ەلباسى ءسوزى – ەلدىكتىڭ كوزى
قازاقستاندىقتار پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنداعى ءسوزىن وسىلاي قابىل الىپ وتىر
سوڭعى كەزدە وتانداستارىمىز اراسىندا تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى كۇرت وسەدى ەكەن دەگەن ءارتۇرلى الىپقاشپا سوزدەردىڭ جەلدەي ەسە باستاعانى جاسىرىن ەمەس. ەگەر راسىندا دا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ كۇرت اۋىتقۋىنا جول بەرىلسە, بۇل قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن وڭاي بولمايتىنى دا انىق. ايتسە دە اۋرۋدا شانشۋ جامان, سوزدە قاڭقۋ جامان دەگەندەي, بۇل اڭگىمەلەردىڭ ناقتى شىندىققا سايكەسە بەرمەيتىنىنە دە ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە ەلباسىنىڭ بارشا قازاقستاندىقتارعا ارناعان سوزىنەن كەيىن كوز جەتكىزىپ وتىرمىز.
ءسوز جوق, قازىرگى الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا مۇنداي قاۋىپتىڭ بولۋىن مۇلدەم جوققا شىعارۋعا دا بولمايدى. سوندىقتان قامسىز-قارەكەتسىز وتىرماۋىمىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تەڭگە باعامىنىڭ كۇرت اۋىتقۋىنا جول بەرمەۋ ءجونىندە قويعان تالاپتارى وسىنداي ماقساتتان تۋىنداعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ءارى پرەزيدەنت بۇل ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە اتقارىلۋعا ءتيىستى قاجەتتى تەتىكتەردى دە تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىن تۇردە اشىپ كورسەتتى.
اتاپ ايتقاندا, بۇعان دەيىن «سامۇرىق-قازىنا» قورى مەن ۇلتتىق كومپانيالار وزدەرىنىڭ قاراجاتتارىن دوللار دەپوزيتتەرى تۇرىندە پايدالانىپ كەلگەنى بەلگىلى. بۇل ءتاسىل ءوز كەزەگى مەن مەزگىلىندە, بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ارالىعىندا ءوزىن ءوزى تولىعىمەن اقتاعانى دا ايان. دەگەنمەن, اقشا-قاراجات وپەراتسيالارى قاتىپ قالعان نارسە ەمەس. بۇگىنگى كۇردەلى سىني كەزەڭدە وسى قالىپتاسقان قارجىلىق ءداستۇردى وزگەرتىپ, دوللار دەپوزيتىن تەڭگە دەپوزيتىنە اۋىستىرۋ ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنىڭ ورنىقتى بولا تۇسۋىنە نەگىز قالاماق. سايىپ كەلگەندە, مۇنداي كوزقاراستىڭ «سامۇرىق-قازىنا» قورى مەن ۇلتتىق كومپانيالارعا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇرعىندارى مەن ازاماتتارىنا دا قاتىسى بار. كەشەگى كۇنى ەلباسى, مىنە, وسىنى ايتتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مۇندا بارشانىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرۋگە تىرىسۋشىلىق بار.
سونىمەن بىرگە, تەڭگە دەپوزيتتەرىن ورنىقتىرۋ جونىندەگى قادامدارعا ۇلتتىق بانكتىڭ 11 پايىزدىق مولشەردە ماتەريالدىق كوتەرمەلەۋ شارالارىن بەلگىلەۋى دە جوعارىدا ايتىلعانداي, بارشانىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرۋدىڭ ناقتى مىسالى. دوللارلىق دەپوزيتكە قاتىستى العاندا ونىڭ مولشەرى 3-اق پايىز ەكەنىن ەسكەرسەك, تەڭگەگە دەگەن ايرىقشا قولداۋ كورىنىسى ايقىندالا تۇسەدى.
كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ءتول ۆاليۋتاسىنىڭ تۇراقتىلىعى سول مەملەكەتتەگى التىن-ۆاليۋتا قورىنىڭ ءمولشەرىنە دە بايلانىستى. ەلباسى ءسوزىنىڭ ءتۇپ-توركىنىنەن بۇل تۇرعىدا دا الاڭداۋعا, قاۋىپ ەتۋگە نەگىز بولاتىنداي فاكتورلاردى بايقاي المادىق. ويتكەنى, قازىرگى 102 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندەگى ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا قورى تەڭگە باعامىنىڭ كۇرت اۋىتقۋىنا قارسى تۇرا الاتىن تاپتىرماس تەتىك بولماق.
