استانادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى ەلىمىزدىڭ باس گازەتى – “ەگەمەن قازاقستاندا” 1991 – 2010 جىلدار ارالىعىندا جاريالانعان ماقالالار, ساراپتامالار, ولەڭ-جىرلار, مەملەكەت باسشىسىمەن جۇرگىزىلگەن سۇحباتتار توپتاستىرىلعان “ەلباسى” كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى.
بۇل شاراعا عالىمدار, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, جازۋشىلار, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى, باسقا دا كىتاپقۇمار قاۋىم قاتىسىپ, جيناقتىڭ ءمان-ماڭىزىمەن, اۆتورلاردىڭ ەلدىگىمىز, مەملەكەتتىگىمىز تۋرالى تاعىلىمدى ويلارىمەن تانىستى.
راسىمدە “ەگەمەن قازاقستان” رەسپۋبليكالىق گازەتى” اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ: “بۇل جيناق مەرەيتويعا تارتۋ ازىرلەۋ ماقساتىمەن دايىندالماعان. بۇل جيناق باسىمىزداعى باعىمىزدى باعالاۋعا شاقىرۋ ءۇشىن, قولداعى قازىنامىزدىڭ قادىرىنە جەتۋگە ۇندەۋ ءۇشىن دايىندالعان. پرەزيدەنت تۋرالى ءسوز ەلباسىنىڭ وزىنەن بۇرىن ەلدىڭ وزىنە كوبىرەك كەرەك. كەلەشەگىمىز ءۇشىن كەرەك. قادىم زاماننان قاعانىن قادىرلەپ, حانىن قاسيەت تۇتقان ەلدىڭ بولاشاقتا دا بيلىكتىڭ باعاسىن بىلەتىن, حالىقتىڭ ءوزى سايلاپ, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى قولعا بەرگەن ادامىن قالتقىسىز قۇرمەتتەۋ, ەل باسشىسىنا تاق تۇرۋ ءداستۇرى ورنىعا ءتۇسۋى ءۇشىن كەرەك. باسشىسىنا تاق تۇراتىن ەل – باسىنا باق تۇراتىن ەل”, – دەپ بۇدان كەيىنگى ويىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ فەنومەنىمەن, ەلباسى ۇعىمىنىڭ ءمان-ماڭىزىمەن تولىقتىرىپ ءاڭگىمەلەپ بەردى. وسى ورايدا باسىلىم باسشىسى جيناقتىڭ ماڭىزى جونىندە ايتقاندا كولەمى 880 بەتتىك كىتاپتىڭ ءون بويىندا جيىرما جىلعا دا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە قيراندىدان, قۇلاندىدان مەملەكەت قۇرۋ, قوعامدى ءبىر فورماتسيادان ەكىنشى فورماتسياعا اۋىستىرۋ, وتپەلى كەزەڭدەگى قيىنشىلىقتاردان ەسەڭگىرەي جازداعان حالىقتى تار جول, تايعاق كەشۋدەن امان-ەسەن الىپ ءوتۋ, ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋ, اياعىنان تىك تۇرعىزۋ, الىس تا جاقىن دا, باتىس تا, شىعىس تا مويىنداپ, ساناساتىن, قۇرمەتتەيتىن ەلگە اينالدىرۋ, سان ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى بىرنەشە عاسىر بويى دۇنيەجۇزىلىك وركەنيەتتەن شەتتەتىلىپ قالعان ەلدى جەر-جاھانعا تانىتۋ, ءتىپتى ەقىۇ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيالىق مەملەكەت, تۇڭعىش رەت تمد مەملەكەتى, تۇڭعىش رەت حالقىنىڭ نەگىزگى بولىگى مۇسىلمان ءدىنىن ۇستاناتىن مەملەكەت, تۇڭعىش رەت تۇركى تىلدەس ۇلت ۇيىستىرىپ وتىرعان مەملەكەتتىڭ ەۋروپاعا توبە بي بولاتىنداي جاعدايعا جەتكىزۋ سياقتى ۇلى ءمىندەتتەردى شەشە العان ازاماتتىڭ اسقاق بەينەسىنىڭ ايشىقتى اشىلعانىن اتاپ ءوتتى. وسىلاي دەي كەلىپ, س.ابدراحمانوۆ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزدەن بەرى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ءبارى ەلباسى, ەلتانۋ تاقىرىبىندا ءجيى قالام تارتىپ جۇرگەندەرىن, سولاردىڭ دەنى گازەت بەتىندە جاريالانىپ كەلە جاتقانىن, ولاردىڭ ءبارىن كوپشىلىكتىڭ كىتاپحانالاردان ىزدەپ وقۋىنا ۋاقىت كەتەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, باسىلىم ۇجىمى پرەزيدەنت تۋرالى گازەت بەتىندە شىققان ماتەريالداردى “ەلباسى” كىتابىنا توپتاستىرۋدى ءجون كورگەنىن ايتتى.
