دا شاعىن ەلدەردىڭ جاعدايى وڭالىپ كەتە قويماعاندىعى سەزىلەدى. ويتكەنى, قازىرگى ينتەرنەت شىرماۋىعى وسى وڭىردەگى جاعدايدىڭ قيىنداعاندىعى تۋرالى جاعىمسىز حابارلارعا تولىپ ءجۇر. سولاردىڭ ءبىرسىپىراسىن بايانداي كەتەيىك.
ەۋروايماق ەلدەرى قارجى مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى كەشەگى كۇنى بولىپ وتكەن وتىرىستارىندا گرەكياعا قارجى كومەگىن كورسەتۋ جونىندەگى ماسەلەنى تالقىلاپ, بىراق ءبىر قورىتىندىعا كەلە المادى. ءسويتىپ, وسى ماسەلەنىڭ شەشىمى كەلەسى اپتانىڭ دۇيسەنبىسى كۇنى تاعى تالقىلاناتىن بولدى. ەۋروپالىق وداقتىڭ ديپلوماتتارى جانە گرەك تارابى ماسەلە سول كۇنى شەشىلەدى دەگەندەي ۇمىتپەن تاراستى.
ەۋروپالىق توپتىڭ جەتەكشىسى يەرۋن دەيسەلبلۋمنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, كومەك ۇسىنۋشى قارجى ينستيتۋتتارى گرەكيانىڭ جاڭا باسشىلىعىمەن جۇمىس ىستەۋگە ءازىر ەكەندىكتەرىن بىلدىرگەن. بىراق ول ءۇشىن ساياسي قورىتىندى قاجەت بولادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا گرەكياعا كومەك كورسەتۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋ وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ كوپشىلىك بولىگى ءۇشىن ءتيىمدى نۇسقا ەكەندىگى ايقىن سەزىلگەن.
ال گرەكيانىڭ قارجى ءمينيسترى ياننيس ۆارۋفاكيستىڭ سوزىمەن ايتساق, ەكى جاقتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن تالقىلاۋدىڭ ءوزى و باستا ناقتى ءبىر قورىتىندىعا كەلۋدى كوزدەمەگەن بولاتىن. دەگەنمەن, وسىنىڭ ءوزىن «كونسترۋكتيۆتى» دەپ باعالاۋعا بولادى.
وسى اقپاراتتى تاراتقان رەيتەر اگەنتتىگى ءتىلشىسىنىڭ ەۋروپالىق وداق تاراپىنان قاتىسقان ديپلوماتتان بىلگەنىندەي, گرەكياعا ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرۋ تۋرالى مالىمدەمە ءازىر بولعان ەدى. الايدا, گرەكيا دەلەگاتسياسى وعان كەلىسىم بەرە قويماعان. ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا گرەكيا وكىلدەرى افينامەن تەلەفون ارقىلى بايلانىسىپ, ءوزارا كەڭەسكەن.
ەۋروپالىق توپتىڭ گرەكيا جونىندەگى كەزەكتەن تىس وتىرىسىنا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ باسشىسى كريستين لاگارد, ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ باسشىسى ماريو دراگي, ەكونوميكالىق جانە قارجى ىستەرى جونىندەگى ەۋروكوميسسار پەر موسكوۆيچي قاتىسقان.
ەگەر وقيعانىڭ ءوربۋ بارىسىنا قايتا ورالاتىن بولساق, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 اقپانى كۇنى گرەكيانىڭ جاڭا قارجى ءمينيسترى ياننيس ۆارۋفاكيس ءوز ەلىنىڭ بۇدان بىلاي وزدەرىن بورىشقا بەلشەسىنەن باتىرعان نەسيەنى المايتىندىقتارىن مالىمدەگەن بولاتىن. «گرەكيانىڭ اعىمداعى بەرەشەكتەرىن وتەۋ ءىسى ەكونوميكالىق وسىممەن بايلانىستىرىلۋى كەرەك. ايتپەگەن جاعدايدا, افينا بۇدان بىلايعى ۋاقىتتا ەۋروپالىق نەسيە بەرۋشىلەر «ۇشتىگىمەن» (ەۋروپالىق وداق, ەۋروپالىق ورتالىق بانك, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى) ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى جالعاستىرۋعا مۇلدەم ق ۇلىقسىز», دەگەن بولاتىن ول.