ۇلتتىق بانك قىزمەتىنىڭ ىشكى ءيىرىمدەرىن تۇسىنە بىلەتىن سالانىڭ بۇرىنعى باسشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە وتكەن جىلعى تەڭگە باعامىنىڭ تۇزەتىلۋى بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن قاراعاندا تەك وڭ ناتيجە كورسەتكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇلتتىق قورداعى قاراجات 15 پايىزعا ۇلعايعان.
سوڭعى كەزدە رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇنسىزدانۋىنا بايلانىستى ەلىمىزدىڭ ساۋدا-ساتتىق جۇيەسىندە يمپورتتىڭ ۇلەسى كوبەيىپ, ەكسپورتتىڭ ۇلەس سالماعى ازايىپ كەتكەنى دە راس. مۇنداي جاعدايدا قاراجات سىرتقا كەتەدى. توق ەتەرىن ايتقاندا, مۇنىڭ ءوزى وتاندىق وندىرىسشىلەرگە زيانىن تيگىزەدى. بەينە ءبىر ولاردىڭ اياقتارىنا تۇساۋ سالىنعانداي احۋال ورنىعادى.
وسى ورايدا: بۇل ۋاقىتشا جاعداي, ونىڭ شەشىمى تابىلادى دەگەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەندىلىكپەن ايتقان ءسوزىنىڭ شىندىعى قازىردىڭ وزىندە بەلگى, كورىنىس بەرە باستادى. ويتكەنى, قازىر رەسەيدىڭ قازاقستانمەن شەكارالاس وبلىستارىنداعى تاۋارلار باعاسى بىرتىندەپ كوتەرىلە باستادى. مەن بۇعان تاياۋدا رەسەيدىڭ سامارا قالاسىنا جولىم تۇسكەن كەزدە كوز جەتكىزدىم. ياعني, باسەكەلەستىككە قابىلەتتى تاۋارلار ءوندىرۋدىڭ كەزى ەندى كەلە جاتىر دەۋگە ابدەن بولادى. بۇل تۇرعىدا رەسپۋبليكا ۇكىمەتى تاراپىنان قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر مەن تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ جونىندە قوسىمشا شارالار بەلگىلەنگەنى جانە تاۋارلار تاسىمالداۋ باعاسىن جەڭىلدەتۋ جونىندە ماسەلە قوزعالعانى ۇلكەن سەنىم تۋعىزادى.
سوندىقتان دا وي-پىكىرىمدى تۇيىندەي كەلە, وسەككە سەنبەيىك, جەلىككە ەرمەيىك, اعايىن, دەمەكپىن.
باتىس قازاقستان وبلىسى.
فەرمەرلەر قۋانا قابىلدادى
قازاقستان فەرمەرلەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ايتقان ەلدىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن قارجىلىق قولداۋدى ۇلعايتۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ريزاشىلىق سەزىممەن قابىل الدى. بيۋدجەتتىڭ شىعىستارىنىڭ وڭتايلاندىرىلۋىنا قاراماستان, مەملەكەت اگرارشىلارعا كومەكتەسۋدى جالعاستىرۋدا. تاياۋ ۋاقىتتاردىڭ وزىندە-اق ۇكىمەت وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋعا, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدار تارتۋعا, اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە, ىشكى رىنوكتى قورعاۋ شارالارىنا جانە باسقالارعا شامامەن 250 ملرد. تەڭگە باعىتتايتىن بولادى. ەلدىڭ بۇكىل وڭىرلەرىندەگى اگرارشىلار سالانىڭ ەڭ ءىرى قوعامدىق بىرلەستىگى قىزمەتىنىڭ قورىتىندىلارىن شىعارۋ, سونداي-اق, كوكەيكەستى ساۋالدارعا مەملەكەتتىك ورگانداردان, دامۋ ينستيتۋتتارىنان جاۋاپ الىپ, تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرىن ءبىلۋ ءۇشىن استاناعا جينالدى. ءىس-شارادا قازاقستاننىڭ سولتۇستىك جانە ورتالىق وڭىرلەرى ءۇشىن كۇردەلى بولعان 2014 جىلدىڭ وراق ناۋقانىنىڭ قورىتىندىلارى شىعارىلىپ, قازاقستاننىڭ فەرمەرلەر وداعىنىڭ وتكەن جىلعى جەتىستىكتەرى تالقىلاندى, بىرلەستىكتىڭ 2015 جىلعا ارنالعان جوسپارى مەن سالانىڭ تەندەنتسيالارى زەرتتەلدى. سونداي-اق, فەرمەرلەر كووپەراتسيا ماسەلەسىن, بىرەگەي استىق حولدينگى جۇمىسىن, سونىمەن قاتار, تاياۋدا سالىق زاڭناماسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ فەرمەرلەر جۇمىسىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن تالقىلادى, دەپ حابارلادى قازاقستاننىڭ فەرمەرلەر وداعىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. بوريس ءىزباساروۆ, ۇلتتىق بانك جۇيەسىنىڭ ارداگەرى.تارتا جەسەڭ, تاي قالادى
مۇرات تاعاەۆ,
«ورداباسى قۇس» جشس ديرەكتورى.
ەلباسىنىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سويلەگەن ءسوزىن مۇقيات تىڭدادىق. الەمدىك داعدارىس كەزىندە ادامداردىڭ ءوزى ءارى-ءسارى بولىپ قالدى. الاڭدايتىنداي جاعداي بار. ەكونوميكالىق داعدارىسقا ءىرى مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا باستالعان گەوساياسي جاعداي دا قوسىلدى. الەمدىك نارىق بەلگىسىزدىك جايلاپ وتىرعان كەزەڭدە مەملەكەت باسشىسى كوڭىل ورنىقتىرارداي كەلەلى ويلار ايتتى.
قازاقتا «تارتا جەسەڭ تاي قالادى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. وسى قيسىنعا سالساڭ ەلباسىنىڭ وسىنداي قيىن جاعدايدا ۇنەمشىلدىك تۋرالى ايتقاندىعى كوڭىلگە ابدەن قونادى. راسىندا, ءبىز تاريح تولقىندارىنان ءالى ساباق العان جوقپىز. التى الاشقا ساۋىن ايتىپ توي وتكىزۋ, بولماشى نارسەدەن سەبەپ تاۋىپ استا-توك شاشىلۋ حالقىمىزدىڭ قانىندا بار. سالىستىرار بولساق, ءبىر قازاقتىڭ تويىنا كەتكەن شىعىن كورشى مەملەكەتتەگى ازاماتتاردىڭ ءتورت-بەس تويىنا جۇمساعان قارجىسىنا جەتەدى. بۇل ماقتانارلىق جايت ەمەس. ول ازداي, ەلگە بەلگىلى تۇلعالاردىڭ مەرەيتويلارىن جەرگىلىكتى جەرگە, حالىقتىڭ موينىنا سالۋ ءۇردىسى كوبەيمەسە ازايعان جوق. «مەگاجوبالار, ءتۇرلى وتكىزىلىپ جاتقان مەرەيتويلاردى قىسقارتىپ, بالالاردى دۇرىستاپ وقىتىپ, ەمدەۋ قاجەت», دەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرى ايماقتاعى اكىمدەرگە دە قاتىسى بار ەكەنىن ۇعۋ كەرەك. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەداۋىر وڭتايلانادى.
شىنىن ايتساق, كەيبىر وبلىستاردىڭ شاعىن اۋىلدارىنىڭ وزىندە وقۋ ورنى سىيىپ كەتەتىندەي بالاباقشالار سالىنىپ تا كەتتى. وقۋشىلار, ءتىپتى, جارتىسىن دا تولتىرا المايتىن مەكتەپ عيماراتتارى بار. وسىنىڭ ءبارى ىسىراپ, مەملەكەت قارجىسىنا جانى اشىماۋشىلىق. قازىرگى مىندەت – بار جۇمىس ورنىن قىسقارتپاي, مۇمكىندىگى كەلگەنشە جاڭاسىن اشۋ. ءبىزدىڭ كاسىپورىن ءۇيد مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ءونىم تۇرلەرىن 100-گە دەيىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇعان دەيىن كۇركەتاۋىق ەتىنەن 30 ءتۇرلى ءونىم شىعارىپ كەلەمىز.
قۇس ەتىن ءوندىرۋ كەشەنى بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك, تەحنولوگيالار جانە ۆەتەريناريا جاعىنان بارلىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەدى. جوعارى تەحنولوگيالى جابدىقتار بەلگيادان, اقش-تان, يزرايلدەن, يسپانيادان, دانيادان, بەلارۋستەن, رەسەي مەن قىتايدان ساتىپ الىندى. بارلىق وسى جابدىقتار ەنەرگەتيكالىق جانە ەڭبەك رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مۇندا وندىرىستىك تسيكل تولىق قامتىلعان. ينكۋباتوردا قۇس وسىرىلەدى. تولىققاندى قۇراماجەم وندىرەتىن, قۇس سوياتىن, ەتتى تەرەڭدەتە وڭدەيتىن, سويىس قالدىقتارىن وڭدەيتىن وندىرىستەر جولعا قويىلعان.