بايلانىس جانە اقپارات مينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىسۋدى ويلاستىرعان ەكەن. ماڭىزدى ءىس-شارالاردىڭ قات-قابات كەلۋىنە بايلانىستى تۇساۋكەسەر راسىمىنە قاتىسا الماعان مينيستر “ەلباسى” كىتابىنا قۇتتىقتاۋ ءسوزىن جەتكىزۋدى ورىنباسارى نۇراي ورازوۆقا تاپسىرىپتى. وندا بىلاي دەلىنگەن: “قۇرمەتتى ارىپتەستەر!
“ەگەمەن قازاقستاننىڭ” 90 جىلدىق مەرەيتويىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باسىلىمعا بيىك باعا بەرگەنى ءبارىمىزدىڭ ەسىمىزدە. پرەزيدەنت “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىن “وتانىمىزدىڭ باس گازەتى” دەپ اتاپ ايتقانى بارلىعىمىزعا ءمالىم. “ەگەمەن قازاقستان” گازەتى بۇل مارتەبەگە ابدەن لايىق ەكەنىن بۇگىن تاعى ءبىر رەت تانىتتى دەپ ويلايمىن.
“ەلباسى” جيناعىمەن الدىن-الا تانىسا الدىم. كىتاپ وتە جاقسى شىققان. ماقالالار دا, سۇحباتتار دا تارتىمدى وقىلادى. سۇحباتتاردا پرەزيدەنتتىڭ ءار جىلدارداعى ايتىلعان ويلارى تولىق جەتكىزىلگەن. ماقالالار پرەزيدەنت ەڭبەگىن ءار قىرىنان ءساتتى اشادى.
بۇل كىتاپتى تاۋەلسىزدىك تاريحناماسىنا قوسىلعان ۇلكەن ۇلەس دەپ ساناۋعا بولادى.
مەن رەداكتسيا ۇجىمىنا شىعارماشىلىق تاماشا تابىس تىلەپ, قالامدارىڭىز ۇشتالا بەرسىن دەگىم كەلەدى”.
وسىدان كەيىن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ومىربەك بايگەلدي ءسوز الىپ, كىتاپتىڭ جارىققا شىعۋى زاڭدىلىق ەكەنىن, ءبىر ساعات, ءبىر كۇن, ءبىر اي, ءبىر جىل, ءبىر عاسىر, ءبىر زامان, ءبىر ءداۋىر بولىپ ءبولىنەتىن ۋاقىتتىڭ قادىر-قاسيەتى, سول كەزدەرى بولاتىن ۇلى قۇبىلىستار تۋرالى ايتىپ, سونداي ۋاقىتتا بولمىس-ءبىتىمى بولەك ادامدار ءدۇنيەگە كەلەتىنىن, ولاردىڭ ومىردە ورنى باسقالاردان گورى ايرىقشا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ءسويتىپ “ەلباسى” كىتابى نەگىزىنەن وسى ماقساتتا جارىق كورگەن دەگەن ويىن جەتكىزدى.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى عاريفوللا ەسىم گازەت ۇجىمىنا جيناقتى شىعارعاندارى ءۇشىن العىس سەزىمىن ءبىلدىرىپ, ابايدىڭ: “اركىمدى زامان سۇيرەمەك, زاماندى قانداي ادام بيلەمەك”, دەگەن ءسوزىمەن جالعاستىرا كەلە, وسى ماعىناسى تەرەڭ ويدى تەرەڭنەن ويلاپ قاراعاندا, قانشاما دۇنيەنىڭ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ءاربىر ادام ءوز زامانىندا ءومىر سۇرسە, سول زاماندى وزگەرتەتىن جانداردىڭ ساناۋلى عانا بولاتىنىن ايتقىسى كەلگەن شەشەن قازىر مەملەكەت باسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەكىلدى تۇلعا تۇرعاندا ءار ادامنىڭ ومىرىنە ءوزگەرىس كەلەتىنىن, ونىڭ ءوزى ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدەرى ەل قامى مەن قارىن قامىن ويلاپ كەتكەن ادامداردىڭ باسىن ءبىر ماقساتقا: ەلدىگىمىزگە, تاۋەلسىزدىگىمىزگە