ۇلتتىق ۆاليۋتا ۇتىلمايدى

بريفينگتە ۇلتتىق بانك باسشىسى ەلىمىزدەگى قازىرگى قارجى نا­رى­عىنداعى احۋال جايىندا ايتىپ, تۇراقتى جاعداي قالىپتاستىرۋ ماق­ساتىندا ناقتى قانداي شارالار قولعا الىنعاندىعىن حابار­لادى. باس بانكير ءدال قازىر تەڭگە باعامىن ءبىر مەزەتتە «ەسەڭگىرەتەرلىكتەي» قۇلدىراتۋعا نەگىز جوق دەپ مالىمدەدى. ول قازىر­گى ايىرباس باعامىنىڭ شەكتى ءدالى­زىن ەڭ وڭتايلى باعام دەپ ساناي­تىنىن ايتتى. «قازىرگى ۋاقىت­تا ءبىز ۆاليۋتالىق ءدالىزدىڭ اعىم­داعى ساياساتىن ۇستانىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ ەسەبىمىزشە, قا­زىرگى ماكروەكونوميكالىق جاع­دايلار وسى دالىزدە بولۋىمىزعا مۇمكىندىك بەرەدى. الداعى ءۇش-توعىز اي ارالىعىندا ءبىز ىشكى جانە سىرتقى ۆاليۋتا نارىقتارىنداعى جاعداي قالاي وزگەرەتىنىن ءجىتى باقىلاپ وتىرامىز», دەدى ول. «وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, ۇكىمەت جاقىن ارادا بيۋدجەتتى ناقتىلايتىن بولادى. ناقتىلاي تۇسسەك, قاراپايىم ستسەناري رەتىندە 2015 جىلى برەند ماركالى مۇنايدىڭ ءبىر باررەلى ورتا ەسەپپەن 50 دوللار بولادى دەپ ەسەپتەلگەن», دەدى ول. توراعانىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلى ۇلتتىق بانك تەڭگەنىڭ كەنەت قۇنسىزدانۋىنا جول بەرمەۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونداي-اق, ۇلتتىق بانك توراعاسى تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرىستەرى تۋرالى الدىن-الا حابارلاپ وتىراتىنىن جەتكىزدى. «تەڭگە باعامىن بىرتىندەپ رەتتەپ وتىرماساق, تاعى دا دەۆالۆاتسيالىق ءوسىم جينالا بەرەدى. وزدەرىڭىز كورىپ وتىرسىزدار, تەڭگە باعامى 2014 جىلدان بەرى 180 مەن 184 تەڭگە ارالىعىندا قۇبىلىپ وتىردى. ال بۇگىن 1 دوللارعا شاققاندا 185 تەڭگەگە جەتتى. بۇل قازىرگى ىشكى جانە سىرتقى ماكروەكونوميكالىق جاعدايعا تولىق توتەپ بەرە الاتىن باعام دەۋگە بولادى. سوندىقتان, ءبىز ورتا مەرزىمدى كەزەڭدە نەعۇرلىم ىڭعايلى باعا قالىپتاستىرۋ ساياساتىنا كوشەمىز. كەز كەلگەن مۇنداي اۋىسۋ الدىن-الا حابارلاناتىن بولادى. وسىلايشا نارىق سۋبەكتىلەرى ءمان-جايدى ءبىلىپ وتىرادى», دەپ ءتۇسىندىردى ق.كەلىمبەتوۆ. الايدا, ۇلتتىق بانك كاپي­تال­دىڭ سىرتقى نارىقتارىندا اۋىتقۋ بولعان جاعدايدا تەڭگە باعامىنىڭ بىرقالىپتى يكەمدى وزگەرۋى شەڭبەرىندە جۇمىس جاسايدى. ياعني, ەگەر مۇناي باررەلىنىڭ جىلدىق ورتاشا باعاسى 50 اقش دوللارىنان تومەن بولىپ, «تەرىس جاعدايلار» بولىپ جاتسا تەڭگەنى بىرتىندەپ قۇنسىزداندىراتىنىن جوققا شىعارمايدى. ق.كەلىمبەتوۆ ۇلتتىق بانكتىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىن بىرقالىپتى تۇزەتۋدى قولداۋعا قاجەتتى «بەرىكتىك قورى» بار ەكەنىن باسا ايتتى. ماسەلەن, ۇلتتىق بانك پەن ۇلتتىق قوردىڭ بىرلەسكەن التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى 100 ملرد.-تان استام دوللاردى قۇرايدى, ونىڭ 28,9 ملرد. دوللارى – ۇلتتىق بانكتىڭ قورى. سونداي-اق, ول ەكونوميكانى دوللارسىزداندىرۋ بويىنشا شارالار اياسىندا بانكتىك ەمەس قارجى مەكەمەلەرىنە تالاپتاردى كۇشەيتۋ جوسپارلانعاندىعىن اتاپ ءوتتى. «جوسپارعا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا وزگەرتۋلەرى مەن تولەم تۋرالى زاڭ جانە ۆاليۋتالىق رەتتەۋ بويىنشا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەتىن بولادى», دەدى ۇلتتىق بانك باسشىسى. بۇل رەتتە ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك ۇلتتىق كومپا­نيالاردى «اقشا ايىرباسى ار­قى­لى» تەڭگەگە قولداۋ كورسەتۋگە شا­قىرعان «ەكونوميكانى دول­لارسىزداندىرۋ» بويىنشا جوسپار بەكىتەدى. «قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىستى اياقتاپ قالدىق, كەلەسى اپتانىڭ باسىندا ۇكىمەتپەن بىرگە ەكونوميكانى دوللارسىزداندىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن شارالار جوسپارىن بەكىتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى. قازاقستاندا دوللارسىزداندىرۋ ۇدەرىسى كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردان باستالماق. ولار وزدەرىنىڭ ەسەپتەسۋلەرى مەن دە­پو­زيتتەرىنىڭ كوپ بولىگىن ۇلتتىق ۆاليۋتاعا كوشىرەدى. «دول­لارعا كوشكەن بارلىق كومپانيالار مەن حالىق قايتادان كەزەڭ-كەزەڭمەن تەڭگەگە اۋىسادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل ۇدەرىس «سا­مۇرىق-قازىنا», «قازاگرو» سياقتى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور كوم­پانيالارىنان باستالادى, ولار ۇلگى بولۋلارى ءتيىس», دەدى ق.كە­لىمبەتوۆ. ۇلتتىق بانك باسشى­سىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, ەگەر كومپانياعا قانداي دا ءبىر سىرتقى تولەمدى جۇرگىزۋ كەرەك بولسا, وعان شەتەلدىك ۆاليۋتادا بەلگىلى ءبىر قور قالدىرۋعا بولادى. «ەگەر كومپانيا شۇعىل دوللاردى قاجەت ەتپەسە, دەپوزيت تەڭگەدە ساقتالادى, وعان قوسا دوللارلىق دەپوزيتتەرگە قاراعاندا تەڭگە دەپوزيتتەرى بويىنشا پايىزدار كوبىرەك. قازىرگى تاڭدا قولدان تاپشىلىق (تەڭگە وتىمدىلىگى) جاسادىق, مۇنى ءوزىمىز ىستەپ وتىرمىز – نەسيەلەر تەڭگەمەن ەمەس, دوللارمەن بەرىلەدى دەگەن الىپقاشپا ءسوز», دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى. ەكونوميكانى دوللارسىزداندىرۋ شارالارىنىڭ ءبىرى قولما-قول اقشاسىز تولەۋدى دامىتۋ بولماق. «ەكونوميكانى دوللارسىزداندىرۋ بويىنشا شارالار اياسىندا قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردى ايتارلىقتاي ارتتىرۋ جانە كولەڭكەلى اينالىمدى قىسقارتۋ قاراستىرىلعان», دەدى قايرات كەلىمبەتوۆ. ول بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا بارلىق تولەمدەردىڭ 93 پايىزى قولما-قول اقشامەن ەسەپ ايىرىسۋ ارقىلى جۇرگىزىلەتىنىن ايتتى. «بۇل كەز كەلگەن جاعداي ءۇشىن ايقىن جاعداي, ويتكەنى بارلىق تولەمدەر سالىق سالۋدان تىس, كولەڭكەدە قالادى. ءبىز تولەمدەر دوللارمەن دە جۇرگىزىلەدى دەپ ەسەپتەيمىز, وعان ۆاليۋتالىق بانكتىك ەمەس ايىرباستاۋ پۋنكت­تەرىنىڭ جەلىسى كومەكتەسەدى. سون­دىقتان, ءبىز دوللارمەن, شارتتى بىرلىكپەن بەلگىلەنگەن باعالاردى رەتكە كەلتىرۋ ارقىلى مۇندا ءتارتىپ ورناتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى ول. وسى رەتتە, قايرات كەلىمبەتوۆ قازاقستاندىقتاردى پاتەر مەن اۆتوكولىكتەردى ەسەپشوتتار ارقىلى ساتىپ الۋعا شاقىردى. «ءبىزدىڭ ويى­مىزشا, ءىرى ساۋدالار, ماسەلەن, پاتەر نەمەسە كولىك قۇرالىن ساتىپ الۋ قولما-قول اقشامەن ەمەس, باسقا جولدارمەن جاسالعانى دۇرىس. ەڭ باستىسى, قاراجات بەلگىلى ءبىر شوتتار ارقىلى ءوتۋى كەرەك, وسى­لايشا ءبىز سالىق ورگاندارىمەن بىرگە بارلىق تولەمدەردى كورىپ وتىرا الامىز. سوندىقتان از ۋا­قىتتىڭ ىشىندە وسى سالادا ءبىرشاما تياناقتىلىققا قول جەتكىزەمىز دەپ ويلايمىز. ءبىز ەلىمىزدەگى باعانىڭ قالىپتاسۋى ۇلتتىق ۆاليۋتاعا نەگىزدەلەتىنىن سانامىزعا ابدەن ءسىڭىرۋىمىز قاجەت», دەپ ءتۇسىندىردى ول. ق.كەلىمبەتوۆ اتاپ وتكەنداي, دوللارسىزداندىرۋ دوللار ۆاليۋتاسىنا تىيىم سالۋدى كوزدەمەيدى. ۇلتتىق ۆاليۋتا تەڭگە قۇن ولشەمى, تولەم ولشەمى رەتىندە لايىقتى ورىن الۋى ءتيىس. ول ءۇشىن بىرنەشە باعىتتا شارالار ازىرلەنگەن. سونىڭ ءبىرى – جىلدىق ينفلياتسيا­نى كەزەڭ-كەزەڭمەن تومەندەتۋ بويىنشا ءىس-شارالار ازىرلەۋ ارقىلى ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, 2020 جىلعا قاراي ينفلياتسيانى 3-4 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ بولجانىپ وتىر. سونداي-اق, ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ بولجامىنشا, تەڭگە وتىمدىلىگىن قاجەت ەتەتىن ەكونوميكا سەگمەنتى پايدا بولۋى ءتيىس, قازاقستاندىق قامتۋدى ارتتىرۋ ارقىلى سۇرانىس پەن ۇسىنىس جاسالادى, دەيدى ۇلتتىق بانك باسشىسى. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».