باستاپقىدا مۇندا 500 ادام جۇمىس ىستەيتىن. قازىر ءوندىرىستىڭ كەڭەيە تۇسۋىمەن تاعى 400-دەي ادام جۇمىسقا ورنالاستى. بۇگىندە «ورداباسى قۇس» جشس دايىن ونىمدەرىنىڭ 20 پايىزىن رەسەيگە ەكسپورتتايدى.
شىمكەنت.
مەملەكەتتىك قىزمەت – مەملەكەتكە قىزمەت
عالىمبەك دوسانوۆ,
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بۇگىنگى ەكونوميكالىق داعدارىس پەن بۇكىلالەمدىك بەلگىسىزدىك, ساياسي تەكەتىرەستەر جاعدايىندا ەل ەكونوميكاسىن ودان ءارى نىعايتۋ جولدارىن جان-جاقتى اڭگىمەلەدى. مەملەكەت باسشىسى بيلىك پەن جالپى جۇرتشىلىق الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەتتەردى تاعى ءبىر مارتە ايقىنداپ بەردى جانە سول ارقىلى بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ەرتەڭگى كۇنگە سەنىمىن ارتتىرا ءتۇستى دەپ ويلايمىن.
سونداي-اق, قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە مەملەكەت الدىندا تۇرعان وزەكتى شارالاردى جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ەكەندىگىن, ولاردىڭ قىزمەتىنە جوعارى تالاپتار قويىلىپ وتىرعاندىعىن باسا ايتقاندىعىنا كۋا بولدىق. پرەزيدەنتتىڭ پارمەنىمەن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە قاتىستى اۋقىمدى رەفورمالار جۇرگىزىلگەنى ءمالىم. مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن قايتا ۇيىمداستىرۋ ارقىلى اكىمشىلىك كەدەرگىلەر مەن قاعازباستىلىق قىسقاردى, مەملەكەتتىك قۇرىلىم قىزمەتى وڭتايلاندىرىلدى, ۆەدومستۆولار اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيدى. بۇل جۇمىستار ءارى قاراي جالعاسىن تابادى.
ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارى بويىنشا, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى قوعامداعى كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تاۋىپ, ناقتى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋىنا سايكەس, ۇلتتىق قوردان ءتۇرلى سالالارعا, مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالارعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ ماقساتتى يگەرىلۋى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنعان.
سونداي-اق, ءبىزدىڭ دەپارتامەنت قىزمەتىنىڭ ءبىر باعىتى بولىپ سانالاتىن مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا بىرىڭعاي ساياساتتى جۇرگىزۋ ىسىنە ەرەكشە تالاپ قويىلعان. بارلىق تاعايىنداۋلار, لاۋازىم بويىنشا ىلگەرىلەتۋ, جالپى كادرلىق ماسەلەلەر ەلىمىزدىڭ زاڭ تالاپتارىنا سايكەس ىسكە اسىرىلادى.
وسى ورايدا, بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى ەلباسىنىڭ ساياساتىن قولداۋعا, الدىمىزدا تۇرعان مىندەتتەردى مۇلتىكسىز ورىنداۋعا جانە قازاقستاندىقتاردىڭ بىزگە ارتقان سەنىمىن تولىعىمەن اقتاۋعا, ابىرويمەن قىزمەت اتقارۋعا شاقىرامىن. مەملەكەتتىك قىزمەت – مەملەكەتكە قىزمەت, تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتۋعا باعىتتالعان ەڭبەك.
وسكەمەن.
توي تويلاۋدىڭ دا ءجونى بار
حامزا زەينىش,
ەرتىس اۋداندىق ارداگەرلەر
ۇيىمىنىڭ توراعاسى.
الدىڭعى كۇنگى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سويلەگەن سوزدەرىن بۇكىل ەل تەلەارنالار ارقىلى تىڭدادى دەپ ويلايمىن. ءسوزدىڭ ءمانىن ۇعاتىن ادامعا بۇل جيىن ۇل-قىزدارىنا اقىل-كەڭەس بەرىپ, دۇرىس جول كورەستىپ جاتقان ۇلكەننىڭ ايتقاندارىن كوزگە ەلەستەتتى. بۇدان ارتىق اسىرىپ نە ايتۋعا بولادى؟ بىزدەر ۇزاق جىلدار ەڭبەك ەتتىك, ءالى دە قاتاردان قالماي بىرلەسىپ ارداگەرلەر ۇيىمىن قۇرىپ قىزمەت جاساۋدامىز. قاتاڭ تالاپ پەن ءتارتىپ تاربيەسىن كورگەن ادامدارمىز. ەلباسى سوزدەرىن تىڭداپ وتىرىپ, وتكەن ويعا ورالدى. «ەڭبەك ادامى ءۇشىن ونىڭ ەڭبەكاقىسى – بايلىق. سوندىقتان جۇمىس ورىندارى ساقتالسىن», – دەدى ەلباسى.