قىزمەت ەتۋگە جۇمىلدىرعان ەڭبەگىنەن كورۋگە بولاتىنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە ول ازاتتىق العان جىلى تۋعان بالالاردىڭ ءوزى قازىر 20 جاسقا كەلسە, ولاردىڭ ەندى ءبىر وسىنشاما جىلدان كەيىن 40-تا قامال الاتىن ازاماتتار بولاتىنىن, سول كەزدە ۇرپاقتار ساباقتاستىعى زاڭدى جالعاسىن تاۋىپ, ەلىمىزدىڭ ودان ءارى جاڭا قىرىنان دا داميتىنىنا سەنىمىنىڭ مول ەكەنىن ءبىلدىردى.
راسىمدە كىتاپپەن الدىن-الا تانىسقان اعالارىمىزدىڭ ءبىرى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى كەنجەعالي ساعاديەۆتىڭ دە ءسوزى اسەرلى شىقتى. بۇل جيناق الدىمەن پرەزيدەنتكە ەمەس, بىزگە, حالىققا كەرەك دەپ ءسوزىن باستاعان اكادەميك ەڭبەكتىڭ “ەلباسى” دەپ اتالۋى وزىنە ۇنايتىنىن, ويتكەنى, كوشباسشى دەگەن بەلگىلى ءبىر ۇجىمعا, پرەزيدەنت دەگەن كەز كەلگەن مەملەكەت باسشىسىنا ايتىلاتىنىن, ال ەلباسى ءسوزى ولاردىڭ بارىنەن بيىك تۇراتىنىن ءتۇسىندىرىپ, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن وسىلاي اتاۋىمىزدىڭ ءوزى ەلدىكتىڭ, ەلدى تانۋدىڭ, ەلىمىزبەن ماقتانۋدىڭ بەلگىسى دەپ بىلەتىنىن جەتكىزدى. وسى ورايدا ول تۇڭعىش پرەزيدەنت ەلىمىز ءۇشىن تاريحتا ماڭىزدى ىستەردى قالدىرىپ وتىرعانىن, ونىڭ ىشىندە شەكارامىزدى بەكىتىپ, ەل ىشىندە بىرلىك پەن ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, حالىقارالىق ساحنادا شەتەلدەرمەن قارىم-قاتىناستى ۋاقىت تالابىنا ساي جۇرگىزىپ كەلە جاتقانى حالقىمىزدىڭ مەملەكەتىمىز ءۇشىن ماقتانۋعا تۇرارلىق ىستەرى ەكەنىن جەتكىزدى. ءسوز ورايى كەلگەندە عالىم جاقىندا يوردانيانىڭ اممان قالاسىندا ەلباسىنىڭ اتىنا داڭعىل بەرىلگەنىن, تۇركيانىڭ انكارا قالاسىندا ونىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش ورناتىلعانىن ايتىپ, وسىنىڭ ءوزى ءبىر جاعىنان پرەزيدەنتكە دەگەن قۇرمەت بولسا, ەكىنشى جاعىنان ەلىمىزگە ماقتانىش ەكەنىن جاسىرمادى. وسى جەردە باسىلىم باسشىسى س.ابدراحمانوۆ اكادەميكتىڭ سوزىنە تۇزدىق رەتىندە دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەشبىر ەلىندە وزگە مەملەكەت باسشىسىنا ەسكەرتكىش ورناتىلماعانىن, ءبىزدىڭ ەل ول قۇرمەتتى العاشقى بولىپ كورىپ وتىرعانىن ايتىپ, اكادەميكتىڭ ەلباسى ۇعىمىن ەلدىك ۇعىمىمەن استاستىرعان پىكىرىنىڭ ورىندى ەكەنىن ايتىپ كەلەشەكتە ەلباسى اتى تەك تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن عانا بايلانىستى بولۋ كەرەك دەگەن ويىن ءبىلدىردى. “ەل باسشىسىنىڭ ءبارىن ەلباسى دەۋگە بولمايدى. ەلباسى – ەلدىڭ باسى. ەلدىكتىڭ باسى. ەلدىڭ, ەلدىكتىڭ باسىندا باستاۋىندا تۇرعان ادام. ەل بولۋدى باستاپ بەرگەن, ەلدى ورناتىپ بەرگەن ادام. ەلباسى – مەملەكەت قۇرۋشى”, دەدى باسىلىم باسشىسى. ول وي تۇساۋكەسەرگە قاتىسقان كوپشىلىكتىڭ قولداۋىنا يە بولدى.