گرەكيانىڭ ەۋروپالىق وداقپەن ارا قاتىناسى وسى ەلدە 25 قاڭتار كۇنى وتكەن پارلامەنتتىك سايلاۋدا اسىرە سولشىلداردىڭ سيريزا پارتياسى جەڭىسكە جەتكەن ساتتەن باستاپ ناشارلاعان بولاتىن. وسى پارتيا قۇرعان الەكسيس تسيپراستىڭ جاڭا ۇكىمەتى ەۋروپالىق قارىز بەرۋشىلەر ۇشتىگىنەن داعدارىستىڭ ابدەن قىزعان ساتىندە بەرىلگەن 320 ملرد. دوللاردىڭ قارىزىن كەشىرۋدى تالاپ ەتتى. الايدا, ەۋروپالىق وداق, سونداي-اق ەۋروپالىق ورتالىق بانك گرەكيانىڭ قارىزىن كەشىرۋگە دە, ءتىپتى ونى قايتا قۇرىلىمداۋعا دا قاتىسا المايتىندىقتارىن مالىمدەگەن بولاتىن.
يسپانيا كورولى فيليپپ ءVى ءوزىنىڭ جالاقىسىن قىسقارتۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. ءسويتىپ, ول ءوزىنىڭ الدىندا كورول بولعان حۋان كارلوستىڭ كەزىندەگى جالاقىعا قاراعاندا 20 پايىز از الاتىن بولدى. ناقتىراعىن ايتساق, ول ەندى سالىقتىق الىمدى ەسەپكە الماعاندا جىلىنا 234 مىڭ ەۋرو تابادى. بۇل بۇرىنعى جالاقىدان 58 مىڭ ەۋروعا از.
كورول وتباسىنىڭ باسقا ءمۇشەلەرىنىڭ تابىستارى دا كورول ەڭبەكاقىسىنا بايلانىستى بولعاندىقتان, ولاردىڭ كىرىستەرى دە قىسقارا تۇسەتىن بولادى. ماسەلەن, حۋان كارلوس بيىلعى جىلى 36 پايىزعا از تابىس تابادى. ال كورولەۆا ءليتيستىڭ جالاقىسى 26 پايىزعا, كورولەۆا سوفيانىكى 20 پايىزعا قىسقارا تۇسەدى.
كورول وتباسىنىڭ جانە كورولدىك اكىمشىلىكتىڭ شىعىندارىنا بيىلعى جىلى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 7,8 ميلليون ەۋرو قاراستىرىلعان. بۇل بىلتىرعى جىلدىڭ شىعىندارىمەن سايكەس كورسەتكىش.
كورول وتباسى مۇشەلەرىنىڭ جالاقىلارىنىڭ قىسقارۋى كورولدىك اكىمشىلىك ءۇشىن جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ شىعىندارىنىڭ ارتۋى ەسەبىنەن وتەلەتىن بولادى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا لاتۆيادا تىركەلگەن جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ەلدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ 9 پايىزىن قۇرادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى كورسەتكىشتەن 0,5 پايىزعا ارتىق.
لاتۆيانىڭ جۇمىسپەن قامتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك اگەنتتىگىنىڭ حابارلاعانىنداي, ەلدەگى ەڭ تومەنگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ريگا ايماعىندا تىركەلىپ وتىر. ول 5,5 پايىزدى قۇرايدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى كورسەتكىشتەن 0,3 پايىزعا ارتىق. ەڭ جوعارى جۇمىسسىزدىق لاتگالياعا تيەسىلى. مۇندا ول 18,5 پايىزدى قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىش تە وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىنداعىدان 0,7 پايىزعا ارتىق.
كۋرزەمەدە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا 10,7 پايىزدى قۇراسا, قازىر ەندى 11,4 پايىزعا جەتىپ وتىر. ۆيدزەمەدە بۇرىن 9,9 پايىز بولسا, قازىر – 10,4 پايىز. زەمگالەدە – 9 پايىز. بۇل دا وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىنداعى كورسەتكىشتەن 0,7 پايىزعا ارتىق.
ريگا قالاسىنىڭ وزىندە قاڭتارداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5,1 پايىز بولسا, بۇل كورسەتكىش يۋرمالادا – 6,3 پايىز, ەلگاۆادا – 6,9 پايىز, ۆالميەرادا – 7,2 پايىز, ۆەنتسپيلستە – 9,3 پايىز, داۋگاۆپيلستە – 10,2 پايىز, ەكابپيلستە – 11,2 پايىز, ليەپايدا – 13 پايىز, رەزەكنەدە 15,8 پايىز بولدى.