ءبارى دە ايتىلدى. ەڭبەك ەتىڭدەر, جۇمىس جاساڭدار, ءوز ەلىمىزدى قيىندىق كەلسە, ءبارىمىز بىرگە الىپ شىعايىق دەدى. ويتكەنى, اۋىل-قالادا وتىرعان قالىڭ ەل اتقارۋشى بيلىككە, ۇكىمەتكە, اكىمدەرگە سەنەدى. قارجىنى يگەرۋ, جۇمىس ورىندارىن اشۋ بيلىكتىڭ موينىندا تۇر. باستى ماسەلە – بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەۋىمىز قاجەت. مۇنى پرەزيدەنت بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن مەرەيتوي, شالقىعان, شىلقىعان, اسىپ-تاسىعان توي جاساۋدان تىيىلۋ كەرەك دەپ ايتتى. وتە دۇرىس. قولدايمىز. راسىندا دا, مەرەيتويلار وتكىزۋ دەگەن قازىرگى كۇنى سانگە اينالدى. ەكى كۇننىڭ بىرىندە ەستىپ جاتامىز. توي تويلاۋمەن اتاق, بەدەل, ابىروي كەلمەيتىنىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. ءتۇرلى جيىنداردىڭ سوڭى قىمباتتى بانكەتتەرمەن جالعاساتىنىن حالىق ونسىز دا بىلەدى عوي.
«الەمنىڭ قاي جەرىندە ءبىز سياقتى مەرەيتوي وتكىزەدى؟ ۇلى داتالاردى اتاپ ءوتىپ, باسپاسوزدە, تەلەارنالاردا, عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالاردا ايتۋ كەرەك. ال دۇركىرەتىپ توي ۇيىمداستىرۋ, ايدالادا مىڭداعان قازاق ءۇي تىگۋ مەرەيتوي يەسىنە نە بەرەرىن ايتىڭدارشى ماعان؟», – دەدى ەلباسى. بۇل – مەملەكەتتىڭ قارجىسىن تالان-تاراجعا سالماۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى. توي تويلاۋدىڭ دا ءجونى بار. تۋعان-تۋىسىڭ, باي دەمەۋشىلەرىڭ بار بولسا, توي جاسا, تەك مەملەكەتتىڭ قالتاسىنا قول سالماڭدار, دەپ استا-توك, ءىشىپ-جەمگە نۇكتە قويعانىن بۇكىل ەل ەستىدى. ءبىز بۇل «شەكتەۋدىڭ» بارلىق قاراجاتى ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە عانا جۇمسالسىن دەيمىز.
پاۆلودار وبلىسى.
وتاندىق ءونىم – وتانشىلدىقتىڭ بەلگىسى
مارات احمەتوۆ,
ششۋچە قازاندىق-مەحانيكالىق
زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى.
ءبىزدىڭ ينجەنەر-تەحنيك قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ بۇگىنگى جۇمىس كۇنى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە العا قويىلعان مىندەتتەردى تالقىلاۋمەن باستالدى. مەملەكەت باسشىسى ۋاقىت تالابىنداعى ماسەلەلەردى ناقتى تۇردە تالداپ كورسەتىپ, ۇيلەسىمدى ءارى شۇعىل ىستەرگە كىرىسۋىمىزدى تاپسىردى.
اسىرەسە, قازىرگى كۇردەلى جاعدايدا, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشىلەردى بارىنشا قولداۋ قاجەتتىلىگى العا قويىلدى. ونىڭ ناقتى جولدارى دا اتاپ كورسەتىلدى. قازاقستاندىق ۇلەستى مولايتۋدا وڭ تاجىريبەلەردى جاڭعىرتۋ, ءوزارا ءتيىمدى مەموراندۋمدار قابىلداۋ كوزدەلگەن بەتبۇرىسقا جول اشپاق. «قازاقستاندا جاسالعان» اكتسياسىنىڭ باستاۋ الاتىنى جەرگىلىكتى تاۋار ءوندىرۋشىلەردى قولداۋمەن قاتار جالپىقازاقستاندىق پاتريوتيزمگە جاڭا ەكپىن بەرمەك. بۇل ءونىم شىعارۋدا تولىق قازاقستاندىق ۇلەستى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان زاۋىتىمىزدىڭ سەرپىلە جۇمىس ىستەۋىن, تەحنولوگيالىق جاعىنان ۇنەمى جەتىلدىرىلۋ ۇستىندەگى قازاندىقتارىمىزدىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
رەسپۋبليكامىزداعى بۋ قازاندىقتارىن دايىندايتىن بىرەگەي كاسىپورىن ءوز ارىپتەستەرىنە قىزمەتتىڭ بارلىق ءتۇرىن ۇسىنا الادى. قازىر زاۋىت تسەحتارىندا 200-دەن استام ادام جۇمىس ىستەسە, 120 مامانىمىز رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە قازاندىقتاردى ورناتۋ, ءىسكە قوسۋ مىندەتتەرىن اتقارۋدا. كەپىلدى سەرۆيستىك قىزمەتتىڭ شەڭبەرى دە كەڭەيىپ كەلەدى.