ودان ءارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭبەگىنە بەرىلگەن وسىنداي جوعارى باعا كورنەكتى اقىن نۇرعوجا ورازوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى الدان سمايىل, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتتارى فاريزا وڭعارسىنوۆا مەن انەس سارايدىڭ سويلەگەن ءسوزدەرىنەن دە جاقسى كورىنىس تاپتى. سودان كەيىن ءراسىم انشىلەر گۇلميرا سارينا مەن احات كەنجەباەۆتىڭ ورىنداۋىنداعى اندەرمەن, كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى وتكەن ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ فويەسىنە جيناقتىڭ شىعۋىنا ارنالىپ, قويىلعان كورمەمەن جالعاستى. راسىمگە قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى ارىپتەس اعامىز كەڭەس يۋسۋپوۆ بىزگە: “بۇل كىتاپ – ازاماتتى ارداقتاۋدىڭ انتولوگياسى ەكەن”, دەگەن پىكىر ايتتى. كوكەيگە قونادى.
داستان كەنجالين.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سوۆەتبەك ماعزۇموۆ.
استانادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى ەلىمىزدىڭ باس گازەتى – “ەگەمەن قازاقستاندا” 1991 – 2010 جىلدار ارالىعىندا جاريالانعان ماقالالار, ساراپتامالار, ولەڭ-جىرلار, مەملەكەت باسشىسىمەن جۇرگىزىلگەن سۇحباتتار توپتاستىرىلعان “ەلباسى” كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى.
بۇل شاراعا عالىمدار, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, جازۋشىلار, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى, باسقا دا كىتاپقۇمار قاۋىم قاتىسىپ, جيناقتىڭ ءمان-ماڭىزىمەن, اۆتورلاردىڭ ەلدىگىمىز, مەملەكەتتىگىمىز تۋرالى تاعىلىمدى ويلارىمەن تانىستى.
راسىمدە “ەگەمەن قازاقستان” رەسپۋبليكالىق گازەتى” اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ: “بۇل جيناق مەرەيتويعا تارتۋ ازىرلەۋ ماقساتىمەن دايىندالماعان. بۇل جيناق باسىمىزداعى باعىمىزدى باعالاۋعا شاقىرۋ ءۇشىن, قولداعى قازىنامىزدىڭ قادىرىنە جەتۋگە ۇندەۋ ءۇشىن دايىندالعان. پرەزيدەنت تۋرالى ءسوز ەلباسىنىڭ وزىنەن بۇرىن ەلدىڭ وزىنە كوبىرەك كەرەك. كەلەشەگىمىز ءۇشىن كەرەك. قادىم زاماننان قاعانىن قادىرلەپ, حانىن قاسيەت تۇتقان ەلدىڭ بولاشاقتا دا بيلىكتىڭ باعاسىن بىلەتىن, حالىقتىڭ ءوزى سايلاپ, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى قولعا بەرگەن ادامىن قالتقىسىز قۇرمەتتەۋ, ەل باسشىسىنا تاق تۇرۋ ءداستۇرى ورنىعا ءتۇسۋى ءۇشىن كەرەك. باسشىسىنا تاق تۇراتىن ەل – باسىنا باق تۇراتىن ەل”, – دەپ بۇدان كەيىنگى ويىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ فەنومەنىمەن, ەلباسى ۇعىمىنىڭ ءمان-ماڭىزىمەن