جۇمىسپەن قامتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك اگەنتتىك وسىنىڭ الدىندا قىسقا قاراي جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىنىڭ ارتا تۇسەتىندىگى تۋرالى بولجام جاساعان ەدى. ويتكەنى, وسى كەزەڭدە جازعى ماۋسىمدىق جۇمىستاردىڭ قىسقارىپ, قۇرىلىس سالاسىندا تىنىشتىق ورنايتىندىعى بەلگىلى. وسىعان بايلانىستى اگەنتتىك ناۋرىز ايىندا جاڭا جۇمىس كوزدەرىنىڭ اشىلاتىندىعىن, ال جۇمىسسىزدار سانىنىڭ ازايۋى ءساۋىر مەن ماۋسىم ايىنىڭ ارالىعىندا بەلسەندى سيپات الاتىندىعىن ايتىپ, حالىقتى جۇباتۋ ۇستىندە.
جەكە مەنشىككە ءۇي ساتىپ الۋ جاعدايى ءار ادام ءۇشىن ءومىردىڭ باقىتتى ءساتىن بىلدىرەتىندىگى تۇسىنىكتى. ال رۋمىنيانىڭ 75 مىڭ ازاماتى ءۇشىن ول ناعىز قيىندىقتىڭ تۇزاعىنا اينالىپ وتىر. مۇنىڭ سەبەبى, شۆەيتساريانىڭ ۇلتتىق بانكى قاڭتار ايىندا فرانكتىڭ ەۋروعا قاتىناسىن تومەندەتۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان بولاتىن. بۇل باعام ايىرماشىلىعىنىڭ كۇرت ارتۋىنا اكەلدى دە فرانكپەن الىنعان يپوتەكالىق نەسيەلەر قىمباتتاپ شىعا كەلدى. فرانكپەن يپوتەكالىق نەسيە الۋ بۇرىن ەۋروپانىڭ شىعىس وڭىرىندەگى ەلدەرى ءۇشىن بارىنشا ءتيىمدى بولىپ كەلگەن بولاتىن. ولار وسى ارقىلى باعام ايىرماشىلىعىنىڭ تەربەلۋى كەزىندە ءبىرشاما جاعىمدى جاعدايعا يە بولعان ەدى. ال ەندى مۇلدە كەرىسىنشە بولىپ وتىر.
«ەندى مەنىڭ ءۇيىمدى الىپ قوياتىن شىعار دەپ قورقامىن. ويتكەنى, باسقا ءبىر ءتيىمدى نۇسقانى كورە الماي وتىرمىن. قازىرگى باعام بويىنشا 740 فرانكتى تولەپ وتىرۋ ءبىزدىڭ جالپى كىرىسىمىزدەن ۇلتتىق ۆاليۋتا بويىنشا العاندا 4 000 لەەۆتى جەپ قويىپ وتىر. ەندى بىردەمەنى جوسپارلاۋدىڭ ءوزى دە مۇمكىن ەمەس. مەنىڭ ءدال قازىرگى كوڭىلىمدە ۇيدەن ايىرىلامىن-اۋ دەگەن قورقىنىشتان باسقا تۇك تە جوق», دەيدى 37 جاستاعى دانيەلا گورنەا. ول, اسىرەسە, وسى جاعدايعا بايلانىستى ەكى بالاسىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن الاڭدايتىنىن جەتكىزدى.
ءبىر جاقسىسى, وتباسىنا نەسيەنى قايتا قۇرىلىمداۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەكەن. وسى ارقىلى نەسيەنىڭ ايلىق وتەمى 740 فرانكتان 400 فرانكقا دەيىن تومەندەتىلگەن. بىراق ءبىر قيىنى وسى 400 فرانكتىڭ 371-ءى تەك قانا نەسيەنىڭ سىياقى پايىزىن وتەۋ ءۇشىن عانا جۇمسالادى ەكەن. سوندا نەگىزگى قارىزدىڭ قالاي وتەلەتىنىنىڭ ءوزى تۇسىنىكسىز. باسقاداي شىعىنداردى ازايتۋ ءۇشىن بۇل وتباسى قازىرگى كۇنى ۇيدەگى جىلۋ باتارەيالارىنىڭ كوپشىلىگىن ءوشىرىپ تاستاعان. ءتىپتى, تاماقتىڭ وزىنەن دە قاتتى ۇنەمدەپ, ونى نەگىزىنەن دەرەۆنيادا تۇراتىن تۋىستارىنان الاتىن بولعان.