قازىرگى كۇنى بۋراباي كەنتىندەگى جاڭا قازاندىق جۇيەسىن پايدالانۋعا بەرۋ جۇمىستارىن اياقتاعالى وتىرمىز. سونداي-اق, ءوز وبلىسىمىزداعى 23 مەكتەپكە قازاندىق ورناتۋدى دەر كەزىندە ءبىتىردىك. ءبىزدىڭ «قازاقستان تەمىر جولى» اق, ىشكى ىستەر جانە قورعانىس مينيسترلىكتەرى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنداعى تۇراقتى ارىپتەستەرىمىزدىڭ ارقاسىندا وندىرىستىك جۇمىستارىمىزدىڭ ىرعاعى تومەندەگەن ەمەس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەت وتىرىسىنداعى سوزدەرى ىنتىماقتى بايلانىسىمىزدىڭ جاندانا تۇسەتىنىن ايعاقتايدى.
زاۋىت قازىرگى داعدارىستى كەزەڭنىڭ وزىندە ەڭبەك ادامدارىن قولداۋ مەن الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدى جالعاستىرا بەرەتىن بولادى. بىزدە كادرلار تاپشىلىعى جوق. كەرىسىنشە, بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا جۇمىسشىلاردىڭ سانى 13,2 پايىزعا ءوستى. شىعارىلعان ءونىم كولەمى وتكەن جىلعى قىركۇيەك ايىنداعى كورسەتكىشتەن 66 پايىزعا ارتىپ وتىر. جۇمىسشىلاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى بىلتىرعى 85 مىڭ تەڭگەدەن 105 مىڭ تەڭگەگە كوتەرىلدى. قالا قۇراۋشى كاسىپورىن رەتىندە ءوز مىندەتتەمەلەرىمىزدى ءمىنسىز اتقارۋدامىز.
وندىرىستىك جەتىستىكتەرىمىزدى سانامالاپ جاتۋ مىندەت ەمەس بولار. ايتكەنمەن, بىلتىردىڭ وزىندە رەسپۋبليكالىق «التىن ساپا» بايقاۋىنا قاتىسىپ, 15-ءشى قۇرىلىس كورمەسىنىڭ ديپلومىن العانىمىزدى, «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» ايماقتىق كورمەدەن تابىستى ورالعانىمىزدى ايتا كەتۋدى ءجون كوردىم.
حالىقارالىق ساپا سەرتيفيكاتىمەن جۇمىس ىستەيتىن ۇجىمىمىز الداعى كەزدە دە وتاندىق تاۋارلاردى كوپتەپ شىعارۋمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى العا قويعان مىندەتتەر مەجەسىنەن كورىنە بەرەتىنى انىق.
اقمولا وبلىسى,
بۋراباي اۋدانى.
ەل ەكونوميكاسىندا داعدارىستىڭ سەبەبى جوق
ءىلياس يساەۆ,
ت.رىسقۇلوۆ اتىنداعى قازاق ەكونوميكا ۋنيۆەرسيتەتى ەكونوميكا جانە بيزنەس كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى.