تولىقتىرىپ ءاڭگىمەلەپ بەردى. وسى ورايدا باسىلىم باسشىسى جيناقتىڭ ماڭىزى جونىندە ايتقاندا كولەمى 880 بەتتىك كىتاپتىڭ ءون بويىندا جيىرما جىلعا دا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە قيراندىدان, قۇلاندىدان مەملەكەت قۇرۋ, قوعامدى ءبىر فورماتسيادان ەكىنشى فورماتسياعا اۋىستىرۋ, وتپەلى كەزەڭدەگى قيىنشىلىقتاردان ەسەڭگىرەي جازداعان حالىقتى تار جول, تايعاق كەشۋدەن امان-ەسەن الىپ ءوتۋ, ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋ, اياعىنان تىك تۇرعىزۋ, الىس تا جاقىن دا, باتىس تا, شىعىس تا مويىنداپ, ساناساتىن, قۇرمەتتەيتىن ەلگە اينالدىرۋ, سان ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى بىرنەشە عاسىر بويى دۇنيەجۇزىلىك وركەنيەتتەن شەتتەتىلىپ قالعان ەلدى جەر-جاھانعا تانىتۋ, ءتىپتى ەقىۇ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيالىق مەملەكەت, تۇڭعىش رەت تمد مەملەكەتى, تۇڭعىش رەت حالقىنىڭ نەگىزگى بولىگى مۇسىلمان ءدىنىن ۇستاناتىن مەملەكەت, تۇڭعىش رەت تۇركى تىلدەس ۇلت ۇيىستىرىپ وتىرعان مەملەكەتتىڭ ەۋروپاعا توبە بي بولاتىنداي جاعدايعا جەتكىزۋ سياقتى ۇلى ءمىندەتتەردى شەشە العان ازاماتتىڭ اسقاق بەينەسىنىڭ ايشىقتى اشىلعانىن اتاپ ءوتتى. وسىلاي دەي كەلىپ, س.ابدراحمانوۆ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزدەن بەرى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ءبارى ەلباسى, ەلتانۋ تاقىرىبىندا ءجيى قالام تارتىپ جۇرگەندەرىن, سولاردىڭ دەنى گازەت بەتىندە جاريالانىپ كەلە جاتقانىن, ولاردىڭ ءبارىن كوپشىلىكتىڭ كىتاپحانالاردان ىزدەپ وقۋىنا ۋاقىت كەتەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, باسىلىم ۇجىمى پرەزيدەنت تۋرالى گازەت بەتىندە شىققان ماتەريالداردى “ەلباسى” كىتابىنا توپتاستىرۋدى ءجون كورگەنىن ايتتى.
بايلانىس جانە اقپارات مينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنە قاتىسۋدى ويلاستىرعان ەكەن. ماڭىزدى ءىس-شارالاردىڭ قات-قابات كەلۋىنە بايلانىستى تۇساۋكەسەر راسىمىنە قاتىسا الماعان مينيستر “ەلباسى” كىتابىنا قۇتتىقتاۋ ءسوزىن جەتكىزۋدى ورىنباسارى نۇراي ورازوۆقا تاپسىرىپتى. وندا بىلاي دەلىنگەن: “قۇرمەتتى ارىپتەستەر!
“ەگەمەن قازاقستاننىڭ” 90 جىلدىق مەرەيتويىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باسىلىمعا بيىك باعا بەرگەنى ءبارىمىزدىڭ ەسىمىزدە. پرەزيدەنت “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىن “وتانىمىزدىڭ باس گازەتى” دەپ اتاپ ايتقانى بارلىعىمىزعا ءمالىم. “ەگەمەن قازاقستان” گازەتى بۇل مارتەبەگە ابدەن لايىق ەكەنىن بۇگىن تاعى ءبىر رەت تانىتتى دەپ ويلايمىن.
