وبلىس ورتالىعىنداعى مالىك عابدۋللين مۋزەيىنىڭ قورىندا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە ەل قورعاعان ەرلەر جايلى دەرەكتەر جيناقتالعان ەكەن. قىمبات قازىناعا كەزىككەن كىسىشە تام-تۇمداپ جينالعان دەرەكتەردى سالعاستىرا قاراپ, زەيىن قويا ءسۇزىپ شىقتىق. سوعىس ارداگەرى, كەيىن قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ۇزاق جىل ابىرويلى قىزمەت ەتكەن جاناي سەيىل ۇلى جايلى ۋاقىت تابىمەن ابدەن سارعايىپ كەتكەن, كۇزگى جاپىراقتاي ۇلبىرەگەن جازبالاردىڭ ىلىگە كەتكەنى. اقساقالدىڭ اقيقاتشىل بولعانى, شىندىقتىڭ شىراقشىسى ەكەنى جونىندە كوكشەتاۋدىڭ اعا بۋىنى جاقسى بىلەتىن. كەيىن ۇمىتىلۋى, ۇرپاق جاڭارىپ, بۋىن الماسقاننان كەيىن ءبىر كەزدە الداسپانداي جارقىلداعان اعا بۋىننىڭ ەرلىك سوقپاعى كومەسكى تارتۋى دا ابدەن مۇمكىن عوي. قايتا تىرىلتسەك, مۋزەي قورىندا ساقتالعان دەرەكتەر نەگىزىندە تاعى ءبىر پاش ەتسەك, ەسىل ەرلەردىڭ ارۋاعى رازى بولار.
اق قاشىپ, قىزىل قۋعان الاساپىران زامان. ورىمدەي جاستار تۇگىل دالانىڭ دانالىعىن بويىنا جيعان سۇڭعىلالار دا زامان تىنىسىن, اعىمىن اڭداي الار ەمەس. بوساعاسىنان بەرەكە ارىلماعان, مىڭدى ايداعان الپاۋىت بايلاردى كامپەسكەلەيدى ەكەن دەگەن سۋىت حابار قاراشا قارا سۋىعىنداي دىرىلدەتىپ تۇرعان. كوكشەنىڭ ەتەگىن جاناي اعاتىن قىلشاقتى وزەنى مەن سوناۋ جانار ۇشىنداعى جىلاندى تاۋىنىڭ ەتەگىنە دەيىنگى كەڭ كوسىلگەن القاپتى باۋىرىنا باسىپ نەشەمە جىلدان بەرى جايلاعان ءدۇرسارى بايعا دا تىقىر تايانسا كەرەك. مىڭعىرعان مالىن باسقا ۇرىپ ساناپ, جارلى-جاقىبايعا پىشاق ۇستىندە ءبولىپ بەرمەك. بۇل ءىستى ارنايى ۇيىمداستىرىلعان كوميسسيا اتقارادى-مىس. قابىرعاسى قاتىپ, بۋىنى بەكىمەستەن جالشىلىققا جەگىلگەن جاناي سەيىل ۇلى دا – كوميسسيانىڭ قۇرامىندا. تەڭدىك ءۇشىن تىرەسپەك. وسى ارەكەتىنىڭ وڭ-سولىن اجىراتا بىلمەۋى دە مۇمكىن, ايتەۋىر, باي اتاۋلى قۇبىجىق بولىپ قامشىمەن قۋىلعان كەز. ەكپىنى ءۇي جىققانداي بولىپ قاھارلى كوميسسيانىڭ كەلە جاتقانىنان حاباردار ءدۇرسارى باي دا قاراپ جاتپاسا كەرەك. اجداھاداي ارانىن اشا كەلگەن ناۋبەتتەن امان قالۋدىڭ جولىن ىزدەپتى. ىزدەگەنمەن مىڭعىرعان مالدى قايدا اپارىپ تىعارسىڭ؟ جانتالاسىپ ءجۇرىپ جىلاندى تاۋىنىڭ ەتەگىندەگى يت تۇمسىعى وتپەيتىن نۋ ورماننىڭ ىشىنە سۇڭگىتكەن. بىراق بار جايدى ۇزىن قۇلاقتان ەستىپ كەلگەن كوميسسيا تاۋىپتى. تۇگىن قالدىرماي تاركىلەگەن. كەك قايتتى, ايتسە دە كەنەرەسى تولعان جوق. شۇرقىراعان اقتىلى مالدى كوميسسيا كەدەي-كەپشىككە پىشاق ۇستىندە ءبولىپ بەرگەن. وسىلايشا, جاناي سەيىل ۇلىنىڭ اقيقاتقا قۇمار, ادىلدىككە جاقىن عۇمىر جولى ءوز سوقپاعىمەن وربىگەن. قاتارداعى ميليتسيا قىزمەتكەرى اتانعان. ەل ىشىندە تەلى-تەنتەك قاي زاماندا بولسىن كەزدەسەدى ەمەس پە؟ الاساپىران ۋاقىتتا ءتىپتى كوپ. جاراتىلىسىنان شىندىق دەپ شىرىلداعان جاناي اتامىز تالاي قىلمىسكەردى قولعا ءتۇسىرىپ, باسىن بايگەگە تىگىپ ءجۇرىپ, قىزمەت ەتكەن دەسەدى. بىردە بۋشەۆتسوۆ دەگەن قىلمىسكەر ەبىن تاۋىپ قاماۋدان قاشىپ شىقسا كەرەك. بۇل كەزدە جاناي سەيىل ۇلى ەڭبەك دەمالىسىندا ەكەن. وقىس وقيعا جايلى ەستىگەننەن كەيىن سالت اتقا ءمىنىپ ءىز كەسەدى, ەل ىشىندە سۇراۋ سالادى. وكپەك جولاۋشىنىڭ الدىنا شىعىپ اۋ-جايىن اڭدايدى. اقىر سوڭىندا كانىگى قىلمىسكەردى قولعا ءتۇسىرىپ, بۇعاۋ سالادى. تاعى بىردە تاپقىرلىق تانىتقان جايى بار. زەرەندى اۋىلىنا قاتىناعان اۆتوبۋستان ەكى اۋىر سومكەنى كوتەرگەن ايەل تۇسەدى. ءتورت قۇبىلانى تەگىس جاسىرىن شولىپ تۇرعانداي. قيمىلى كۇدىكتى. ميليتسيا فورماسىن كيگەن جاناي سەيىل ۇلىن كورگەندە ءتىپتى قوبالجىعان سىڭايلى. تەكسەرىس بارىسىندا ونىڭ چيستوپولە سەلوسى مەن كوكشەتاۋ قالاسىنداعى پاتەرلەرگە ءتۇسىپ, تالاي ءۇيدى ۇپتەپ كەتكەنى انىقتالادى.
تورتكۇل دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعاندا جاناي سەيىل ۇلى العاشقىلاردىڭ قاتارىندا مايدانعا اتتاندى. ماسكەۋ تۇبىندەگى قيانكەسكى شايقاسقا قاتىستى. بىردە روتا كومانديرىنىڭ بۇيرىعى بويىنشا ءتىل اكەلۋ كەرەك بولدى. كوزگە تۇرسە كورگىسىز تاس قاراڭعى ءتۇننىڭ شىمىلدىعىن جامىلىپ, بارلاۋشىلار توبى جاۋدىڭ الدىڭعى شەبىنەن ءوتتى. بارلاۋشىلار توبىن كاپيتان گاتاۋلين باسقاراتىن. كومەكشىسى – سايىپقىران سەرجانت سەيىلوۆ. جەر باۋىرلاي جىلجىعان بارلاۋشىلار جاۋ دزوتىنا تاپ بولدى. ەپتى قيمىلمەن دزوتقا شابۋىل جاساعان بارلاۋشىلار الدىمەن كۇزەتشىنى جويىپ, وفيتسەرىن قولعا ءتۇسىردى. وسى ەرلىگى ءۇشىن جاناي سەيىلوۆ «داڭق» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. كەيىن قاتارىنان ەكى رەت اۋىر جاراقات العان سوڭ تۋعان جەرىنە ورالدى. بۇرىنعى قىزمەتىن قايتا اتقاردى.
كونەكوز قاريالار مايدانگەردىڭ بويىنداعى اشىق-جارقىن مىنەز بەن اڭقاۋلىعىن دا اڭىز ەتەتىن. تۋمىسىنان ار الدىنداعى ادالدىقتى مۇرات تۇتقان مايدانگەر زاڭ بۇزعانداردى جەك كورەدى ەكەن. بۇگىندە تۋعان اۋىلى قارساقتىڭ ادامدارى تىك مىنەزدى, شىنشىل ادام بولسا, «ەكىنشى جاناي» دەپ اتايدى ەكەن ازىلدەپ.
قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ەلۋ جىلداي ادال ەڭبەك ەتتى. ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى», قىزىل تۋ, ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىمەن ماراپاتتالدى. جولىن قۋعان جاستاردى ادالدىققا تاربيەلەدى, ءوز ىسىمەن ۇلگى بولدى. ءمارۋا جەڭگەمىز ەكەۋى شاتتىقپەن شىرايلانعان شاڭىراقتارىندا ون بالا تاربيەلەپ وسىرگەن. كونە دەرەك تۇنعان كەبەجەنى اقتارساڭىز, وسىنداي ونەگەلى ءومىر سوقپاعى قىلاڭ بەرەدى. مارجانداي ءسۇزىپ الىپ, كوكىرەگى وياۋ جاستىڭ قاپەرىنە ۇسىنساڭىز, ونەگەنىڭ ءورىمى ەمەس پە؟
كوكشەتاۋ