ەكونوميكا عىلىمىندا – جاھاندىق داعدارىس, قۇرىلىمدىق داعدارىس, تسيكلدى داعدارىس جانە قارجىلىق داعدارىس دەگەن تۇجىرىم بار. بۇلاردىڭ ىشىندەگى قارجىلىق داعدارىس دەگەنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جوق. ولاي دەيتىنىم, قازاقستاننىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن اكتيۆتەرى جەتەرلىك. جاھاندىق داعدارىس دەيتىن ءتۇرى قازىردە الەمدەگى بارلىق مەملەكەتتەرگە سىرتتاي اسەر ەتەتىن فاكتور. دۇنيەجۇزىندەگى مۇناي باعاسىنا, ەۋروپانىڭ جاريالاپ جاتقان سانكتسيالارىنا قاتىستى ورىن الاتىن داعدارىستار. بۇل دا بىزگە تىكەلەي اسەر ەتپەيدى. تەك ەۋروپانىڭ داعدارىستارى سىرتقى ەكسپورتىمىزعا عانا اسەر ەتۋى مۇمكىن. سىرتقى داعدارىستىڭ اسەرى ۆاليۋتالىق جاعدايعا ىقپال ەتىپ, بىزگە سىرتتان كەلەتىن تەحنولوگيالىق جابدىقتارعا قاتىسى بولادى. ال ەندى قۇرىلىمدىق داعدارىس دەگەنىمىز – ىشكى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىنىڭ ىلگەرى-كەيىندى دامۋىنان تۋىندايدى. مۇنداي نارسە ورىن الماۋى ءۇشىن ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز وعان قارسى باعدارلامالار قابىلداپ ۇلگەردى. ەندى سونى تياناقتى جۇزەگە اسىرساق, ءبىز داعدارىسقا ۇرىنباي امان وتەمىز. قيىندىقتىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى تسيكلدى داعدارىس دەدىك قوي. بۇل دا ءبىزدىڭ ىشكى ەكونوميكامىزدا جوق. ول – سىرتقى فاكتور جانە الەمدىك ەكونوميكادا بولىپ جاتقان دۇنيە. قازىرگى مۇناي باعاسى مەن ءوزارا باسەكەلەس مونوپوليالىق ارەكەتتەردەن تۋىنداپ وتىرعان جايت. ياعني, قولدان جاسالىپ وتىرعان داعدارىس.
تولايىم العاندا, ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ىشكى ەكونوميكادا داعدارىس جوق. بىزدە ىلگەرى باسۋ مەن دامۋ جولدارىنا شىعۋ ۇدەرىسى باسىم. ءبىر نارسە انىق – قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىندا جوعارىداعى جايلاردىڭ سەبەبى جوق. مىنا ماسەلەنى ەسكەرۋىمىز كەرەك, داعدارىس بولاتىن جەردە ونىڭ سەبەبى بولادى. ياعني, ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدا داعدارىس بولۋ تۇرماق, ازىرگە سەبەبى دە انىقتالعان جوق. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولعا العان باعدارلامالارى كوپتەگەن ىقتيمال تاۋەكەلدەردىڭ الدىن ورايتىن شەشىم. ءبىزدىڭ ىشكى نارىعىمىزدا ەكونوميكالىق داعدارىس جوق دەپ قاداپ ايتۋمەن قاتار, ءبىز قازىر سىرتقى فاكتورلاردىڭ وتاندىق ەكونوميكاعا اسەر ەتپەۋ جولدارىن قاراستىرىپ جاتقاندىعىمىزدى باسا ايتقىم كەلەدى.
الماتى.
جۇمىس ورنى دا, جالاقى دا قىسقارمايدى
يبراگيم اقدراشەۆ,
«نەفتەسترويسەرۆيس»
جشس قۇرىلتايشىسى.
ءومىر بولعان سوڭ ءتۇرلى قيىندىقتار كەزدەسپەي تۇرمايدى. اسىرەسە, الەمدى قارجى داعدارىسى دەندەگەن, ونىڭ ۇستىندە مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەگەن ساتىندە تەك قۋاتتى ەلدەر باسەكەگە قابىلەتتى بولا الادى. وسى تۇرعىدان ايتقاندا, ەكونوميكاسى تۇراقتى, بىرلىگى مىقتى قازاقستان جۇرتشىلىعى قيىندىقتى ەڭسەرەدى دەپ ويلايمىن. ولاي دەيتىنىم, بىزدە الەم ەلدەرىنىڭ ەڭسەسىن تۇسىرگەن بۇگىنگىدەي قيىندىقتىڭ تالايىنا قارسى تۇرا الاتىنداي شارالار قولعا الىنىپ كەلەدى. بۇعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الىستى بولجاي الاتىن كورەگەندىلىگى مەن ەكونوميكانى وركەندەتۋ جولىندا رەفورمالاردى ءساتتى جۇزەگە اسىرا الاتىندىعى, ەڭ باستىسى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن تۇسىرمەۋگە باسا ءمان بەرەتىندىگى وڭ سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر.