شۆەيتساريالىق فرانكپەن يپوتەكا الۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى ەرتە ۋاقىتتارى ونىڭ قىزىعىن ابدەن كورگەندەرىن ايتادى. ماسەلەن, وسىدان 20-30 جىل بۇرىن 2008 جىلعى داعدارىسقا دەيىنگى كەزەڭ ىشىندە بۇل نەسيە ءتۇرىنىڭ سىياقى ستاۆكاسى بار بولعانى 3,5 پايىزدى قۇراعان ەكەن. ال ەندى ەۋروعا ەسەپتەگەن كەزدە, سىياقى ستاۆكاسى 8 پايىزعا دەيىن جەتىپ وتىر. مىنە, وسى جاعداي رۋمىندارعا ۇلكەن اسەر ەتۋدە.
ساراپشىلاردىڭ سوزىنە قاراعاندا, كورشى ەلدەردەگى جاعداي دا وڭىپ تۇرماعان سەكىلدى. وسىعان بايلانىستى ءار ەل وزىنشە شارالار قولدانىپ جاتقان كورىنەدى. ماسەلەن, ۆەنگريا ۇكىمەتى بانكتەردى الىنعان نەسيەلەردى شۆەيتساريالىق فرانكتىڭ بىلتىرعى باعامىمەن كونۆەرتتەۋ جونىندە مىندەتتەسە, حورۆاتيا ۇكىمەتى ۇلتتىق ۆاليۋتالارى – كۋننىڭ فرانككە بۇرىنعى باعامىن وزگەرتپەۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان. ويتكەنى, بۇل ەلدە دە 60 مىڭ يپوتەكالىق نەسيە الۋشى بار ەكەن. ۇكىمەت ولاردىڭ جاعدايىنىڭ كۇرت قۇلدىراپ كەتۋىنەن ساقتانىپ وتىر.
ازىرلەگەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
كومەك كورسەتۋدى كەيىنگە قالدىردى
ەۋروايماق ەلدەرى قارجى مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى كەشەگى كۇنى بولىپ وتكەن وتىرىستارىندا گرەكياعا قارجى كومەگىن كورسەتۋ جونىندەگى ماسەلەنى تالقىلاپ, بىراق ءبىر قورىتىندىعا كەلە المادى. ءسويتىپ, وسى ماسەلەنىڭ شەشىمى كەلەسى اپتانىڭ دۇيسەنبىسى كۇنى تاعى تالقىلاناتىن بولدى. ەۋروپالىق وداقتىڭ ديپلوماتتارى جانە گرەك تارابى ماسەلە سول كۇنى شەشىلەدى دەگەندەي ۇمىتپەن تاراستى.
ەۋروپالىق توپتىڭ جەتەكشىسى يەرۋن دەيسەلبلۋمنىڭ اتاپ وتكەنىندەي, كومەك ۇسىنۋشى قارجى ينستيتۋتتارى گرەكيانىڭ جاڭا باسشىلىعىمەن جۇمىس ىستەۋگە ءازىر ەكەندىكتەرىن بىلدىرگەن. بىراق ول ءۇشىن ساياسي قورىتىندى قاجەت بولادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا گرەكياعا كومەك كورسەتۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋ وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ كوپشىلىك بولىگى ءۇشىن ءتيىمدى نۇسقا ەكەندىگى ايقىن سەزىلگەن.
ال گرەكيانىڭ قارجى ءمينيسترى ياننيس ۆارۋفاكيستىڭ سوزىمەن ايتساق, ەكى جاقتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن تالقىلاۋدىڭ ءوزى و باستا ناقتى ءبىر قورىتىندىعا كەلۋدى كوزدەمەگەن بولاتىن. دەگەنمەن, وسىنىڭ ءوزىن «كونسترۋكتيۆتى» دەپ باعالاۋعا بولادى.