“ەلباسى” جيناعىمەن الدىن-الا تانىسا الدىم. كىتاپ وتە جاقسى شىققان. ماقالالار دا, سۇحباتتار دا تارتىمدى وقىلادى. سۇحباتتاردا پرەزيدەنتتىڭ ءار جىلدارداعى ايتىلعان ويلارى تولىق جەتكىزىلگەن. ماقالالار پرەزيدەنت ەڭبەگىن ءار قىرىنان ءساتتى اشادى.
بۇل كىتاپتى تاۋەلسىزدىك تاريحناماسىنا قوسىلعان ۇلكەن ۇلەس دەپ ساناۋعا بولادى.
مەن رەداكتسيا ۇجىمىنا شىعارماشىلىق تاماشا تابىس تىلەپ, قالامدارىڭىز ۇشتالا بەرسىن دەگىم كەلەدى”.
وسىدان كەيىن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ومىربەك بايگەلدي ءسوز الىپ, كىتاپتىڭ جارىققا شىعۋى زاڭدىلىق ەكەنىن, ءبىر ساعات, ءبىر كۇن, ءبىر اي, ءبىر جىل, ءبىر عاسىر, ءبىر زامان, ءبىر ءداۋىر بولىپ ءبولىنەتىن ۋاقىتتىڭ قادىر-قاسيەتى, سول كەزدەرى بولاتىن ۇلى قۇبىلىستار تۋرالى ايتىپ, سونداي ۋاقىتتا بولمىس-ءبىتىمى بولەك ادامدار ءدۇنيەگە كەلەتىنىن, ولاردىڭ ومىردە ورنى باسقالاردان گورى ايرىقشا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ءسويتىپ “ەلباسى” كىتابى نەگىزىنەن وسى ماقساتتا جارىق كورگەن دەگەن ويىن جەتكىزدى.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى عاريفوللا ەسىم گازەت ۇجىمىنا جيناقتى شىعارعاندارى ءۇشىن العىس سەزىمىن ءبىلدىرىپ, ابايدىڭ: “اركىمدى زامان سۇيرەمەك, زاماندى قانداي ادام بيلەمەك”, دەگەن ءسوزىمەن جالعاستىرا كەلە, وسى ماعىناسى تەرەڭ ويدى تەرەڭنەن ويلاپ قاراعاندا, قانشاما دۇنيەنىڭ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ءاربىر ادام ءوز زامانىندا ءومىر سۇرسە, سول زاماندى وزگەرتەتىن جانداردىڭ ساناۋلى عانا بولاتىنىن ايتقىسى كەلگەن شەشەن قازىر مەملەكەت باسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەكىلدى تۇلعا تۇرعاندا ءار ادامنىڭ ومىرىنە ءوزگەرىس كەلەتىنىن, ونىڭ ءوزى ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدەرى ەل قامى مەن قارىن قامىن ويلاپ كەتكەن ادامداردىڭ باسىن ءبىر ماقساتقا: ەلدىگىمىزگە, تاۋەلسىزدىگىمىزگە قىزمەت ەتۋگە جۇمىلدىرعان ەڭبەگىنەن كورۋگە بولاتىنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە ول ازاتتىق العان جىلى تۋعان بالالاردىڭ ءوزى قازىر 20 جاسقا كەلسە, ولاردىڭ ەندى ءبىر وسىنشاما جىلدان كەيىن 40-تا قامال الاتىن ازاماتتار بولاتىنىن, سول كەزدە ۇرپاقتار ساباقتاستىعى زاڭدى جالعاسىن تاۋىپ, ەلىمىزدىڭ ودان ءارى جاڭا قىرىنان دا داميتىنىنا سەنىمىنىڭ مول ەكەنىن ءبىلدىردى.