ەلباسى الدىڭعى كۇنى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا دا جاھان جۇرتىنىڭ مازاسىن كەتىرگەن قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ جونىندە شارالاردى ىسكە اسىرۋ قاجەتتىگىن ايقىنداپ بەردى. اسىرەسە, ءىرى كومپانيالار باسشىلارىنىڭ نازارىن جۇمىس ورىندارىن قىسقارتپاۋعا اۋدارۋىنىڭ ماڭىزى ايرىقشا دەپ بىلەمىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ «جۇمىس ادامى ءۇشىن ەڭ باستىسى ء–وزىنىڭ جۇمىس ورنىن ساقتاۋ. مەن مۇنى بۇرىنعى جۇمىسشى رەتىندە ايتىپ وتىرمىن. ناپاقا تابۋ ءۇشىن ونى ءوزىنىڭ ەرىكتى تۇردەگى كەلىسىمىمەن باسقا جاققا جىبەرۋگە بولادى. ونداي جاعدايدا ەش ماسەلە جوق. بىراق, مەن بارلىق كومپانيالاردىڭ نازارىن اۋدارعىم كەلەدى: ەگەر ءوندىرىستى تومەندەتىپ, ادامداردى قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولساڭىزدار, جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ قاجەت. ول مۇمكىن باسقا جۇمىس ىستەر. ادام ءۇشىن, ونىڭ وتباسى ءۇشىن بۇل بارىنشا ماڭىزدى», دەۋىنەن بارشا قازاقستاندىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ تومەندەمەۋىن قالايتىنى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا الاڭدايتىنى انىق بايقالادى.
وسى ورايدا, قۇرىلعالى بەرى كوپ سالالى ءىرى كاسىپورىنعا اينالىپ, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋى مەن الەۋمەتتىك احۋالىنىڭ جاقسارۋىنا لايىقتى ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان «نەفتەسترويسەرۆيس» سەرىكتەستىگىندە دە تۇراقتى جۇمىس ورىندارى ۇدايى ساقتالاتىندىعىن سەنىمدى تۇردە ايتا الامىن. ويتكەنى, ءبىزدىڭ كاسىپورنىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا قۇرىلعان العاشقى قارلىعاشتاردىڭ ءبىرى ىسپەتتى. ەلباسىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋىنىڭ جەمىسىن كورىپ كەلەدى. العاشىندا مەردىگەرلىك جۇمىستارمەن اينالىسىپ, الەمگە ايگىلى «تەڭىز» كەنىشىن يگەرۋگە بەلسەنە اتسالىستىق. سونىمەن بىرگە, بىرنەشە سالانى قوسىمشا دامىتۋ ماقساتىمەن ءتۇرلى مەكەمەلەر جۇمىسىن جولعا قويدىق. وسىلايشا, «نەفتەسترويسەرۆيس» سەرىكتەستىگىنىڭ جانىنان قۇرىلعان ەنشىلەس مەكەمەلەرىمىزدىڭ جۇمىسىنا دا قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرمىز. قازىر ەكونوميكانىڭ ءار سالاسىنىڭ وركەندەۋىنە ۇلەسىمىزدى قوسۋ ءۇشىن وندىرىستە زاماناۋي جاڭا تەحنولوگيالاردى كوپتەپ قولدانۋدى قولعا الدىق. ال بۇل جاڭا جۇمىس ورىندارىن مولىنان اشۋعا نەگىز قالادى.
قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ كاسىپورىن مۇنايلى اتىراۋدىڭ 5000 ادامىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. جىل سايىن ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك سالاسىنا قولداۋ جاساۋدان قالىس قالعان ەمەسپىز. سونىمەن بىرگە, اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان 40 بالانى كاسىپورىنعا جۇمىسقا قابىلداپ, ءتۇرلى ماماندىق يەسى اتانۋ ءۇشىن ارناۋلى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىپ الدىق. ولاردىڭ شاڭىراق كوتەرۋىنە دە ۇدايى قولداۋىمىزدى كورسەتىپ, باسپانا ساتىپ اپەردىك. بۇل – ءبىزدىڭ بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن جەتە سەزىنۋىمىزدىڭ ءبىر كورىنىسى. بىزدە ءار قىزمەتكەردىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان باعدارلامامىز بار. ەندەشە, ءبىزدىڭ كاسىپورىندا جۇمىس جاسايتىن ءار ادامنىڭ تۇراقتى جۇمىسى, كوڭىلگە قونىمدى جالاقىسى ساقتالادى. ياعني, جۇمىس ورىندارى دا, جالاقى كولەمى دە قىسقارمايدى. سەبەبى, ءبىزدىڭ «نەفتەسترويسەرۆيس» – ۇلتتىق ەكونوميكانى وركەندەتۋگە لايىقتى ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان, تاۋەلسىز قازاقستانىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت جاساۋدى كوزدەگەن, كەلەشەگى كەمەل كاسىپورىن.
اتىراۋ وبلىسى.