وسى اقپاراتتى تاراتقان رەيتەر اگەنتتىگى ءتىلشىسىنىڭ ەۋروپالىق وداق تاراپىنان قاتىسقان ديپلوماتتان بىلگەنىندەي, گرەكياعا ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرۋ تۋرالى مالىمدەمە ءازىر بولعان ەدى. الايدا, گرەكيا دەلەگاتسياسى وعان كەلىسىم بەرە قويماعان. ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا گرەكيا وكىلدەرى افينامەن تەلەفون ارقىلى بايلانىسىپ, ءوزارا كەڭەسكەن.
ەۋروپالىق توپتىڭ گرەكيا جونىندەگى كەزەكتەن تىس وتىرىسىنا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ باسشىسى كريستين لاگارد, ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ باسشىسى ماريو دراگي, ەكونوميكالىق جانە قارجى ىستەرى جونىندەگى ەۋروكوميسسار پەر موسكوۆيچي قاتىسقان.
ەگەر وقيعانىڭ ءوربۋ بارىسىنا قايتا ورالاتىن بولساق, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 اقپانى كۇنى گرەكيانىڭ جاڭا قارجى ءمينيسترى ياننيس ۆارۋفاكيس ءوز ەلىنىڭ بۇدان بىلاي وزدەرىن بورىشقا بەلشەسىنەن باتىرعان نەسيەنى المايتىندىقتارىن مالىمدەگەن بولاتىن. «گرەكيانىڭ اعىمداعى بەرەشەكتەرىن وتەۋ ءىسى ەكونوميكالىق وسىممەن بايلانىستىرىلۋى كەرەك. ايتپەگەن جاعدايدا, افينا بۇدان بىلايعى ۋاقىتتا ەۋروپالىق نەسيە بەرۋشىلەر «ۇشتىگىمەن» (ەۋروپالىق وداق, ەۋروپالىق ورتالىق بانك, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى) ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى جالعاستىرۋعا مۇلدەم ق ۇلىقسىز», دەگەن بولاتىن ول.
گرەكيانىڭ ەۋروپالىق وداقپەن ارا قاتىناسى وسى ەلدە 25 قاڭتار كۇنى وتكەن پارلامەنتتىك سايلاۋدا اسىرە سولشىلداردىڭ سيريزا پارتياسى جەڭىسكە جەتكەن ساتتەن باستاپ ناشارلاعان بولاتىن. وسى پارتيا قۇرعان الەكسيس تسيپراستىڭ جاڭا ۇكىمەتى ەۋروپالىق قارىز بەرۋشىلەر ۇشتىگىنەن داعدارىستىڭ ابدەن قىزعان ساتىندە بەرىلگەن 320 ملرد. دوللاردىڭ قارىزىن كەشىرۋدى تالاپ ەتتى. الايدا, ەۋروپالىق وداق, سونداي-اق ەۋروپالىق ورتالىق بانك گرەكيانىڭ قارىزىن كەشىرۋگە دە, ءتىپتى ونى قايتا قۇرىلىمداۋعا دا قاتىسا المايتىندىقتارىن مالىمدەگەن بولاتىن.
يسپانيا كورولى ءوز ەڭبەكاقىسىن قىسقارتتى
يسپانيا كورولى فيليپپ ءVى ءوزىنىڭ جالاقىسىن قىسقارتۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. ءسويتىپ, ول ءوزىنىڭ الدىندا كورول بولعان حۋان كارلوستىڭ كەزىندەگى جالاقىعا قاراعاندا 20 پايىز از الاتىن بولدى. ناقتىراعىن ايتساق, ول ەندى سالىقتىق الىمدى ەسەپكە الماعاندا جىلىنا 234 مىڭ ەۋرو تابادى. بۇل بۇرىنعى جالاقىدان 58 مىڭ ەۋروعا از.
كورول وتباسىنىڭ باسقا ءمۇشەلەرىنىڭ تابىستارى دا كورول ەڭبەكاقىسىنا بايلانىستى بولعاندىقتان, ولاردىڭ كىرىستەرى دە قىسقارا تۇسەتىن بولادى. ماسەلەن, حۋان كارلوس بيىلعى جىلى 36 پايىزعا از تابىس تابادى. ال كورولەۆا ءليتيستىڭ جالاقىسى 26 پايىزعا, كورولەۆا سوفيانىكى 20 پايىزعا قىسقارا تۇسەدى.