راسىمدە كىتاپپەن الدىن-الا تانىسقان اعالارىمىزدىڭ ءبىرى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى كەنجەعالي ساعاديەۆتىڭ دە ءسوزى اسەرلى شىقتى. بۇل جيناق الدىمەن پرەزيدەنتكە ەمەس, بىزگە, حالىققا كەرەك دەپ ءسوزىن باستاعان اكادەميك ەڭبەكتىڭ “ەلباسى” دەپ اتالۋى وزىنە ۇنايتىنىن, ويتكەنى, كوشباسشى دەگەن بەلگىلى ءبىر ۇجىمعا, پرەزيدەنت دەگەن كەز كەلگەن مەملەكەت باسشىسىنا ايتىلاتىنىن, ال ەلباسى ءسوزى ولاردىڭ بارىنەن بيىك تۇراتىنىن ءتۇسىندىرىپ, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن وسىلاي اتاۋىمىزدىڭ ءوزى ەلدىكتىڭ, ەلدى تانۋدىڭ, ەلىمىزبەن ماقتانۋدىڭ بەلگىسى دەپ بىلەتىنىن جەتكىزدى. وسى ورايدا ول تۇڭعىش پرەزيدەنت ەلىمىز ءۇشىن تاريحتا ماڭىزدى ىستەردى قالدىرىپ وتىرعانىن, ونىڭ ىشىندە شەكارامىزدى بەكىتىپ, ەل ىشىندە بىرلىك پەن ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, حالىقارالىق ساحنادا شەتەلدەرمەن قارىم-قاتىناستى ۋاقىت تالابىنا ساي جۇرگىزىپ كەلە جاتقانى حالقىمىزدىڭ مەملەكەتىمىز ءۇشىن ماقتانۋعا تۇرارلىق ىستەرى ەكەنىن جەتكىزدى. ءسوز ورايى كەلگەندە عالىم جاقىندا يوردانيانىڭ اممان قالاسىندا ەلباسىنىڭ اتىنا داڭعىل بەرىلگەنىن, تۇركيانىڭ انكارا قالاسىندا ونىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش ورناتىلعانىن ايتىپ, وسىنىڭ ءوزى ءبىر جاعىنان پرەزيدەنتكە دەگەن قۇرمەت بولسا, ەكىنشى جاعىنان ەلىمىزگە ماقتانىش ەكەنىن جاسىرمادى. وسى جەردە باسىلىم باسشىسى س.ابدراحمانوۆ اكادەميكتىڭ سوزىنە تۇزدىق رەتىندە دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەشبىر ەلىندە وزگە مەملەكەت باسشىسىنا ەسكەرتكىش ورناتىلماعانىن, ءبىزدىڭ ەل ول قۇرمەتتى العاشقى بولىپ كورىپ وتىرعانىن ايتىپ, اكادەميكتىڭ ەلباسى ۇعىمىن ەلدىك ۇعىمىمەن استاستىرعان پىكىرىنىڭ ورىندى ەكەنىن ايتىپ كەلەشەكتە ەلباسى اتى تەك تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن عانا بايلانىستى بولۋ كەرەك دەگەن ويىن ءبىلدىردى. “ەل باسشىسىنىڭ ءبارىن ەلباسى دەۋگە بولمايدى. ەلباسى – ەلدىڭ باسى. ەلدىكتىڭ باسى. ەلدىڭ, ەلدىكتىڭ باسىندا باستاۋىندا تۇرعان ادام. ەل بولۋدى باستاپ بەرگەن, ەلدى ورناتىپ بەرگەن ادام. ەلباسى – مەملەكەت قۇرۋشى”, دەدى باسىلىم باسشىسى. ول وي تۇساۋكەسەرگە قاتىسقان كوپشىلىكتىڭ قولداۋىنا يە بولدى.
ودان ءارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭبەگىنە بەرىلگەن وسىنداي جوعارى باعا كورنەكتى اقىن نۇرعوجا ورازوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى الدان سمايىل, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتتارى فاريزا وڭعارسىنوۆا مەن انەس سارايدىڭ سويلەگەن ءسوزدەرىنەن دە جاقسى كورىنىس تاپتى. سودان كەيىن ءراسىم انشىلەر گۇلميرا سارينا مەن احات كەنجەباەۆتىڭ ورىنداۋىنداعى اندەرمەن, كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى وتكەن ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ فويەسىنە جيناقتىڭ شىعۋىنا ارنالىپ, قويىلعان كورمەمەن جالعاستى. راسىمگە قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى ارىپتەس اعامىز كەڭەس يۋسۋپوۆ بىزگە: “بۇل كىتاپ – ازاماتتى ارداقتاۋدىڭ انتولوگياسى ەكەن”, دەگەن پىكىر ايتتى. كوكەيگە قونادى.
داستان كەنجالين.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سوۆەتبەك ماعزۇموۆ.