كورول وتباسىنىڭ جانە كورولدىك اكىمشىلىكتىڭ شىعىندارىنا بيىلعى جىلى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 7,8 ميلليون ەۋرو قاراستىرىلعان. بۇل بىلتىرعى جىلدىڭ شىعىندارىمەن سايكەس كورسەتكىش.
كورول وتباسى مۇشەلەرىنىڭ جالاقىلارىنىڭ قىسقارۋى كورولدىك اكىمشىلىك ءۇشىن جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ شىعىندارىنىڭ ارتۋى ەسەبىنەن وتەلەتىن بولادى.
لاتۆيادا جۇمىسسىزدار كوبەيدى
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا لاتۆيادا تىركەلگەن جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ەلدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ 9 پايىزىن قۇرادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى كورسەتكىشتەن 0,5 پايىزعا ارتىق.
لاتۆيانىڭ جۇمىسپەن قامتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك اگەنتتىگىنىڭ حابارلاعانىنداي, ەلدەگى ەڭ تومەنگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ريگا ايماعىندا تىركەلىپ وتىر. ول 5,5 پايىزدى قۇرايدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى كورسەتكىشتەن 0,3 پايىزعا ارتىق. ەڭ جوعارى جۇمىسسىزدىق لاتگالياعا تيەسىلى. مۇندا ول 18,5 پايىزدى قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىش تە وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىنداعىدان 0,7 پايىزعا ارتىق.
كۋرزەمەدە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا 10,7 پايىزدى قۇراسا, قازىر ەندى 11,4 پايىزعا جەتىپ وتىر. ۆيدزەمەدە بۇرىن 9,9 پايىز بولسا, قازىر – 10,4 پايىز. زەمگالەدە – 9 پايىز. بۇل دا وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىنداعى كورسەتكىشتەن 0,7 پايىزعا ارتىق.
ريگا قالاسىنىڭ وزىندە قاڭتارداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5,1 پايىز بولسا, بۇل كورسەتكىش يۋرمالادا – 6,3 پايىز, ەلگاۆادا – 6,9 پايىز, ۆالميەرادا – 7,2 پايىز, ۆەنتسپيلستە – 9,3 پايىز, داۋگاۆپيلستە – 10,2 پايىز, ەكابپيلستە – 11,2 پايىز, ليەپايدا – 13 پايىز, رەزەكنەدە 15,8 پايىز بولدى.
جۇمىسپەن قامتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك اگەنتتىك وسىنىڭ الدىندا قىسقا قاراي جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىنىڭ ارتا تۇسەتىندىگى تۋرالى بولجام جاساعان ەدى. ويتكەنى, وسى كەزەڭدە جازعى ماۋسىمدىق جۇمىستاردىڭ قىسقارىپ, قۇرىلىس سالاسىندا تىنىشتىق ورنايتىندىعى بەلگىلى. وسىعان بايلانىستى اگەنتتىك ناۋرىز ايىندا جاڭا جۇمىس كوزدەرىنىڭ اشىلاتىندىعىن, ال جۇمىسسىزدار سانىنىڭ ازايۋى ءساۋىر مەن ماۋسىم ايىنىڭ ارالىعىندا بەلسەندى سيپات الاتىندىعىن ايتىپ, حالىقتى جۇباتۋ ۇستىندە.
رۋمىنياداعى يپوتەكالىق قۇلدىراۋ
جەكە مەنشىككە ءۇي ساتىپ الۋ جاعدايى ءار ادام ءۇشىن ءومىردىڭ باقىتتى ءساتىن بىلدىرەتىندىگى تۇسىنىكتى. ال رۋمىنيانىڭ 75 مىڭ ازاماتى ءۇشىن ول ناعىز قيىندىقتىڭ تۇزاعىنا اينالىپ وتىر. مۇنىڭ سەبەبى, شۆەيتساريانىڭ ۇلتتىق بانكى قاڭتار ايىندا فرانكتىڭ ەۋروعا قاتىناسىن تومەندەتۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان بولاتىن. بۇل باعام ايىرماشىلىعىنىڭ كۇرت ارتۋىنا اكەلدى دە فرانكپەن الىنعان يپوتەكالىق نەسيەلەر قىمباتتاپ شىعا كەلدى. فرانكپەن يپوتەكالىق نەسيە الۋ بۇرىن ەۋروپانىڭ شىعىس وڭىرىندەگى ەلدەرى ءۇشىن بارىنشا ءتيىمدى بولىپ كەلگەن بولاتىن. ولار وسى ارقىلى باعام ايىرماشىلىعىنىڭ تەربەلۋى كەزىندە ءبىرشاما جاعىمدى جاعدايعا يە بولعان ەدى. ال ەندى مۇلدە كەرىسىنشە بولىپ وتىر.
«ەندى مەنىڭ ءۇيىمدى الىپ قوياتىن شىعار دەپ قورقامىن. ويتكەنى, باسقا ءبىر ءتيىمدى نۇسقانى كورە الماي وتىرمىن. قازىرگى باعام بويىنشا 740 فرانكتى تولەپ وتىرۋ ءبىزدىڭ جالپى كىرىسىمىزدەن ۇلتتىق ۆاليۋتا بويىنشا العاندا 4 000 لەەۆتى جەپ قويىپ وتىر. ەندى بىردەمەنى جوسپارلاۋدىڭ ءوزى دە مۇمكىن ەمەس. مەنىڭ ءدال قازىرگى كوڭىلىمدە ۇيدەن ايىرىلامىن-اۋ دەگەن قورقىنىشتان باسقا تۇك تە جوق», دەيدى 37 جاستاعى دانيەلا گورنەا. ول, اسىرەسە, وسى جاعدايعا بايلانىستى ەكى بالاسىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن الاڭدايتىنىن جەتكىزدى.
ءبىر جاقسىسى, وتباسىنا نەسيەنى قايتا قۇرىلىمداۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەكەن. وسى ارقىلى نەسيەنىڭ ايلىق وتەمى 740 فرانكتان 400 فرانكقا دەيىن تومەندەتىلگەن. بىراق ءبىر قيىنى وسى 400 فرانكتىڭ 371-ءى تەك قانا نەسيەنىڭ سىياقى پايىزىن وتەۋ ءۇشىن عانا جۇمسالادى ەكەن. سوندا نەگىزگى قارىزدىڭ قالاي وتەلەتىنىنىڭ ءوزى تۇسىنىكسىز. باسقاداي شىعىنداردى ازايتۋ ءۇشىن بۇل وتباسى قازىرگى كۇنى ۇيدەگى جىلۋ باتارەيالارىنىڭ كوپشىلىگىن ءوشىرىپ تاستاعان. ءتىپتى, تاماقتىڭ وزىنەن دە قاتتى ۇنەمدەپ, ونى نەگىزىنەن دەرەۆنيادا تۇراتىن تۋىستارىنان الاتىن بولعان.
شۆەيتساريالىق فرانكپەن يپوتەكا الۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى ەرتە ۋاقىتتارى ونىڭ قىزىعىن ابدەن كورگەندەرىن ايتادى. ماسەلەن, وسىدان 20-30 جىل بۇرىن 2008 جىلعى داعدارىسقا دەيىنگى كەزەڭ ىشىندە بۇل نەسيە ءتۇرىنىڭ سىياقى ستاۆكاسى بار بولعانى 3,5 پايىزدى قۇراعان ەكەن. ال ەندى ەۋروعا ەسەپتەگەن كەزدە, سىياقى ستاۆكاسى 8 پايىزعا دەيىن جەتىپ وتىر. مىنە, وسى جاعداي رۋمىندارعا ۇلكەن اسەر ەتۋدە.
ساراپشىلاردىڭ سوزىنە قاراعاندا, كورشى ەلدەردەگى جاعداي دا وڭىپ تۇرماعان سەكىلدى. وسىعان بايلانىستى ءار ەل وزىنشە شارالار قولدانىپ جاتقان كورىنەدى. ماسەلەن, ۆەنگريا ۇكىمەتى بانكتەردى الىنعان نەسيەلەردى شۆەيتساريالىق فرانكتىڭ بىلتىرعى باعامىمەن كونۆەرتتەۋ جونىندە مىندەتتەسە, حورۆاتيا ۇكىمەتى ۇلتتىق ۆاليۋتالارى – كۋننىڭ فرانككە بۇرىنعى باعامىن وزگەرتپەۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان. ويتكەنى, بۇل ەلدە دە 60 مىڭ يپوتەكالىق نەسيە الۋشى بار ەكەن. ۇكىمەت ولاردىڭ جاعدايىنىڭ كۇرت قۇلدىراپ كەتۋىنەن ساقتانىپ وتىر.
ازىرلەگەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
